Niets moois aan de prostitutie

(Trouw) Beeld reyer boxem
(Trouw)Beeld reyer boxem

In de toneelbewerking van Paulo Coelho’s roman ’Elf minuten’ is de romantiek van de prostitutie er uitgehakt. Gelukkig maar, zegt actrice Malou Gorter.

’Vroeger, als jong meisje, heb ik me weleens serieus afgevraagd hoe het zou zijn om als prostituee te werken. Het leek me best stoer. Nu ik me er voor deze voorstelling echt in heb moeten verdiepen, weet ik wel beter. Zoals je als actrice zelf hebt gekozen voor je vak, zo is de prostitutie nooit een gezonde, afgewogen keuze, maar vrijwel altijd één vanuit een problematische voorgeschiedenis. Tegelijk zijn er raakvlakken. Of je nou op het toneel staat of achter de ramen zit, je speelt het spel. En je speelt het mee. Met je publiek. Daar moet je je heel erg van bewust zijn. Dat kun je niet liegen.”

Bij het Noord Nederlands Toneel (NNT) speelt Malou Gorter (1969) de rol van Maria, een jonge naïeve vrouw die via een vrouwenhandelaar in de prostitutie belandt. Maria is de hoofdpersoon in ’Elf Minuten’, roman van de befaamde Braziliaanse schrijver Paulo Coelho. Het NNT kreeg exclusief de rechten voor een toneelbewerking. Dankzij bewerker Ko van den Bosch en regisseuse Ola Mafaalani wordt die heel wat rauwer dan het origineel. Door het oorspronkelijke verhaal te mengen met broeierige bordeelscènes en schrijnende details uit de harde (Nederlandse) realiteit wordt de aandacht verlegd naar de achterkant van die wereld, naar de meedogenloze vrouwenhandel.

„De romantiek van de prostitutie”, zegt Malou Gorter, „is er echt uitgehakt en daar ben ik heel blij mee. Met de hele groep hebben we een gesprek gehad met drie ex-prostituees. Tot dan had ik er zelf ook een nogal irreëel idee van. Na afloop op de fiets naar huis bedacht ik me hoe ziek er in de wereld met dit alles wordt omgegaan. Impliciet stelt dit boek dat wel ter discussie, maar in zijn uitwerking is Coelho wat te romantiserend. Waarmee hij soms, naar mijn idee, zijn doel voorbijschiet. In een liefdesscène in het laatste deel van het boek laat hij Maria zes, zeven keer achter elkaar klaarkomen. Weer zoiets wat de fabeltjes in stand houdt.”

„In zekere zin is prostitutie toch het resultaat van een verwrongen omgang met seksualiteit. Het heeft vaak maar weinig met liefde van doen, laat staan met enig gevoel voor hoe je het de ander prettig kan maken. Alleen al aan hun ontmaagding houden veel meisjes nare herinneringen over. En dat is nog heilig vergeleken met de ervaringen elders. Schokkende verhalen waren dat. Van die drie vrouwen was er eentje zo verbitterd, zo boos. Dat heeft de manier waarop ik Maria wilde spelen zeker beïnvloed. Meer vanuit de afwijzing dan ik eerst dacht.”

Op de speelvloer staat, ter weerszijden van een soort catwalk, een aantal verrijdbare etalagekasten van plexiglas. Daarin actrices in bevroren poses. Een zweep ontlokt eentje hartverscheurende zangkreten. Een ander dreigt telkens om te vallen. Een schilder, de man die Maria uit dat leven wil halen, trekt op het glas hun silhouet in felgekleurde strepen na. De Maria van Malou Gorter, die soms in één van de peeskamertjes plaatsneemt, is duidelijk ouder dan de twintiger in het boek: „Het oeridee kwam van Ola, die het voor zich zag als een verhaal dat met beelden wordt verteld. Alsof je een film draait. Een soort terugblik, waar Maria met een zekere afstand over praat en er een volgend moment weer even helemaal instapt.”

Ondanks de wrange context is deze Maria een nogal laconieke verschijning, zoals Gorter meestal heel aards oogt op toneel: „Dat is precies de reden waarom Ola mij graag bij het NNT wilde hebben, als tegenwicht voor haar eigen, meer lyrische karakter. Met haar man en collega Ko van den Bosch heb ik gemeen dat ik met beide benen stevig op de grond sta. Ola vliegt makkelijker de lucht in, maar zoekt in wezen juist erg naar wat personages herkenbaar maakt voor het publiek. Een mengelmoes van performance en acteren. Voor haar heb ik dat in me.”

„Na de toneelschool kwam ik in ’95 meteen bij Toneelgroep Amsterdam. Een praktijkschool van jewelste. Alsof je na je rijexamen echt leert rijden. Zoveel ervaring om je heen – mensen die alles al wisten en op elke vraag een antwoord hadden – is heel comfortabel, al begint het op den duur te wringen. Net als bij de Toneelschuur in Haarlem, waar ik zo ongeveer ben opgegroeid (mijn moeder was al bij de oprichting betrokken destijds), kreeg ik last van de ambitie om mezelf te laten gelden, zelf dingen te ontdekken, zelf het wiel uit te vinden. In een brief aan Gerardjan Rijnders heb ik toen geschreven, dat ik heel graag zelf ’1+1=3’ wilde gaan roepen.”

Als free-lancer speelt Gorter daarna onder meer bij Mugmetdegoudentand, Oostpool en in de musical ’Foxtrot’, is ze op televisie vaste gast in ’Klokhuis’ en was ze pas te zien in de tv-serie ’Annie M.G.’ als een van de drie Annies. Sinds 1998 staat zij regelmatig in producties van Ola Mafaalani. Als deze artistiek leidster wordt van het NNT, is Malou Gorter de eerste vaste actrice: „Grappig om je te realiseren, dat in die samenwerking rollen soms bijna gelijk opgaan met mijn ontwikkeling als persoon en als actrice”.

„’Ten Liefde’ in ’99 ging heel erg over angst voor de liefde, angst om je over te geven, en was ook enigszins autobiografisch. Bij ’Medea’, vorig jaar, had ik inmiddels zelf kinderen en een diep mededogen met mensen die het leven psychisch niet aankunnen. Door het slikken van Lariam (tegen malaria) op een verre reis had ik ooit op de rand van een psychose gezeten, een ervaring waardoor Medea gevoelsmatig dichterbij kwam. Maria, nu, is een nog beschouwender rol, die ik deels bekijk en deels beleef.”

„Ik ben een heel intuïtieve speelster. Net als bij Medea zoek ik hier naar de waarachtigheid van waaruit je het personage kan neerzetten. Heel lastig in dit geval, omdat Maria zich, beroepshalve en ter overleving, als een kameleon verhoudt tot wat er om haar heen gebeurt. Pas nu, twee weken voor de première, ben ik zover dat ik ga ontdekken wat de toon zal moeten zijn.”

Vlnr: NNT-acteurs Peter Vandemeulebroecke, Malou Gorter, Klara Alexova. (FOTO'S REYER BOXEM) Beeld reyer boxem
Vlnr: NNT-acteurs Peter Vandemeulebroecke, Malou Gorter, Klara Alexova. (FOTO'S REYER BOXEM)Beeld reyer boxem
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden