Niets is fijner dan in plassen stampen

Groene kinderopvang moet stoer zijn, vindt directeur Janneke van den Bos. 'Mannen helpen de kinderen bij ons met het klimmen in bomen.'

Stoere kerels als Nathan, Jelle en Chris begeleiden de kinderen in overalls bij het boom klimmen en het bruggen bouwen over de sloot. Ik verzamel mannen om me heen, zegt Janneke van den Bos lachend. "Die vormen het gezonde tegenwicht voor al die vrouwen in het onderwijs, ze zorgen hier op de naschoolse opvang voor balans in het leven van de kinderen. Sinds die zedenzaak bij het Amsterdamse Hofnarretje in Amsterdam is de positie van mannen in de kinderopvang echt verslechterd."

Natuurlijk zijn er ook vrouwen nodig, haast ze zich te zeggen. "Ik heb ook superactieve meiden die leuke dingen doen met de kids. Zoals handwerken, tuinieren, koken, kunst en theater maken, filosoferen. Het gaat om de balans. Ook zij zijn onmisbaar. Om te troosten als er iemand is gevallen, voor een pleister en een liefdevolle arm. Maar gelukkig zijn er dan meteen weer mannen in de buurt om het tuttebellen in de kiem te smoren."

Van den Bos (38) is directeur van kinderopvang ZON! met acht vestigingen in Delft en omstreken. Vijfhonderd kinderen krijgen daar hun groene naschoolse opvang. Over natuur leer je niet op de iPad, buiten kun je je pas echt verwonderen. Ook als het regent kun je buiten spelen, want wat is er leuker dan in plassen stampen? Dát zijn zomaar wat ideeën achter de kinderopvang van Van den Bos.

In 'de mooiste achtertuin van Delft', bij de kantine van de plaatselijke rugbyclub, hangen kinderen in bomen of boven een sloot. Maar nog niet iedereen is al helemaal 'groen'. De piepjonge Rick staat wat bangig aan de kant. Hij is nieuw en durft niet mee te doen, hij is bang dat er een krokodil in de sloot zit. Nathan stelt hem gerust, en roept naar de andere kinderen: "De vorige keer zei ik dat dit rioolwater was. Dat er overal poep en pies dreef. Dat was niet waar. Het was om te pesten."

Er is op een paar Delftse scholen carnaval gevierd. Meiden verruilden hun prinsessejurk voor een oranje overall, muiltjes voor laarzen. Een vampier ligt op de grond, in het zand. Hij bestudeert ademloos en eindeloos een lieveheersbeestje. Een elfje levert haar vleugels in, maar vliegt even later toch uit de boom. Wel aan een veiligheidsgordel die Jelle klemvast heeft.

2014 is het Jaar van de Groene Kinderopvang, Van den Bos ziet het als kroon op haar werk. Maar veel belangrijker: ze hoopt dat het meer ouders aan het denken zet. "Wat betekent de natuur voor ons? Dat is voor veel gezinnen voor als ze even tijd over hebben in een druk weekeinde. Even tussendoor een snel wandelingetje."

Ze noemt het een blinde vlek, bij de ouders van nu. "Er gebeurt iets geks. Veel ouders zijn zelf nog opgegroeid in de tijd van Nederland 1, 2 en 3. Die hebben zelf ook nog veel buiten gespeeld. Toch vinden ze het niet raar dat hun kind aan een beeldscherm zit vastgeplakt. Ons wachtte de ergste straffen als we te laat naarbinnen kwamen, kinderen van nu zijn niet naar buiten te knuppelen. Je leest over gameboy-verslavingen, cyberpesten en obesitas. Het is een spookbeeld voor ouders, maar de link wordt niet gelegd."

Uit wetenschappelijk onderzoek komen sterke aanwijzingen naar voren dat de toename van obesitas, het gebrek aan beweging, angst- en depressiestoornissen en ADHD-gerelateerde klachten samenhangen met de kloof tussen kinderen en natuur. Van den Bos: "Iedereen weet dat dat gezonde buitenlucht gezond is en bewegen goed. Wat willen kinderen? Rennen en gillen. Wat mogen ze vaak niet binnen: rennen en gillen. En ze mogen niet vies worden. Het is ze afgeleerd, op school en thuis. Maar dat bewustzijn dringt bij die ouders niet door."

Hangjongeren
Ouders zijn misschien ook bang gemaakt, dat het buiten niet overal zo veilig is dankzij pedo's en hangjongeren, rondrazend verkeer. Van den Bos schudt het hoofd: "Internet is ook niet veilig. Als moeder weet je ook niet met wat voor griezels dochterlief, met haar schone witte jurkje op de bank, virtueel contact heeft. Buiten is de sociale controle groter. "

Van den Bos raakte zelf geïnspireerd door het boek van de Amerikaan Richard Louv: 'Het laatste kind in het bos'. In diezelfde periode ging ze op studiereis naar de Forest Schools in Engeland. "Ik kwam in staat van verliefdheid terug. Zoveel van wat wij braaf achter tafeltjes binnen leren, gebeurt daar in de buitenlucht, in het bos."

Ze groeide zelf op in de polder van Delfgauw, als buitenmeisje, tussen de koeien, met slootjespringen, in bomen hangen. Van den Bos werkte vijftien jaar in de kinderopvang voor ze in 2009 voor zichzelf begon. "Het ging me tegenstaan. Dat je als manager in de kinderopvang afspraken moest maken met ouders hoe lang hun kinderen achter de gameboy mochten. Dat wilde ik niet. Hier blijven die spullen in de schooltas. En ik heb nog nooit een klacht gehoord. Veel kinderen zijn digitaal verzadigd."

Van den Bos richtte ook de stichting Groen Cement op. Van overal in het land sluiten zich kinderopvangorganisaties aan. Ze moeten voldoen aan vijf belangrijke punten, bijvoorbeeld dat natuur verankerd is in het pedagogische beleidsplan en dat er buitenruimte is die kinderen prikkelt hun fantasie te gebruiken. Maar ook het zoeken van aansluiting met plaatselijke natuur- en milieuorganisaties. Van den Bos: "Kinderen hebben op school gemiddeld een kwartier per week natuuronderwijs. Dat is schokkend weinig. Wij bezoeken hier met de kinderen een spinnententoonstelling, er komt wel eens een imker of vogelaar langs."

"Wij zitten hier prachtig, aan de rand van het recreatiegebied Delftse Hout. Maar ook voor kinderopvang in de grote stad, met een postzegeltuintje, is dit allemaal haalbaar. Het gaat om keuzes maken: stoeptegels of een moestuin? Moeten de kinderen netjes binnenkomen of mogen ze van het snoeiafval van de gemeentereiniging een hut bouwen?"

Meer informatie over groene kinderopvang is te vinden op: www.groencement.nl en www.jaarvandegroenekinderopvang.nl

Meer dan taal en rekenen
De afgelopen jaren is er in de kinderopvang en in het onderwijs aan jonge kinderen steeds veel aandacht geweest voor de cognitieve ontwikkeling, zoals taal en rekenen. Gedragsdeskundige en onderwijsconsultant Lilian van der Bolt ziet nu een tegengeluid waarbij juist aandacht voor andere aspecten van de ontwikkeling van het kind ontstaat." Zoals aandacht voor de natuur, natuurspel en natuurleren", aldus Van der Bolt van Sardes, een onafhankelijke adviesorganisatie op het terrein van onderwijs, welzijn en jeugd.

Van der Bolt ziet veel initiatieven van groene crèches, naschoolse opvang en scholen. "Politiek gezien loopt Nederland beslist niet voorop als het gaat om thema's als duurzaamheid en natuurbewustzijn. In die situatie gaan ouders zelf initiatief nemen. Ze gaan nadenken over de voetafdruk die ze als gezin achterlaten en willen hun kinderen enig natuurbewustzijn meegeven. Het is natuurlijk ook een kwestie van identiteitsbepaling van ouders, en daarnaast ligt er ook een soort verlangen onder. Ouders die vroeger veel zelf buiten konden spelen en echte buitenkinderen waren, willen dat voor hun eigen kinderen ook", aldus Van der Bolt die bij Sardes in samenwerking met Veldwerk Nederland het programma 'Natuurlijk VVE' ontwikkelde. Daarin wordt professionals geleerd hoe ze tijdens de voorschoolse educatie (VVE) van peuters en kleuters ook met natuurthema's kunnen werken en natuurlijke materialen kunnen gebruiken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden