Nieuw betaalsysteem moet handel met Iran overeind houden

Auto's van Peugeot rollen de fabriek van staatsbedrijf Iran Khodro uit. Buitenlandse producenten trekken zich terug uit Iran vanwege de Amerikaanse sancties tegen het land. Ook wordt het steeds moeilijker om onderdelen te krijgen. Beeld AP

Europese bedrijven durven de Amerikaanse sancties tegen Iran niet te trotseren. De landen die de handel met Iran willen voortzetten, proberen dat te veranderen met een alternatief betaalsysteem.

De landen die de deal met Iran steunen - waarbij het land zijn nucleaire programma stillegde in ruil voor het opheffen van economische sancties - willen met ‘praktische oplossingen’ proberen de Amerikaanse sancties tegen Iran te omzeilen. Maandag maakten zij bekend een speciaal betalingssysteem te ontwikkelen waardoor de handel met Iran door kan gaan. Internationale banken en bedrijven die zaken doen met Iran kunnen namelijk grote problemen krijgen in de Verenigde Staten.

Wat is het plan?

Het plan is abstract, de details worden nog uitgewerkt, zei EU-commissaris voor buitenlandse zaken Federica Mogherini na een vergadering in New York met de overgebleven deelnemers aan het akkoord: Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Rusland, China en Iran. Het financiële ‘vehikel’ moet ervoor gaan zorgen dat Iran olie en gas kan blijven exporteren en goederen kan blijven invoeren.

Persbureau Reuters suggereert op basis van diplomatieke bronnen dat Berlijn, Parijs, Londen en Brussel een ruilsysteem willen optuigen: Iraanse olie en Europese goederen wisselen dan van eigenaar zonder dat er geld bij komt kijken. Een beetje zoals Moskou dat deed in de Koude Oorlog. Zo concreet werd Mogherini niet.

Waarom is dat allemaal nodig?

Veel westerse bedrijven durven geen zaken meer te doen met Iran. Eerder dit jaar stapten de Verenigde Staten uit de Iran-deal. Deze in 2015 gesloten overeenkomst verplicht Iran zijn nucleaire projecten te staken in ruil voor economisch herstel. Trump verwijt Iran echter dat het onrust stookt in het Midden-Oosten, terroristische groeperingen steunt en niet-nucleaire wapens ontwikkelt. Op 8 mei kondigde Trump aan de sancties tegen Iran opnieuw in te voeren. Deze hebben ook betrekking op buitenlandse bedrijven. Wie zaken doet met de vijand van de VS, doet geen zaken met de VS, is de boodschap vanuit Washington. Zo'n bedrijf krijgt bijvoorbeeld geen toegang tot het Amerikaanse betalingssysteem. Hierdoor is de economische vrijheid van de EU in het geding, zei Mogherini. Europa wil zelf bepalen met wie het zaken doet.

Wat heeft de EU tot dusver gedaan?

Op 7 augustus werden de eerste Amerikaanse sancties van kracht en diezelfde dag kwam de Europese Unie met tegenmaatregelen: het blokkadestatuut. Dat verbiedt Europeanen gehoor te geven aan de Amerikaanse sancties. Wie vervolgens last krijgt in Amerika kan bij de rechter in eigen land schadevergoeding eisen. Het blokkadestatuut dateert van 1996, toen de VS sancties instelden tegen Cuba, en is nu voorzien van een bijlage over Iran. Europese bedrijven mogen zich van Brussel wel uit economische overwegingen terugtrekken uit Iran. Dat biedt ze een makkelijke uitweg.

Veel Europese bedrijven hebben die route al gekozen. Zoals de Franse autobouwers Peugeot en Renault, het Duitse Siemens, het Franse oliebedrijf Total, het Deense transportbedrijf Moller-Maersk, vliegtuigbouwer Airbus. De lijst is langer. Air France-KLM en British Airways hebben hun vluchten naar Iran gestaakt. Gezien hun belangen in de VS willen ze geen ruzie. Het nieuwe betalingssysteem zal daar weinig aan veranderen.

En de olie?

Voor de EU en andere aanhangers van de Iran-deal is het belangrijk dat Iran geld blijft verdienen en niet volledig onderuit gaat. Olie-inkomsten vergroten de kans dat president Hassan Rouhani de Irandeal niet zelf opblaast. Als de EU de eigen bedrijven onvoldoende kan beschermen tegen de sancties, hoopt Europa dat landen zoals Rusland, India en China Iran trouw zullen blijven. Of ze dat doen, is nog afwachten.

Op 4 november gaan de Amerikaanse sancties tegen de Iraanse olie-industrie in. Sinds de aankondiging van de sancties is de olie-export al teruggelopen. 

In combinatie met de crisis in Venezuela, de weigering van Saudi-Arabië en Rusland om meer olie op te pompen en het handelsconflict tussen China en de VS, betekenen de oliesancties tegen Iran volgens marktkenners dat de prijs nog verder gaat oplopen. Van ruim 80 dollar nu naar ruim 100 dollar per vat. Nederlandse autorijders zullen dat merken aan de pomp. 

Lees ook:

Amerikaanse sancties maken Iran tot paria op de wereldmarkt

De wereld wordt een stuk kleiner voor Iran. De auto-industrie en de goud- en metalenhandel van het land zijn vanaf morgen afgesneden van de internationale markt. Ook mag de Iraanse overheid niet langer dollars aankopen. 

Commentaar: Europa moet zich niets aantrekken van de Amerikaanse sancties tegen Iran

Het uiteendrijven van de geallieerde vrienden Europa en de Verenigde Staten komt treurig genoeg concreet tot uitdrukking in de Amerikaanse alleingang om de economische sancties tegen Iran te hervatten. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden