TaalrubriekTon den Boon

‘Niet nadat dan’ gebruiken is niet zonder risico

Onlangs schreef Trouw over de Majdanrevolutie in Oekraïne: “De protesten leidden tot de val van de toenmalige president, Viktor Janoekovitsj, maar niet nadat sluipschutters dood en verderf hadden gezaaid in de Kievse straten”. Als je ‘niet nadat’ logisch analyseert, betekent deze woordcombinatie ‘voordat’. In werkelijkheid trad de Oekraïense president echter pas af ná het optreden van sluipschutters. De schrijver bedoelde met ‘niet nadat’ dus precies het tegendeel van wat er stond, namelijk ‘niet eerder dan dat’, ‘niet voordat’ oftewel ‘pas nadat’.

De formuleringsfout staat niet op zichzelf: ‘Niet dan nadat’ is een riskante woordcombinatie die geregeld voorkomt in een variant zonder ‘dan’. Dat gebeurt zelfs zo vaak, dat de Dikke Van Dale er een opmerking over maakt. Bij de woordgroep ‘niet dan nadat’ staat in het woordenboek: “‘Dan’ wordt ten onrechte ook wel weggelaten”.

Als Van Dale zo’n normatieve opmerking maakt, kun je die beter maar ter harte nemen, want ze weerspiegelt niet zozeer de mening van de redactie, als wel het oordeel van de taalgemeenschap. Je kunt de opmerking het best lezen als: in plaats van ‘niet dan nadat’ in de betekenis ‘pas nadat’ wordt vaak ‘niet nadat’ gebruikt, maar kritische taalgebruikers vallen daar steevast over, vooral als ‘niet nadat’ in geschreven taal wordt aangetroffen terwijl ‘niet dan nadat’ is bedoeld. Schrijvers die in het geval van ‘niet dan nadat’ niet zeker van hun zaak zijn maar geen risico op fouten willen lopen, kunnen daarom maar beter een van de eenvoudiger alternatieven gebruiken, zoals ‘(maar) pas nadat’ of ‘(maar) niet eerder dan’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden