Nieuw dorp Reeve: wel of niet bouwen?

natuurbeleid - Mag het nieuwe dorpje Reeve er komen? Vanavond hakt de gemeenteraad van Kampen de knoop door. De woningdruk op Kampen is groot, maar tegenstanders zeggen: dit is geen mooie nieuwbouw, maar natuurverlies.

Een paar meter boven de grond tuurt projectleider Arjan Otten in de verte. Vanaf het uitkijkpunt naast hoogwatergeul het Reevediep heeft hij goed zicht op de verschillende vogels voor hem. Met gemak noemt hij ze bij naam. In het water zwemmen een paar knobbelzwanen. Op de zanderige oever rust een groep grauwe ganzen. Even verderop, in het aangrenzende gras, zitten een paar Canadese ganzen.


De projectleider verplaatst zijn blik richting de lucht. Een scholekster vliegt voorbij. Dan ziet hij een vogel waar zijn mondhoeken van omkrullen. "Er zitten al oeverzwaluwen! Het werkt dus ook nog", zegt hij met enthousiaste verbazing. De zangvogels hebben de speciaal voor hen ingerichte broedplaatsen gevonden.


Otten is projectleider natuur bij Ruimte voor de Rivier IJsseldelta. Dit is een van de ruim dertig projecten waarbij Rijkswaterstaat in samenwerking met andere partijen de rivieren meer ruimte geeft. Otten ziet er samen met de ecoloog van aannemer Isala Delta op toe dat de natuur bij de aanleg van hoogwatergeul het Reevediep bij Kampen zo min mogelijk beschadigd raakt. Door deze nieuwe zijtak van de IJssel ontstaat een waterverbinding tussen de IJssel en het Drontermeer. Bij extreme weersomstandigheden moet deze geul hoogwater kunnen afvoeren naar het IJsselmeer.


Nieuwe natuur


Door de aanleg gaat natuur verloren, maar er komt in totaal ook 350 hectare nieuwe natte deltanatuur in het Reevediep bij. Een omgeving met riet, natgrasland en veel water is de ideale plek voor natuurliefhebbers en watersporters. Voor de aanleg van deze rivierarm liep de gemeente Kampen aanvankelijk niet erg warm. Wel waren er plannen voor woningbouw in het gebied ten westen van de Zwartendijk. Die plannen kwamen in een stroomversnelling toen de gebiedsontwikkeling IJsseldelta-Zuid, de voorloper van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta, in 2005 van start ging.


Een uitgelezen kans om waterveiligheid, natuur, wonen en recreatie te combineren, zo dacht de gemeente. Wonen in het droge gedeelte en recreëren in het natte gedeelte. Maar niet iedereen was enthousiast. Kampenaren en natuurorganisaties protesteerden: dit is geen mooie nieuwbouw, maar natuurverlies. Ruim 12 jaar later is nog geen beslissing genomen over het nieuw te bouwen dorp Reeve.


Gaat het niet door? Dan zijn alle tot dusver gemaakte plankosten, financieringskosten en grondaankopen voor niets geweest. De rekening van bijna 38 miljoen is voor de gemeente Kampen. Vanavond hakt de gemeenteraad de knoop door.


Klimaatdijk


Zeven kilometer bij het uitkijkpunt vandaan wijst Otten in de richting van een breed schuin oplopend stuk grond. In de aarde staan allemaal palen. "Dit is de nieuw aangelegde klimaatdijk. Deze dijk is een stuk zwaarder en breder dan een gewone dijk en is bovendien geschikt voor woningbouw", zegt hij over het gebied waar Kampen het dorp Reeve wil bouwen.


Op het aangrenzende stuk agrarisch weidegebied grazen nu nog schapen. Slootjes zijn versierd met lange bruine rietstengels. Wie goed kijkt, kan zomaar weidevogels als kieviten en grutto's tegenkomen. Deze vogels nemen in aantallen drastisch af.


De woningdruk op Kampen is zo groot, dat is niet binnenstedelijk op te lossen, zegt verantwoordelijk wethouder Gerrit Jan Veldhoen. (CU). En wat is mooier dan wonen in een Zuiderzeestadje aan het water, midden in de natuur, met een jachthaven voor de deur? De klimaatdijk en het omliggende weidegebied is volgens hem geschikt om de komende tien jaar 600 huizen op te bouwen. Blijkt dat goed te lopen, dan komen daar nog 700 huizen bij.


"De ligging is uniek. Met een bootje vaar je zo via de Veluwerandmeren richting Friesland. Of onderlangs door het Reevediep naar de IJssel. We bouwen de huizen voor de Kampenaren, maar we verwachten ook grote interesse uit andere gebieden", aldus Veldhoen. De geschatte 3000 nieuwe inwoners maken gebruik van voorzieningen in de binnenstad, wat volgens de wethouder weer een impuls is voor economie van de stad.


Zwartendijk


Die noodzaak om te bouwen is er helemaal niet, zegt Reijer van 't Hul van Werkgroep Zwartendijk. De actiegroep heeft zich vernoemd naar de cultuurhistorische dijk aan de rand van het Reevediep. De oude zeewering, aangelegd door monniken, heeft Kampen eeuwenlang tegen de Zuiderzee beschermd. Langs het kronkelige pad staan tegenwoordig oude boerderijen op terpen. Kampenaren vissen in de kolken die vroeger door de inslag van zee zijn ontstaan.


Het uitzicht vanaf deze dijk zou met de bestemmingsplannen van de gemeente worden gevuld met nieuwbouwhuizen. Alleen een stuk weidegrond aan de rand blijft onaangetast. De actiegroep vindt dit natuuraantasting en heeft de bouwplannen tot aan de Raad van State bevochten. En ze heeft gelijk gekregen. De Raad oordeelde dat de woningnood inderdaad wel meevalt. Het bestemmingsplan werd in 2015 vernietigd. Ook het nieuwe plan - de gefaseerde bouw van 1300 huizen - zal Werkgroep Zwartendijk aanvechten als de gemeenteraad vanavond voor stemt.


"Het landschap is zo mooi. Houd die weidse en rustieke natuur zoals het nu is. In dit dichtbevolkte Nederland moeten we dit soort landschap koesteren", aldus Van 't Hul. De gepensioneerde basisschoolmeester stuurde zijn klas het liefst de natuur in. "Ik liet mijn schoolkinderen 's winters de wilde ganzen zien en 's zomers gingen wij op zoek naar kievitsnesten. Die ervaring is niet in geld uit te drukken."


Is het Reevediep dan toch beter af zonder die nieuwe huizen? "Nee", zegt wethouder Veldhoen. "We ruilen een stuk weiland in voor een bouwkavel. Dus zo gezien leveren we inderdaad natuur in. Er komt echter ook nieuwe natuur voor terug. Die natuur is voor de mensen om van te genieten en beleven. Als zij daar niet mogen wonen, doen we het niet goed."


Karekiet en roerdomp


De monding van de vaargeul staat ook ter discussie. De laatste 150 meter valt onder het Natura 2000-gebied Veluwrandmeren. De bedreigde grote karekiet en roerdomp broeden daar in het 42 hectare nieuw aangelegde rietmoeras en mogen niet verstoord worden. "Er gaan waarschijnlijk 12.000 bootjes per jaar door dat gebied heen, van kano tot klein motorbootje. Die recreatievaart tast het leefgebied van beide vogels aan", zegt Herman Koek, voorzitter van Natuurvereniging IJsseldelta.


In eerste instantie zou de vaargeul volledig doorvaarbaar zijn. Daar heeft de natuurvereniging bezwaar tegen gemaakt. De Raad van State heeft ook haar gelijk gegeven, wat betekent dat er geen boten in de monding van het Reevediep mogen. Een rondje varen is daardoor niet mogelijk. "Dat is dramatisch voor de recreatievaart", vindt wethouder Veldhoen.


Met een nieuw plan willen de partners van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta, waaronder de gemeente Kampen, de vaargeul alsnog volledig toegankelijk maken. De aanleg van onder meer drie eilandjes voor de monding van de vaargeul moet de verstoring van de rietkraag tegengaan. De boten blijven dan op afstand van de broednesten, zodat de vogels geen last ondervinden. Koek heeft geen grote bezwaren tegen dit nieuwe plan, maar hij heeft wel zijn bedenkingen.


Zo moet een instantie bijhouden dat de rieteilandjes niet dichtgroeien. De roerdomp heeft namelijk open riet nodig om te broeden. En hoe zit het met de handhaving? "Iemand moet zeggen dat het verboden gebied is, anders gaan mensen daar alsnog met hun kanootje varen."


Projectleider Otten beaamt dat: Staatsbosbeheer of omgevingsdienst Flevoland is daar de aangewezen partij voor.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden