Niet nóg een verdachte die overlijdt

Duizenden bladzijden bewijs tegen legerleider Mladic, maar het proces zou lang kunnen duren

JANNE CHAUDRON

Het proces tegen Ratko Mladic dat vandaag begint, zal ongetwijfeld een hoop theater met zich meebrengen. De twee keer dat Mladic de Nederlandse tribunaalvoorzitter Alphons Orie in de rechtszaal ontmoette, leidde al tot grote ophef. De eerste keer wilde Mladic niet naar de aanklachten luisteren en werd hij na twintig minuten verwijderd uit de rechtszaal. De tweede keer droeg hij een beige pet - niet toegestaan. Mladic weigerde ook na meerdere waarschuwingen het hoofddeksel af te zetten.

De kinderlijke houding verhult de oorlogsmisdaden waarvan Mladic wordt verdacht, allerminst. De voormalig Bosnisch-Servische legerleider die een jaar geleden door de Servische geheime dienst uit zijn huis werd gehaald op het Servische platteland, wordt beschouwd als hoofdverantwoordelijke voor de genocide na de val van Srebrenica in 1995. Hij wordt ervan beschuldigd zeker achtduizend ongewapende moslimmannen en -jongens te hebben omgebracht. "De bewijzen tegen Mladic zijn sterk. Zeker als het gaat om genocide", zegt docent internationaal recht André de Hoogh, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Zo werd de rechterhand van Mladic, Radislav Krstic, tien jaar geleden al tot 35 jaar cel veroordeeld omdat hij genocide zou hebben gepleegd. "Dat was een ondergeschikte, Mladic is direct aansprakelijk. De bewijzen tegen Krstic zijn deels ook van toepassing op Mladic. Ook het proces tegen Radovan Karadzic (de vroegere politiek leider van de Bosnische Serviërs - red.) kent veel overeenkomsten met die van Mladic. Hoewel de zaken niet worden samengevoegd, zullen de bewijzen tegen Karadzic ook van toepassing zijn op die van Mladic", zegt De Hoogh.

Het proces gaat niet alleen over Srebrenica. Het gaat ook over de beruchte detentiekampen in het Noordwest-Bosnische district Prijedor en over Mladic' rol bij de belegering van de Bosnische stad Sarajevo. Daar kwamen in totaal zo'n 12.000 mensen om het leven.

Inmiddels heeft de hoofdaanklager Serge Brammertz meer dan vierhonderd getuigen opgeroepen, onder wie veel Dutchbat-militairen, en ligt er een stapel bewijzen van tienduizenden pagina's. De Hoogh: "Ja, dat is enorm. In de loop der jaren is er ontzettend veel verzameld."

Dat kan grote nadelen hebben. Door de dikke dossiers duren de processen voor het Joegoslaviëtribunaal soms eindeloos. Het bekendste voorbeeld daarvan is het proces tegen Slobodan Milosovic, voormalig president van Servië. Hij overleed in 2006 in een Scheveningse cel. Zijn proces was toen al vier jaar bezig. "Dat was een pijnlijke ervaring voor Nederland, hoewel de cel valt onder de jurisdictie van de Verenigde Naties", zegt De Hoogh. "Het Mladic-proces brengt een soortgelijk gevaar met zich mee. De man is bijna zeventig jaar en heeft medische problemen (hij lag onlangs in een ziekenhuis in Den Haag - red.). Maar het tribunaal heeft geleerd. De aanklachten tegen Mladic zijn specifiek: het gaat over Srebrenica en Sarajavo. Dat zijn concrete gevallen en er is genoeg bewijs van."

Bovendien verdedigt Mladic - in tegenstelling tot Milosovic en Karadzic - niet zichzelf. "Naast het feit dat Milosovic vaak ziek was, moest hij veel te veel lezen. Daardoor werden zijn processen uitgesteld en dat leidde weer tot vertraging. Bij dit soort zaken helpt het om advocaten in te schakelen die getraind zijn." Ondanks alle voorzorgsmaatregelen, mag verwacht worden dat het Mladic-proces minimaal een jaar zal duren.

Genocide en misdaden tegen de menselijkheid
De belangrijkste aanklachten:

Genocide (volkerenmoord): Srebrenica.

Misdaden tegen de menselijkheid, zoals vervolging om politieke, raciale en religieuze redenen, uitroeiing en moord. "Bij misdaden tegen de mensheid is de intentie niet per se om een bevolkingsgroep uit te roeien (wat bij genocide wel het geval is), maar om de groep weg te werken uit een bepaalde plaats of een bepaald land", zegt De Hoogh. Een voorbeeld vormen de gebeurtenissen in het district Prijedor. Daar werden zo'n vier- tot vijfduizend mensen vermoord, voornamelijk Bosniakken en Kroaten.

Oorlogsmisdaden zoals het terroriseren van de burgerbevolking en het nemen van gijzelaars. Hier valt de belegering van Sarajevo onder.

Wraking afgewezen
De verdediging van Mladic doet er alles aan om het proces uit te stellen. Maandag vroeg ze zes maanden respijt omdat ze onvoldoende voorbereidingstijd zou hebben om alle bewijzen goed te bestuderen.

De advocaten van Mladic dienden vrijdag al een wrakingsverzoek in tegen de Nederlandse rechtbankvoorzitter Alphons Orie. Hij zou vooringenomen zijn vanwege zijn Nederlandse nationaliteit.

Gisteren werd het verzoek afgewezen. Volgens rechter Theodor Meron, de voorzitter van het Joegoslaviëtribunaal, heeft Mladic niet aannemelijk gemaakt dat de Nederlandse rechter vooringenomen is. "Ik ben er niet van overtuigd dat Mladic heeft aangetoond dat een redelijke waarnemer die goed is geïnformeerd, iets van vooringenomenheid zou hebben. Daarom vind ik het verzoek van Mladic om Orie uit te sluiten kansloos."

Eerder wraakte ook Karadzic Orie om vergelijkbare redenen. Orie werd toen wel van de zaak gehaald. Hij is de enige Nederlandse rechter van het Joegoslaviëtribunaal.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden