Nieuw instituut strijdt tegen 'tekort aan kennis over religie'

wetenschap | Religie is overal en academici kunnen meer doen om de discussies daarover genuanceerder te maken.

Negen Nederlandse universiteiten en onderzoeksscholen gaan samenwerken om de kennis over religie en levensbeschouwing in de samenleving te vergroten. De Netherlands Academy of Religion (NAR) wordt morgen gelanceerd en moet "Nederland toekomstbestendiger maken voor de uitdagingen die religie in de 21ste eeuw zal opleveren".

Dat is nodig, vertelt Ernst van den Hemel, religiewetenschapper aan de Universiteit Utrecht en het Meertens Instituut en secretaris van de NAR. "Nederland ziet zichzelf vaak als een land waar religie steeds meer aan het verdwijnen is. In werkelijkheid noemt zo'n 25 procent van de Nederlanders zich atheïst en is religie op veel verschillende manieren aanwezig. Er is meer religie dan veel mensen denken en sommigen wensen. Het gebrek aan kennis over religie is zorgelijk. "

Het vertrouwde verhaal van de ontkerkelijking klopt maar ten dele, zegt Van den Hemel (1981), die zelf niet gelovig en kerkelijk is. "Veel kerken verliezen weliswaar leden, maar er gaan nog steeds 800.000 mensen wekelijks naar de kerk. En er zijn andere geloofsopvattingen en vormen van spiritualiteit die juist groeien: pinksterkerken, de islam, orthodox-protestanten, ongebonden spiritualiteit. Op dit moment, laat Amerikaanse onderzoek zien, is 84 procent van de wereldbevolking religieus. En dat percentage groeit naar 87 in 2050. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Kerry zei: als ik nog eens zou kunnen studeren, dan zou dat religiewetenschappen zijn. Want in al zijn reizen als minister had hij gezien hoe belangrijk religie is. Dat bewustzijn is hier nog maar amper doorgedrongen. Kennis over religie en levensbeschouwing is noodzakelijk om de wereld te kunnen begrijpen."

De NAR vloeit voort uit een verkenning van de stand van het academische onderzoek naar religie door de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Die constateerde vorig jaar dat het veld van de wetenschappelijke bestudering van religie en levensbeschouwing onvoldoende zichtbaar is en dat 'de samenhang, stabiliteit en toekomst van het veld' in het gedrang komen. Nederlands academisch onderzoek naar religie kan weliswaar bogen op 'een rijke wetenschappelijke traditie en een onverminderde, zelfs toegenomen maatschappelijke relevantie', maar toch lukt het onvoldoende 'die waarde zichtbaar over het voetlicht te brengen en zijn toekomst te waarborgen'. De KNAW adviseerde een 'krachtige samenwerking' tussen Nederlandse theologen en religiewetenschappers.

"De kennis is er kortom wel in Nederland", zegt Van den Hemel, "maar die vindt moeilijk haar weg naar buiten." De NAR - waarin behalve universiteiten ook het Nederlands Genootschap voor Godsdienstwetenschap, de islamitische onderzoeksschool NISIS en onderzoeksschool Noster participeren - moet als platform en vraagbaak gaan fungeren. "Religiewetenschappers en theologen kunnen hun kennis verbinden aan actuele maatschappelijke vraagstukken en zo het publieke debat verrijken en van nuance voorzien."

Ook dat is nodig, vindt Van den Hemel. "Een klein voorbeeld. Schrijver Dimitri Verhulst zat een tijd terug bij 'Pauw' om te praten over zijn hervertelling van het Oude Testament en las daarbij een paar gewelddadige teksten uit dat Oude Testament voor. Dat zou dan een illustratie zijn van de gewelddadige natuur van religies. Het zou helpen als er dan ook iemand aan tafel zit die kan uitleggen op hoeveel verschillende wijze religieuze boeken worden gelezen.

In grotere controverses over Charlie Hebdo of over de 'joods-christelijke cultuur' helpt kennis over de verschillende rollen van religie. Die uitleg brengt broodnodige nuance in het debat."

Wetenschappelijke kennis kan op allerlei maatschappelijke velden nodig zijn. "In het onderwijs bijvoorbeeld of het formuleren van beleid over religieus erfgoed, in het aanbod van geestelijke verzorging bij defensie en in gevangenissen, in onderzoek van politie en justitie naar radicalisering. Religie is overal. Het wordt tijd dat het gesprek over religie geïnformeerder, breder en zichtbaarder gevoerd wordt."

Geschiedenis beter zichtbaar maken

Behalve de Netherlands Academy of Religion wordt er later deze week nog een wetenschappelijk initiatief gelanceerd dat met religie te maken heeft: donderdag vindt de aftrap plaats van het Amsterdam Centre for Religious History. Dat platform, dat aan de VU is verbonden, wil de studie van religiegeschiedenis beter zichtbaar maken. Dat gebeurt vooral door heel veel informatie uit de wereld van het onderzoek naar religiegeschiedenis op één website te presenteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden