Niet op de automatische piloot

’Laat je goede hart spreken’, zegt mijn vrouw vaak tegen de kleinkinders als ze voor een moeilijke keuze om iets wel of niet te doen, komen te staan. Zij suggereert dus, net als de Duitsers, dat ze twee zieltjes in hun borst hebben.

Ik, met mijn van bypasses voorziene hart, constateer vanaf de zijlijn dat dit gezegde van oma meestal tot nadenken stemt. Dit zal ook de bedoeling zijn geweest van de verkeerspolitie, rijkswaterstaat, Veilig Verkeer Nederland of wie de leus boven onze snelwegen heeft gehangen. Denk na over wat je doet, vaar niet op de automatische piloot. Wel de cruise control instellen op de juiste snelheid maar blijven participeren en anticiperen. Natuurlijk erger je je wild aan die slome rijder die toch een nog slomere op de rechterbaan inhaalt of die dolleman die als jij wilt gaan inhalen je almaar knipperend met zijn lichten net de pas afsnijdt.

Benut je vinger die je wilde opsteken om de cruise control af te zetten en je voet niet voor een trap na, maar om de rem te bedienen. Agressie is zowel in het maatschappelijk, als in het dagelijks verkeer, uit den boze en leidt alleen tot meer geweld. Vandaar mijn advies in alle verkeer: voorkom botsingen, laat je goede hart spreken. Mensen die met hun hart autorijden, denken niet alleen aan eigen behoud maar ook aan dat van anderen. En van mensen met een hart kan ook niet anders verwacht worden.

Krijn Coppoolse (oud-politiechef) Wijhe

Er is veel verwarring over zaken als je hart laten spreken en je gevoel volgen. Toch is het zowel spreekwoordelijk, vanuit het boeddhisme, als vanuit de wetenschap betrekkelijk eenvoudig.

Spreekwoordelijk is er een duidelijk onderscheid tussen je hart volgen en onderbuikgevoelens. Je hart volgen gaat over leven in liefde, onderbuikgevoelens gaan over het egoïstisch uitleven van je emoties.

Het boeddhisme spreekt over verstorende emoties, die je door meditatie kunt herkennen en hanteren. Als je de beweging van deze emoties kunt stoppen, kun je leven vanuit de natuur van de geest, vanuit het gevoel van liefde, vanuit je hart.

De beroemde neurowetenschapper Antonio Damasio maakt een onderscheid tussen denken, emoties en gevoel. Emoties zijn onbewust, worden gestuurd door oude pijn en overtuigingen en leiden tot primaire reacties zoals woede-uitbarstingen. Een gevoel is een bewust geworden emotie, maar nog geen denken. Het gevoel is volgens Damasio het gebied van het geweten, van de juiste keuzes, van liefdevolle verbinding.

Zowel onze spreekwoorden, het boeddhisme als Damasio laten zien dat je een onderscheid kunt maken tussen emotie en gevoel. Je kunt jezelf trainen in het volgen van je gevoel en dan hoef je niet meer te huichelen of hypocriet te zijn, zoals filosoof Ger Groot suggereert.

Hoe maak je onderscheid tussen emotie en gevoel? Emoties gaan over gelijk hebben en ’het moet nu’. Het ’voelt’ waar, maar is het niet. De onderbuik is het centrum van emoties. Een gevoel is vrij, open, liefdevol. Het hart is het gevoelscentrum.

Jan den Boer Vleuten

Een wijze houdt ons voor ’gewoon jezelf te zijn’. Wanneer ben je dat? Geeft dat ’gewoon jezelf zijn’, je het recht om alles te kunnen zeggen? Of schuilt er in ons ook nog een vorm van bescheidenheid die zegt dat wat anderen zeggen er ook toe doet? Uit een boekje over Nederlandse spreuken en gezegden haal ik: ’Hij maakt van zijn hart geen moordkuil’ en ’Hij draagt het hart op de tong’ of ’Het hart der dwazen is in hun mond, maar de mond der wijzen is in hun hart’.

Een wijze houdt ons voor om voor je gaat spreken te bedenken:

is het noodzakelijk?

is het de waarheid?

is het vriendelijk?

kan het iemand kwetsen?

is het het waard de Stilte te verbreken?

Als we het hart echt willen laten spreken zullen we de emotie achterwege moeten laten, dan is dat wat we zeggen oprecht uit het hart.

J. W. Reineke Huizen

Volg uw hart en wapen u tegen teleurstelling, is een belangrijk levensmotto voor mij. Het geldt zeker op de Nederlandse autowegen. Omdat je er als automobilist je leven nauwelijks zeker bent, laat ik op de weg mijn hart meestal minder spreken maar probeer me wel zoveel mogelijk aan de verkeersregels te houden. Om teleurstelling te voorkomen. Het komt me regelmatig op boze reacties en kwade gezichten te staan: knipperende druktemakers en haastige passanten scheuren me soms snijdend voorbij, maar voorlopig is het me steeds gelukt om me zonder kleerscheuren door deze jungle heen te bewegen. Een rustig muziekje maakt ook dat ik me meer deelnemer aan het verkeer voel in plaats van een coureur op een racecircuit. Liever vijf minuten later thuis dan een ereplekje in het ziekenhuis!

Henk Sieben Rekken

Het hart laten spreken is niet genoeg. Het hart moet op de juiste plaats zitten, het hoofd moet meedenken en de ogen moeten meekijken. Een hart dat op de verkeerde plaats zit, kan beter zwijgen ! Als zo’n hart aan het woord komt is medeleven niet meer aan de orde.

G.J. Bruinsma Veenendaal

Regelmatig staat er bij de ingang van de supermarkt een verkoper van de daklozenkrant. Als ik mijn hart laat spreken, koop ik zo’n krant. Als ik mijn ’gevoel’ uitschakel en mijn verstand laat prevaleren, loop ik door omdat ik geen tijd heb, geen zin heb of omdat ik die krant niet lees. Als ik mijn hart laat spreken, heeft dat te maken met mededogen.

Het is voor mij onbestaanbaar dat mijn hart mij ingeeft dat ik een ander maar eens even goed op zijn nummer moet zetten of moet negeren. Zelfs als je meent in je recht te staan zal het hart mij niet ingeven om het de ander betaald te zetten. Al fluistert het verstand mij in dat ik het niet ’moet pikken’!

Het hart is mild. Mensen die met hun hart autorijden denken niet alleen aan hun eigen behoud maar ook aan dat van de andere weggebruikers. En van mensen met een hart kan niet anders verwacht

worden.

Rinus van der Molen Purmerend

Ik zou graag een onderscheid willen maken tussen de emoties die we vanuit onze buik over de ander heen gooien en het spreken van het hart. Het hart bestaat mijns inziens niet uit twee delen, zoals Willem Breedveld oppert. Het vraagt wat van de mens om ongemakkelijke gevoelens als irritatie en boosheid te dragen. Met een kort lontje gooi je dat eruit, maar dat is geen spreken vanuit je hart. Ik zou het spreken vanuit de buik willen noemen, die er geen weg mee weet. Dat is schadelijk zat, dus wat te doen? De wijsheid van het hart is vol compassie en liefde, draagt pijn en likt zijn wonden.

Het hart spreekt helder en confronterend waar het nodig is, spreekt mensen aan op onwenselijk gedrag en is moedig. De buik kan ook euforisch zijn en helemaal opgetogen en verliefd. Het hart is in contact met zichzelf en de ander en voelt vreugde en dikke kans dat we een brede glimlach zien.

Het antwoord is dus: nee, laat vooral je hart spreken en leer omgaan met je eigen buik.

Jonneke Roosingh Zaandam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden