Nieuw kabinet moet zorgplicht voor Friese taal waarmaken

ABE DE VRIESDICHTER en ESSAYIST EN JOURNALIST

'Altijd moet ik 't smalen horen: / Frieslands taal die zal vergaan / En in verval van krachten smoren; / Zij is bekaf en kan niet meer bestaan.' Die regels uit een Friestalig lied van de grote volksschrijver Waling Dijkstra waren in 1877 misschien nog wat voorbarig, maar ze treffen 140 jaar later zeker doel. Nog nooit spraken zo weinig schoolkinderen Fries, blijkt uit onderzoek: nog slechts 20 tot 30 procent.

Hoe zouden ze ook anders? Het van staatswege verplichte onderwijs in de Friese taal stelt nog steeds weinig voor en geeft de kinderen het idee dat hun moedertaal er niet toe doet. En de maatschappelijke praktijk, die om beheersing van het Fries niet of amper vraagt, geeft ze nog gelijk ook.

undefined

Geduld op

Voor meer en betere Friese lessen op school is in december vorig jaar in Leeuwarden op initiatief van de burgeractiegroep Sis Tsiis door honderden mensen gedemonstreerd. Die gaven daarmee te kennen dat hun geduld op is. Friezen willen best lang 'yn goedens', zoals het heet. Maar ze willen nu wel dat er, eindelijk, politieke maatregelen worden genomen die het Fries vooruit helpen.

Nu er een nieuw kabinet wordt geformeerd, is het ook in politiek Den Haag zaak om zich een en ander te realiseren. Scherp gesteld: het Koninkrijk der Nederlanden schendt de mensenrechten door de Friezen goed onderwijs in hun eigen taal te onthouden. In december vorig jaar publiceerde de Raad van Europa voor de vijfde keer een periodieke rapportage over de implementatie van het Europees Handvest voor regionale talen of minderheidstalen, een verdrag waaraan ons land zich in 1996 heeft verplicht.

Maar voor de vijfde keer heeft de Raad moeten constateren dat Nederland op belangrijke punten ten aanzien van het Fries ernstig in gebreke blijft. De Raad heeft Nederland, wederom, aanbevolen om het Fries in alle onderwijstypes te versterken, zodat de Friezen hun eigen taal goed leren spreken, lezen en schrijven. Dat was ook de kern van het advies dat Dingtiid, het adviesorgaan van de minister van binnenlandse zaken voor het Fries, begin dit jaar uitbracht.

Van versterking is helemaal geen sprake, integendeel. De provincie Fryslân ziet zich juist genoodzaakt om steeds meer ontheffingen te verlenen aan scholen die zeggen de Friese lessen niet zinvol te kunnen integreren in het overvolle schoolprogramma. Vorig jaar al kregen tientallen scholen ontheffing van de wettelijke verplichting om hun kinderen Fries te leren lezen en schrijven. Dit jaar zullen nog veel meer ontheffingen volgen. Geen verbeteringen dus, maar afbraak.

Zo kan het niet langer. Gelukkig heeft de nieuwe commissaris van de koning in Fryslân, Arno Brok, een duidelijk Fries profiel gekozen. "Als het Fries niet goed wordt verankerd in het onderwijs, heeft de taal minder toekomst", zei Brok bij zijn installatie op 1 maart. Met andere woorden: kabinet en Tweede Kamer zullen vanuit hun waardering voor de culturele diversiteit in Nederland de zorgplicht die het Rijk heeft voor de Friese taal, vastgelegd in de Taalwet, beter inhoud en gestalte moeten geven.

undefined

Meer ruimte

Concreet: het aantal uren Friese les op school moet belangrijk omhoog. Het Fries moet op drietalige scholen, waar naast het Nederlands ook het Engels en het Fries als instructietaal worden gebruikt, veel meer ruimte krijgen.

Wie voor de overheid wil werken in Fryslân, moet kunnen aantonen dat hij of zij het Fries voldoende beheerst. Te overwegen valt om een aparte afdeling voor Friese zaken, met een eigen budget, in te richten binnen het ministerie van binnenlandse zaken of onderwijs, cultuur en wetenschappen.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden