Niet overal is literatuur big business

Victor Schiferli, medewerker vertalingenbeleid van het Nederlands Literair Produktie- en Vertalingenfonds, doet deze week verslag vanaf de Frankfurter Buchmesse

Sinds kort heeft IJsland een vertalingeninstituut. In hun brochure prijkt het portret van Bjarni Bjarnason, een jonge schrijver met engelachtig gezicht, die wordt gekarakteriseerd als 'the Icelandic Cees Nooteboom'. Een Nederlands schrijver als internationaal referentiekader: het mag een klein doorbraakje genoemd worden op deze tot dusverre rustig verlopende Messe.

Veel landen met kleinere taalgebieden, zoals de Scandinavische en Oost-Europese landen, hebben een stichting die, net als de onze, de vertaling van hun nationale schrijvers bevordert. De kwaliteit van die publicaties loopt sterk uiteen, en niet alle samenstellers begrijpen dat uitgevers geen tijd hebben voor het lezen van lange beschouwingen of specialistische informatie. Vooral 'Books from Finland', meer een literair tijdschrift, is weliswaar geschikt voor iemand die al van alles over Finse literatuur weet, maar een uitgever die zo'n publicatie op zijn bureau krijgt wil vooral weten: wie zijn de belangrijke schrijvers, wat zijn hun meest recente boeken, en bij wie liggen de rechten? Daarom houden we de teksten in 'Books from Holland and Flanders' zo beknopt mogelijk.

Jean Mattern, redacteur bij de vermaarde Parijse uitgever Gallimard, die onder meer Harry Mulisch, Kader Abdolah, H.M. van den Brink en Arthur Japin onder zijn hoede heeft, vertelt dat hij de betrekkelijke kalmte van dit jaar erg op prijs stelt, vanwege het feit dat hij niet met een heel leger andere uitgevers achter een bepaald boek hoeft aan te rennen, maar rustig het hele aanbod kan overzien. Hij is tevreden, vooral ook met H.M. van den Brink, die is genomineerd voor zowel de Prix Fémina Etranger als voor de Prix Médicis Etranger, en voor een buitenlandse debutant bijzonder goed verkoopt.

In het weekeinde komen er steeds meer bezoekers de beurs opgestroomd. Overal liggen de grote Duitse kranten en tijdschriften met bijlagen over de beurs. Wat Nederland betreft zijn het vooral de nieuwe boeken van Nooteboom ('Nootebooms Hotel') en Karel Glastra van Loon ('Passionsfrucht') die zijn opgenomen in de talloze recensies en artikelen. Over Nooteboom staat een paginagroot en lovend artikel in de Frankfurter Allgemeine Zeitung en Glastra van Loon is volgens Buchkultur 'vergleichbar mit Harry Mulisch'. Glastra van Loons succesvolle boek is, nadat het vorig jaar reeds voor de Messe aan Duitsland was verkocht -door Laura Susijn, een Nederlandse in Engeland gevestigde literair agent- maar liefst aan zes landen verkocht.

Literaire agentschappen zijn vooral in de Engelstalige gebieden sinds jaar en dag actief: vrijwel iedere zichzelf respecterende Engelse of Amerikaanse schrijver heeft een agent, die namens hen handelt in rechtenverkoop en verzoeken tot buitenlandse optredens behandelt.

In Nederland is het vooral de laatste jaren een opkomend fenomeen. Een beroemde en ook beruchte naam in dit verband is de New Yorkse agente Linda Michaels, die voor Vassallucci Lulu Wang en Elle Eggels wereldwijd voor grote bedragen heeft verkocht.

Andere Nederlandse uitgevers hebben nu ook de weg naar Michaels gevonden, en dit jaar probeert ze nieuwe schrijvers van andere Nederlandse uitgevers te verkopen. Maar aan het inschakelen van buitenlandse agenten kleven soms ook nadelen: Linda Michaels leest geen Nederlands, en moet dus proberen met behulp van een fragmentvertaling een boek aan de man te brengen dat ze niet heeft kunnen lezen.

Niet overal is de literatuur een kwestie van big business, gelukkig. Zo is er een vertaler uit Monte Negro, Ljubomir Djurkovic, die Nederlandse gedichten vertaalt voor het literaire tijdschrift 'Ars'. Trots toont hij zijn meest recente publicaties: een reeks gedichten van Remco Campert en ook van nieuwe dichters zoals Peter van Lier en Mustafa Stitou. Prometej, een uitgever uit Novi Sad die een reeks Nederlandse literatuur in zijn fonds heeft, komt exemplaren brengen van 'Indijske dine', de pas verschenen Servo-Kroatische vertaling van 'Indische duinen' van Adriaan van Dis. ,,We were so worried about you during the bombing raids'', zeggen we, maar de uitgeefster reageert laconiek: ,,Worried, why? We're allright now.'' Een uitgever uit Litouwen, die net heeft besloten om Matthijs van Boxsels 'De encyclopedie van de domheid' te gaan uitgeven, bladert vol interesse door wat een dummy blijkt te zijn: een proefdruk met alleen blanco pagina's. 'Ah, is poetry...' verzucht hij.

Zaterdag en zondag zijn de laatste beursdagen waarop de meeste uitgevers, enigszins katerig en bleek, hun laatste afspraken afwerken en al voorzichtig beginnen te denken aan inpakken. In de Duitse hal worden op maandagochtend stapels boeken tegen gereduceerde prijzen verkocht -al mag dat officieel niet- en in de Nederlandse collectieve stand komt Boekhandel De Slegte langs om de meeste titels op te kopen. Wie zijn stand te vroeg leeghaalt loopt het risico om bekeurd te worden door de organisatie van de messe, die met een speciaal team rondloopt om eventuele vroegtijdige leegstand te signaleren.

Maandag om een uur gaat de bel en is de beurs ten einde. Maar een ding is zeker, volgend jaar zal alles anders zijn: de indeling in de verschillende hallen, die de afgelopen jaren steeds hetzelfde was, zal volledig worden omgegooid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden