’Niets is er eerlijk gegaan’

De ingang van Camp Delta, op Guantánamo Bay. Voor advocate Candace Gorman begint, nu haar cliënt vrij is, de strijd om een schadevergoeding voor zijn gevangenhouding. (FOTO AP) Beeld
De ingang van Camp Delta, op Guantánamo Bay. Voor advocate Candace Gorman begint, nu haar cliënt vrij is, de strijd om een schadevergoeding voor zijn gevangenhouding. (FOTO AP)

De Amerikaanse advocate Candace Gorman verdedigt twee Guantánamo-gevangenen. Eén van haar cliënten is inmiddels vrij, maar daarmee is de zaak nog lang niet afgedaan. „Ik houd vol, uit pure woede over mijn regering.”

’Als ik nu de straat op zou gaan en mensen vertel dat ik iemand vertegenwoordig die in Guantánamo Bay zit, dan zeggen ze meteen: O ja, heeft Obama dat niet gesloten? Dat hoor ik voortdurend, ook van mensen met een goede opleiding.”

 Zelf wist Candace Gorman, advocaat in Chicago, met als specialiteit burgerrechten, ook niet zo veel van het gevangenkamp op Cuba voor door de VS opgepakte ’vijandelijke strijders’. Een lunchbijeenkomst van advocaten over Guantánamo Bay, in 2005, bracht daar verandering in. En ze ging niet eens: „Ik was ziek, maar daarna kreeg ik toch een email: dank dat je bent gekomen, en we willen er nog eens aan herinneren dat 300 mensen in Guantánamo geen advocaat hebben – er zaten er toen 600, dus het ging om de helft – en zou je niet een zaak op je willen nemen? Toen heb ik ze opgebeld. Eigenlijk vooral om te vragen hoe dat kon.Â

„Uiteindelijk heb ik twee cliënten genomen. Abdul Hamid al-Ghizzawi, een Libiër die nu, na zijn vrijlating vorig jaar, in Georgië woont. Hij was in Afghanistan opgepakt omdat hij Arabier was, ze pakten toen eenvoudigweg alle Arabieren op. En in 2006 kwam Abdelrazak Ali Abdelrahman er bij, een man uit Algerije. Hij wordt ervan beschuldigd dat hij in een huis in Pakistan verbleef, waar ooit iemand heeft gewoond die een terrorist zou zijn. Dat huis is een pension, wie weet hoeveel mensen er logeerden. Ander bewijs is er niet.

„Na verloop van tijd merkte ik, dat ik er eigenlijk niks meer naast kon doen. In 2007 heb ik besloten dat ik mijn andere zaken niet meer wilde doen. Ik heb ze geschikt of overgedragen aan anderen. Ik leef van mijn spaargeld. Dat is bijna op. Dat ik het volhoud is uit pure woede over mijn regering.”

Wat maakt het zo arbeidsintensief?

„Ik moet alle verzoeken en stukken bij de rechter zelf indienen. Ik woon in Chicago, dus ik moet dan naar Washington vliegen, en met al het opzoekwerk dat ik daar ter plaatse moet doen, kost het wel een paar dagen.Â

„Ik moet zoveel uitzoeken, omdat heel veel dingen militair geheim zijn. De rechters zijn enorm terughoudend me dingen te laten zien, dat is telkens weer een juridisch gevecht. Ook persoonlijke gegevens over mijn eigen cliënt uit Libië, zijn medische gegevens bijvoorbeeld. Hij heeft hepatitis B en tuberculose, dat laatste heeft hij in Guantánamo Bay opgelopen.

„Eens in de tien weken ongeveer ging ik naar Guantánamo Bay. Om bij het militaire tribunaal daar pleidooien en verzoeken in te dienen, en omdat hij zo ziek was, om te kijken hoe het ging. Ik ben er in totaal geloof ik 25 keer geweest, ik ben de tel kwijt.”

Hebben al die inspanningen bijgedragen aan al-Ghizzawi’s vrijlating?

„Dat hoop ik dan maar. Toen Obama begin 2009 president werd, stelde hij een herzieningscommissie in die moest bekijken of mensen in Guantánamo Bay daar moesten blijven. Van mijn cliënt was al in 2004 vastgesteld dat hij geen vijandige strijder was. Hij was gewoon een Arabier die in Afghanistan woonde, opgepakt toen ze daar elke Arabier gevangen zetten die ze tegenkwamen. Maar hij zat nog steeds in Guantánamo omdat hij geen land had om heen te gaan. Afghanistan was geen optie, daar behandelen ze Arabieren niet meer zo goed sinds de Amerikaanse inval. En in Libië was hij een dienstplichtontduiker, dus daar zou hij ook de gevangenis in gaan, of op een andere manier gestraft worden.

„Dus toen het herzieningsteam van Obama werd ingesteld, heb ik ze geschreven, met uitleg over zijn situatie, zijn onschuld. Hij was een van de eerste mensen die ze vrijlieten, in de lente van 2009.”

Eind goed, al goed?

„De manier waarop ze hem vrijlieten was niet te geloven. Toen ik hem na zijn aankomst in Georgië vroeg hoe de reis was geweest, kon ik zien dat hij de hele tijd, tien of elf uur, in doodsangst had verkeerd. Ze hadden hem geboeid, geblinddoekt, zijn oren dichtgestopt, hij dacht dat het een valstrik was, dat hij naar Libië zou worden gebracht. Hij bleef maar vragen aan de militaire politiemannen die hem vergezelden – hij spreekt prima Engels: Waarom behandelen jullie me zo? ’Dat is het beleid’, was het enige antwoord dat hij kreeg.”

Krijgt hij nog vergoeding voor zijn gevangenhouding, of voor de tbc die hij opliep?

„Dat wordt het volgende gevecht. In 2006 heeft het Congres een wet aangenomen over de berechting van vijandelijke strijders door militaire commissies. En daarin hebben ze de gevangenen het recht afgenomen om wat dan ook te claimen. Het is een illegale wet natuurlijk, als dat ingaat tegen een verdrag of de Grondwet. Hij moet aangevochten worden, uiteindelijk zal het bij het Hooggerechtshof uitkomen. Dat gaat nog heel lang duren.”

En wat komt er voor een geruïneerd advocaat na Guantánamo?

„Ik ben al 27 jaar jurist, ik ben nu 56. Ik heb het altijd leuk gevonden advocaat te zijn. Het was hard werken, maar de rechters waren rechtvaardig – of ik nou gelijk kreeg of niet, ik kreeg een eerlijke kans. In wat de regering heeft gedaan op dit gebied is helemaal niets eerlijk toegegaan. Wat ik in de loop van de jaren heb zien gebeuren, is ontmoedigend. Ik ben er niet langer trots op advocaat te zijn.

„Om een voorbeeld te noemen: de hoogste rechter in de federale rechtbank van het district Washington heeft in een interview gezegd dat hij ’aarzelingen heeft over het vrijlaten van iemand uit Guantánamo Bay, want dat zou de man kunnen zijn die het Congres opblaast’. Hij heeft dus eigenlijk al beslist! Ik hem hem meteen gevraagd zichzelf terug te trekken, in februari. Maar hij houdt mijn wrakingsverzoek, waar hij in eerste instantie zelf over moet beslissen, in beraad. Hij willigt het niet in, hij wijst het ook niet af. In de tussentijd kan hij ook niet beslissen over wat voor verzoek dan ook van mijn cliënt. Wat ik hierna ga doen, weet ik nog niet. Ik heb onlangs een tijd in Den Haag gewoond en voor het Internationaal Gerechtshof gewerkt. Dat vond ik erg leuk, dat zou ik wel weer willen doen. Maar eerst moet dan mijn andere cliënt nog vrijkomen.”

Obama heeft het kamp niet gesloten, maar hij wil het toch nog?

„In sommige opzichten heb ik met hem te doen. Nadat hij, kort na zijn aantreden als president, verklaarde dat Guantánamo in een jaar dicht moest zijn, heeft het Congres de geldkraan ervoor dichtgedraaid. Er is geen geld om het te sluiten, de gevangenis in Illinois die hij voor de gevaarlijk geachte gevangenen wilde inrichten, is nooit aangekocht. En door het geldgebrek zitten mensen juist langer vast. Er kan maar eens in de paar weken een vliegtuig naar Georgië of een ander land dat gevangenen wil opnemen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden