Nieuw, gevlochten land

legakkers | Midden in de Loosdrechtse Plassen wordt gepoogd om met aan elkaar gebonden wilgentakken een gedeeltelijk vergaan eiland te herstellen.

Een oude legakker in de Loosdrechtse Plassen is in vier weken tijd 250 meter langer gemaakt met een vlechtwerk van wiepen, bosjes wilgentakken die met touw bij elkaar zijn gebonden. De kwart kilometer land was door de jaren heen door wind en golfslag afgekalfd van de rest van de legakker, de grond was weggespoeld in de plas. Het is het lot van veel legakkers.

In de Muyeveldse Wetering van Loosdrecht ligt inmiddels een nieuw bed van wilgen klaar, de basis van een nieuwe legakker. Het is een experiment: een gespecialiseerd bedrijf heeft van aan elkaar geregen wiepen een enorm frame van vierkante mallen gemaakt. Dit megavlechtwerk van 250 meter lang en veertien meter breed en ruim anderhalve meter hoog, rust op de bodem van de plas. Het frame steekt nog een centimeter of 30 boven het water uit.

De bodem van het frame bestaat ook uit wilgentakken waarop een laag breuksteentjes ligt om de constructie op z'n plek te houden. In de mallen van het vlechtwerk wordt veenslib gestort dat verderop uit ondiepten in de plas is opgebaggerd. Uiteindelijk zal langs de randen een vier meter brede rietoever worden aangelegd en bovenop de bagger zal gras worden gezaaid, zodra de blubber wat is ingedroogd.

Het slib wordt in het frame gehouden door lappen maisdoek, die na verloop van tijd zullen verteren. Zo ontstaat, als het plan slaagt, uiteindelijk een compleet nieuwe legakker, opgebouwd uit bagger en wilgentakken. Na verloop van jaren zullen ook de wilgentakken vergaan en zal - dat is ten minste de hoop - het riet en de begroeiing de herstelde legakker in stand houden.

Het systeem is niet echt nieuw: dijken, oevers en randen van de Deltawerken en de Zuiderzeewerken zijn ook vaak versterkt met gevlochten wilgentakken. Maar de methode is nog nooit toegepast om nieuw land te maken, zoals in de Loosdrechtse Plassen.

Legakkers zijn smalle stroken grond die ooit bij de ontginning van het laagveen zijn gebruikt om het veen op te drogen. Overal in de Nederlandse veenplassen zijn al grote delen van die smalle eilandjes door de jaren heen verzwolgen door het water. Alleen met peperdure beschoeiingen kan de afkalving effectief worden vermeden.

In de Vinkeveense Plassen, vlakbij de Loosdrechtse, besloten overheden onlangs 44 bedreigde legakkers maar te koop te zetten. Het onderhoud was niet meer op te brengen, zeggen het recreatieschap en de gemeenten De Ronde Venen en Amsterdam. Van de kopers zal een fors aantal straks worden verplicht beschoeiingen aan te brengen om het voortbestaan van de eilandjes veilig te stellen.

Milieuorganisaties hebben grote kritiek op de Vinkeveense veiling, ze vrezen verrommeling van het plassengebied en waarschuwen voor teloorgang van het cultuurlandschap. "Onderhoud van legakkers is een taak van de overheid", aldus Natuurmonumenten en de natuur- en milieufederatie in Utrecht. "Het gaat om behoud van ons cultuurhistorisch erfgoed en van natuurwaarden." Ze dringen aan op het stopzetten van de verkoop van de eilandjes. Maar vooralsnog gaat de veiling op 18 april gewoon door.

De eigenaren van de legakkers in de Loosdrechtse Plassen hebben gekozen voor een heel andere aanpak. De Loosdrechtse Plassen zijn veel minder diep dan de Vinkeveense. De ondiepten hinderen de pleziervaart. Dus moet er hoognodig worden gebaggerd om de vaardiepte te vergroten. De provincie Noord-Holland en het Plassenschap Loosdrecht willen met de proef uitzoeken of het mogelijk is het opgebaggerde veenslib uit de plas te benutten bij de opbouw van vergane legakkers. De kwaliteit van de bagger laat dat toe. Volgens projectleider Dineke Mulderij is het veenslib uit de Loosdrechtse Plassen schoon genoeg om als bouwmateriaal voor nieuw land te gebruiken.

"Dit is echt een mooi voorbeeld van circulaire economie", vindt Wiegert Dulfer, bestuurder van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht. "Bagger was vroeger een afvalstof. Wij gaan het slib hergebruiken om er weer legakkers van te maken. Het is immers materiaal dat uiteindelijk ook afkomstig is van die vergane legakkers. Als deze proef lukt, kan dit wellicht ook elders worden toegepast."

Maar niet in de Vinkeveense Plassen, zegt Annemiek Roessen van Recreatie Midden-Nederland, de koepel van vier recreatieschappen in Utrecht. "De situatie in Vinkeveen is totaal niet te vergelijken met die in Loosdrecht. De Vinkeveense Plassen zijn veel dieper, waardoor zo'n vlechtwerk enorm duur zou worden. En bovendien is er op Vinkeveen geen bagger beschikbaar. Dus daar is dit niet haalbaar." Daarnaast is volgens haar de golfslag op de Vinkeveense Plassen hoger dan in Loosdrecht, waardoor houten beschoeiingen de enige werkbare oplossing zijn.

Het aanbrengen van een duurzame houten beschoeiing kost gemiddeld 400 euro per strekkende meter. In de Loosdrechtse Plassen moet het plassenschap zo'n vijftien kilometer aan oeverlengte van de legakkers onderhouden. In het Noord-Hollandse deel van de plassen bij Loosdrecht heeft het schap ongeveer de helft van de legakkers in bezit, de rest is in particuliere handen.

Uiteindelijk willen de beheerders en eigenaar in het Noord-Hollandse plassengebied toe naar de aanleg van rietoevers. Dat is niet alleen goedkoper, riet zorgt ook voor een betere waterkwaliteit en is gunstiger voor broedvogels.

Komende zomer wordt ook een deels vergane legakker in de zuidwesthoek van de Loosdrechtse Plassen, in de Zuidelijke Kievitsbuurt, weer in oude luister hersteld met een frame van bijeengebonden wilgen.

Uiteindelijk ontstaat een compleet nieuwe legakker, opgebouwd uit bagger en wilgentakken

Een vlechtwerk van wiepen, bosjes wilgentakken die met touw bij elkaar gebonden zijn, zorgt volgestort met slib voor nieuw land in de Loosdrechtse Plassen. foto joris van Gennip

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden