'Niet nee blijven verkopen aan Europa'

Beeld thinkstock

Trouw-verslaggevers proeven de sfeer in zes EU-lidstaten aan de vooravond van de Europese verkiezingen. Vandaag het laatste deel waarin de geest van separatisme door het Verenigd Koninkrijk waart. De Britse cartoonist Brian Adcock ziet het met lede ogen aan. 'Waarom niet samenwerken? Dat is voor iedereen het beste.'

Van nature is hij geen politiek dier. Maar als hij het gestuntel van de machthebbers ziet, beginnen zijn vingers te jeuken. Dan grijpt hij als vanzelf naar zijn kroontjespen en zijn potje gitzwarte inkt. Een spotprent kost hem uren, want hij houdt van details. Maar de arbeid loont. "Het is leuk om politici voor schut te zetten", zegt Brian Adcock (46), cartoonist voor The Scotsman en The Independent. "Belangrijk ook: we moeten machthebbers ter verantwoording roepen en laten zien hoe belachelijk ze zijn."

Adcock heeft talloze persprijzen gewonnen. Zijn woonkamer in het Britse plaatsje Norwich staat vol glazen trofeeën, stuk voor stuk gebroken en gerepareerd met dikke klodders plaksel. Hij is niet zo handig met lijm, zegt hij verontschuldigend. Naast de sculpturen staat een terrarium. Daarin rekt wurgslang Sausage zich theatraal uit. "Hij heeft honger", concludeert Adcock. "We moeten hem zo maar even voeren."

Maar eerst het BBC-journaal, dat ook om aandacht schreeuwt. Adcock ploft neer op de bank en staart naar de reusachtige plasma-tv aan de wand. Het nieuws irriteert hem. Zoals zo vaak gaat het ook nu grotendeels over Brits separatisme. Aan de vooravond van de Europese verkiezingen horen de Britten niets liever dan dat ze de Europese Unie moeten verlaten. Daar worden ze rijker van, hopen ze.

De meest uitgesproken anti-EU-politicus is Nigel Farage, leider van de oprukkende United Kingdom Independence Party (UKIP). Deze rechts-populistische partij, die volgens de peilingen op 22 mei als één-na-grootste zal eindigen, vindt dat Groot-Brittannië weer helemaal zelfstandig moet worden. "Wij willen ons land terug", herhaalt Farage keer op keer. Het klinkt als een echo van Geert Wilders' mantra: "Minder Europa, meer Nederland."

Adcock gruwt ervan, ook omdat zijn vrouw uit Praag komt. Ze hebben daar samen een paar jaar gewoond. Daardoor denkt hij net een slagje Europeser dan veel van zijn landgenoten. "Ik ben bovendien een linkse jongen, ik hou niet van 'ieder voor zich'. Laat mensen liever samenwerken. Dat is beter voor iedereen, zeker in deze geglobaliseerde wereld."

Uit ergernis over het harde anti-EU-geluid van Farage tekende Adcock de UKIP-leider met een vals smoelwerk en venijnige tandjes, terwijl hij op zijn dooie gemak de Europese vlag uiteen staat te rafelen. Farage was niet beledigd. "Integendeel, hij vond het schitterend", zegt de tekenaar. "Hij vroeg me zelfs om een originele afdruk."

Met zijn felle betogen tegen Europa en immigratie is Farage een waar stemmenkanon. Maar zal hij er werkelijk in slagen om Groot-Brittannië los te scheuren uit de EU? Het zal erom spannen. In de laatste peilingen is bijna 40 procent vóór een exit, en een vrijwel even grote groep wil in de EU blijven. Adcock houdt zijn hart vast. Want, zegt hij, de meeste Britten zijn rechts en ouderwets. Ze zien Groot-Brittannië nog steeds als een wereldmacht die op eigen benen moet kunnen staan. Premier David Cameron, voorman van de Conservatieve Partij, gaat volledig mee in die 'romantische fictie'. Voor 2017 heeft hij een referendum over het EU-lidmaatschap beloofd als mensen op hem stemmen - volgens velen een doorzichtige poging om zijn concurrent Farage de wind uit de zeilen te nemen.

Hobbelige rit
"Dat referendum zou een ramp worden", zegt Adcock. "Het zou zeker leiden tot een Britse uittocht uit de EU." Toch denkt hij niet dat het ervan komt. Want UKIP zuigt veel kiezers bij de Conservatieven weg, zoveel zelfs dat rechts in tweeën wordt gespleten. Ze worden daardoor minder effectief, en dat biedt nieuwe kansen aan de Labourpartij. "Labour kan straks de macht overnemen, samen met de Liberaal-Democraten. Die zijn allebei pro-Europees. Zij zullen de koers van dit land verleggen. We kunnen hier niet eeuwig 'nee' blijven verkopen aan Europa."

Het wordt een hobbelige rit, voorspelt de tekenaar, maar over vijftig jaar is Groot-Brittannië volledig geïntegreerd in Europa. Dan betalen de Britten met de euro, hebben ze stopcontacten waar een Europese stekker in past, en heel misschien rijden ze zelfs aan de rechterkant van de weg. De jeugd vraagt om integratie, zegt Adcock. Jonge Britten zijn pro-Europees. Dus op termijn kan een verdere versmelting niet uitblijven.

De tekenaar zet het geluid wat harder. De BBC buigt zich inmiddels over nóg een streven naar onafhankelijkheid: dat van Schotland. Dit noordelijke deel van het Verenigd Koninkrijk wil zich na ruim drie eeuwen afscheiden van de 'Britse overheerser'. Op 18 september houden de Schotten een referendum over hun exit. Het debat is al in volle gang - Adcock weet er alles van, als tekenaar voor een Schotse krant.

De geest van het separatisme lijkt volledig uit de fles, vervolgt de nieuwslezeres. Er zijn nu zelfs Schotse eilanden die weg willen uit Schotland. De Shetlandeilanden, de Orkney-eilanden en de Hebriden, die in de Middeleeuwen bij Noorwegen hoorden, eisen hun eigen exit-referendum. De eilanden willen stemmen over de vraag hoe ze verder moeten: een zelfstandige natie worden, binnen Schotland blijven, of - als Schotland uit het Verenigd Koninkrijk stapt - terugkeren in het vertrouwde Britse nest.

Waarom wil iedereen toch ineens solo? Wat is dat voor eilandenmentaliteit? Adcock wordt er een beetje moedeloos van. "Op zich snap ik het wel, van de Schotten. Ze hebben in de loop der eeuwen veel tegen de Britten gevochten. Er heerst nog steeds een zekere animositeit, dat zie je vooral rond voetbalwedstrijden. De Schotten hebben denk ik een minderwaardigheidscomplex, als klein clubje naast zo'n sterke buur. En ze zijn heel links, terwijl ze nu gebukt gaan onder het harde rechtse beleid uit Londen. Dat wringt."

Dus ja, als ze per se alleen verder willen, dan moet het maar. Al denkt de tekenaar niet dat het zo'n vaart zal lopen. De Schotten hebben hun exit-strategie namelijk slecht doordacht. Zo is het onzeker of ze in de EU kunnen blijven. Dat boezemt angst in; de Schotten zagen de EU juist als een veilig vangnet voor de periode na het afscheid van de Britten. Onduidelijk is ook welke munt de Schotten straks in hun portemonnee zouden hebben. Het Britse pond? Een Schots pond? De euro? Een nieuwe munt?

Venijn
"Het exitplan is een chaos", vat Adcock samen. "Het voelt als een sprong in het diepe. Dat durven de Schotten niet aan." De peilingen bevestigen dat: het in-kamp blijft consequent groter dan het uit-kamp, al zijn er nog veel twijfelende Schotten die op het laatst voor een verrassing kunnen zorgen.

Wat opvalt, is dat de discussie vol venijn zit. Telkens als Adcock de separatistische Schotse premier Alex Salmond tekent, krijgt hij op internet ongekende scheldtirades over zich heen van nationalistische Schotten die vinden dat hij met zijn scherpe kroontjespen de Schotse droom kapot krast. "Ik lees die commentaren niet meer", zucht Adcock. "De honden lusten er geen brood van. En ik vrees dat het alleen maar erger wordt naarmate het referendum dichterbij komt."

Naast de tv, in het smoezelige terrarium, vergaat wurgslang Sausage ondertussen van de trek. Adcock loopt naar de keuken, waar een bevroren rat ligt te ontdooien. Vroeger warmde Adcock zijn ratten wel eens in de magnetron op, maar dat stonk vreselijk, en daar flipte zijn vrouw van. Dus nu doet hij het in een theekop met heet water. Als Adcock de druipende rat via een stok in het terrarium steekt, vliegt Sausage er meteen op af. Het reptiel kronkelt zich met ontelbare windingen rondom de dode prooi en blijft hem nog een kwartier wurgen. Daarna schuift hij het knaagdier langzaam naar binnen, de kop het eerst.

Ja, het klimaat verruwt, gaat Adcock kalmpjes verder. Hij merkt het ook aan collega-cartoonisten. Die houden zich al in wanneer ze iets over de Schotse onafhankelijkheid tekenen, uit angst voor de reacties. Een kwalijke ontwikkeling, vindt hij. "Het is goed om politiek serieus te nemen - tot op zekere hoogte. Maar laten we alsjeblieft niet ons gevoel voor humor verliezen."

Verenigd Koninkrijk

Aantal inwoners:
63 miljoen

Aantal zetels in Europees parlement:
73 (van de 751)

Opkomst Europese verkiezingen 2009:
34 procent

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden