Niet nóg eens het slachtoffer

Ernst Hirsch Ballin: ¿Wij willen dat mensen sneller hun recht kunnen halen.¿ (FOTO WERRY CRONE, TROUW)

Slachtoffers van collectieve schade, zoals de desdochters of de Dexia-gedupeerden, moesten tot voor kort individueel hun recht halen. De Wcam (spreek uit: Wekam), de Wet collectieve afwikkeling massaschade, trekt de procedures voor alle betrokkenen gelijk. Minister Hirsch Ballin over de mogelijkheden van de wet.

’Wij willen dat mensen sneller hun recht kunnen halen, bijvoorbeeld als ze het slachtoffer worden van valse voorlichting over een beleggingsregeling of van het onjuist vervoeren van gevaarlijke stoffen”, zegt Ernst Hirsch Ballin in zijn werkkamer over de bedoelingen van de wet. „We willen voorkomen dat mensen twee keer slachtoffer worden. Eerst verliezen ze al hun geld of wordt hun gezondheid geschaad. En daarna heeft ’secundaire victimalisatie’ plaats. Mensen worden nóg een keer slachtoffer doordat ze ook nog een jarenlange psychisch belastende juridische procedure moeten doorlopen in een poging om schadevergoeding te krijgen.”

De belangrijkste voorbeelden uit de praktijk zijn de slepende procedures rond de desdochters en de financiële Dexia-affaire (zie kaders).

Voor de bewindsman heeft de nog jonge wet, waarbij schadegevallen worden gestandaardiseerd, haar bestaansrecht al bewezen. „Voor de benadeelden betekent de wet dat zij niet een jarenlange individuele juridische procedure hoeven te voeren. Daardoor wordt ook de rechterlijke macht minder belast. In plaats van allemaal afzonderlijke zaken te moeten behandelen, doet de rechter nu één uitspraak over een groot aantal gelijksoortige gevallen tegelijk. Daarmee wordt de schaderegeling voor alle partijen bindend. Voor degene die de schade heeft veroorzaakt, is er ook een voordeel. Men weet waar men aan toe is. Er wordt een schadevergoeding betaald, waarna men de kans krijgt om met het verleden af te rekenen en met een schone lei te beginnen. Dat biedt kans op herstel van de reputatie van de onderneming.”

Die voordelen nemen niet weg dat de werking van de regeling volgens Hirsch Ballin kan worden verbeterd. In een brief aan de Tweede Kamer doet hij enkele voorstellen. Hij wil het onder meer mogelijk maken dat zowel gedupeerden als schadeveroorzakers in een vroeg stadium de rechter kunnen inschakelen als adviseur. Die kan helpen om de belangrijkste geschilpunten te formuleren en beide partijen aanmoedigen om bijvoorbeeld via een bemiddelaar overeenstemming te bereiken over een regeling. Als die er ligt, kan de rechter die verbindend verklaren.

Ook wil Hirsch Ballin het mogelijk maken dat de rechter juridische vragen voorlegt aan de Hoge Raad. Het oordeel van die raad kan de rechter toepassen in de afwikkeling van een massaschadezaak en kan richtinggevend zijn voor de partijen in onderhandelingen over een schikking.

In de des-zaak ging het om 17.000 gedupeerden. In de Dexia-zaak om 190.000. Maar een echte ondergrens is er niet voor toepassing van de Wet collectieve afwikkeling massaschade. „Er moet sprake zijn van een flinke groep”, aldus Hirsch Ballin. „En van gelijksoortige schadegevallen. Als, zeg, twintig mensen zich gedupeerd voelen door een leverancier of producent, dan zou het voor de hand liggende juridische advies eerder zijn om gewoon allemaal dezelfde advocaat te nemen. Daar heb je deze wet niet voor nodig.”

Maar Hirsch Ballin kan zich goed voorstellen dat enkele honderden burgers die het slachtoffer worden van milieuschade – bijvoorbeeld doordat er iets fout gaat op een schip dat is geladen met giftige stoffen – met gebruikmaking van de Wcam een schadevergoeding weten af te dwingen van de veroorzaker van de milieuvervuiling.

En een bouwproject dat met gebreken wordt opgeleverd? „Dat is denkbaar als alle huizen precies hetzelfde gebrek vertonen. Denk aan een flatgebouw dat wordt opgeleverd met een slechte fundering. Daar ondervinden alle bewoners op dezelfde manier schade van. Je kunt je voorstellen dat zo’n kwestie met de Wet collectieve afwikkeling massaschade wordt afgehandeld.”

De Wcam heeft ook in het buitenland de aandacht getrokken, ondervond Hirsch Ballin. Een ’exportproduct’ wil hij het niet noemen. Dat klinkt hem iets te ronkend. Maar hij beschouwt het wel als een compliment voor wat Nederland vermag op het gebied van wetgeving.

Zo hebben Amerikaanse advocaten een schikking getroffen met de Zwitserse verzekeraar Converium en is het de bedoeling dat voor een groep gedupeerden de zaak met met gebruikmaking van de Wcam (the ’Dutch Settlement’) wordt afgerond. Het bedrijf, dat inmiddels deel uitmaakt van het Franse concern SCOR, had cijfers gepubliceerd over een tekort waardoor de waarde van de aandelen kelderde.

Bij de Europese Commissie wordt de Wcam onder de aandacht gebracht als middel bij het doen naleven van de Europese bepalingen over concurrentie en marktregulering. Als bedrijven verboden prijsafspraken maken, kan de Europese Commissie nu al boetes opleggen. Maar de commissarissen Kroes (mededinging) en Kuneva (consumentenzaken) zinnen op meer mogelijkheden om naleving van de regels voor eerlijke concurrentie af te dwingen en willen daarbij ook de consumenten een sterkere positie geven.

„Prijsafspraken zijn immers schadelijk voor de tussenhandel en de consument”, aldus Hirsch Ballin. De minister wil niet op de eventuele stappen van Brussel vooruitlopen. Maar hij kan zich voorstellen dat consumenten die schade lijden door prijsafspraken de wet kunnen inzetten om de ondernemingen tot een schadevergoeding te bewegen.

„Wij willen niet stimuleren dat burgers conflicten krijgen”, zegt Hirsch Ballin. „Maar als die conflicten zich toch voordoen, willen we burgers aanmoedigen om niet meteen voor elke individuele zaak naar de rechter te lopen, maar eerst proberen er via bemiddeling uit te komen. Daarna kan de rechter beoordelen of met de belangen van alle partijen rekening is gehouden om de getroffen schadevergoedingsregeling vervolgens verbindend te verklaren. Dat is beter dan jaren procederen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden