Niet meer zo openlijk Amerikaans

Sinds ze op Goede Vrijdag 1945 binnentrokken, hebben de Amerikanen Heidelberg niet meer verlaten. Van hier worden alle Amerikaanse legereenheden in Europa geleid. Nog wel althans, want Washington overweegt zijn circa 70000 militairen in Duitsland naar Polen of andere meer pro-Amerikaanse landen te verplaatsen.

,,Wat ik het meest waardeer aan Duitsers, is dat ze altijd eerlijk zijn. Ook als het niet altijd vriendelijk is, ze zeggen echt wat ze denken.'' Evelyn Jones staat met haar zoontje Ramon op een kinderspeelplaats in Mark Twain Village, een Amerikaanse flatwijk in Heidelberg. Hier is Jones, - Duitse moeder, Amerikaanse vader -, opgegroeid. Ze voelt zich vaak gedwongen als ambassadeur van de VS op te treden, hoewel ze zelf niet voor oorlog is. ,,Mijn zoon zit op een Duitse kleuterschool, daar vroeg de kleuterjuf onlangs of ik ook voor oorlog in Irak ben.''

Het Duitse verzet tegen oorlog in Irak is voor Washington reden te onderzoeken of legereenheden kunnen worden verplaatst uit Duitsland naar Polen. Officieel worden andere redenen aangevoerd, maar Bush-adviseur Richard Perle bevestigde onlangs in de Poolse Rzeczpospolita: ,,We willen daar zijn waar we vrienden hebben en zelf ook als vrienden worden gezien.''

In Heidelberg zijn de Amerikanen intussen vooral druk bezig met een veel dringender verplaatsing, die naar Irak. ,,Nu ben ik hier, volgende week ben ik misschien aan de Golf'', zegt sergeant Cecil Moore. In de vorige Golfoorlog hoorde hij twee weken van tevoren dat hij ingezet zou worden, en dat was nog ruim. ,,Elke soldaat denkt: is mijn nummer erbij? Die onrust is er steeds.'' Dat de Duitse regering oorlog tegen Irak afwijst, speelt onder de Amerikaanse militairen in Heidelberg niet zo, zegt sergeant Moore: ,,Op ons niveau is dat geen thema.'' Ook luitenant-kolonel Earl Teeter zegt geen last te hebben van het Duitse verzet tegen een Irak-oorlog: ,,Ik denk dat we volwassen genoeg zijn om daar mee om te gaan.''

Toen hij in 1982 als zeventienjarige werd uitgezonden, had Cecil Moore absoluut geen zin naar Duitsland te gaan. Inmiddels is hij getrouwd met een Duitse. ,,Volgend jaar ga ik met pensioen. Ik blijf hier. Wat me het meest bevalt aan Duitsland, is dat alles schoon is, de lage misdaad, de orde. Wat ik het meest mis, is ruimte. Je kunt hier niet parkeren.''

Micheline Motke kwam vlak na de oorlog uit Amerika naar Duitsland. ,,Voor achttien maanden, dacht ik. Nu ben ik er nog steeds.'' Deze in Frankrijk geboren Amerikaanse volgde destijds haar man, een Belg die in 1940 naar Engeland vluchtte om op D-Day als Amerikaan weer in Normandië te landen. ,,Eerst werkte hij op het Europees hoofdkwartier van het Amerikaanse leger in Frankfurt, maar daar was alles gebombardeerd. Toen zijn we in 1948 naar Heidelberg verplaatst.''

Die stad stond wonderwel nog overeind. Iedereen in Heidelberg kent het gerucht dat de stad met opzet zou zijn gespaard, omdat de Amerikanen er al tijdens de oorlog hun toekomstig hoofdkwartier in zagen. Zij kenden Heidelberg uit de verhalen van Mark Twain, die de stad eind 19e eeuw ,,de overtreffende trap van schoonheid'' had genoemd. Bevestigd is dit gerucht nooit. Feit is dat de Heidelberger kazerne 'Gross-Deutschland' in 1948 veranderde in 'Campbell Barracks' en sindsdien het hoofdkwartier van het Amerikaanse leger in Europa huisvest.

Aanvankelijk werden de Amerikanen met wantrouwen bejegend. ,,De mooiste huizen op het zuiden namen ze in beslag. Nee, ze keken niet of de eigenaar nazi was geweest of niet'', vertelt Ingeborg Gesünger, voorzitster van de Duits-Amerikaanse vrouwenclub van Heidelberg. ,,Ik woon zelf ook in een huis dat destijds was geconfisqueerd. Op zolder vond ik pas nog Kleenex uit de jaren vijftig.''

Contact was er in het begin niet tussen bezetters en overwonnenen. ,,Daar stonden boetes op'', vertelt de Britse, met een Duitse militair getrouwde Gladys Fischer. ,,Langzamerhand probeerden de mannen later toch met elkaar in contact te komen. Maar zoals dat ging na de oorlog, de mannen hadden het te druk met het opbouwen van hun carrière, en toen zijn de vrouwen begonnen. Zoals vrouwen zijn, die leggen makkelijker contact'', denkt Gladys Fischer. ,,De Amerikanen namen de leiding: het begon altijd met een gebed. En dan was er koffie. Voor Duitsers was dat erg belangrijk, die hadden in die jaren zo weinig.''

De geallieerden brachten nog iets mee naar Heidelberg: de rommelmarkt. Gladys Fischer: ,,Ik herinner me heel goed hoe ik toen voorstelde een bazar te organiseren. Mensen vroegen verbaasd: 'Wie zou daar nou iets kopen?' Nu zie je overal vlooienmarkten.'' Micheline Motke weet waarom het zo aansloeg: ,,Mensen konden op onze rommelmarkt goedkope spullen kopen om naar de Oostzone te sturen (het communistische Oost-Duitsland - red.).''

Inmiddels is de rommelmarkt van de Duits-Amerikaanse vrouwenclub tot traditie uitgegroeid. Buiten staan de klanten, de meesten Russisch of Turks sprekend, al te dringen, binnen bedankt voorzitter Gesünger de Amerikaanse leden van haar club in het Duits: ,,Onze Amerikaanse dames zijn wundervoll!'' Haar Amerikaanse collega-voorzitster Glenda Finley pareert al even enthousiast, maar dan Amerikaans: ,,Ik heb niet alles begrepen wat ze heeft gezegd, maar ik moet wel zeggen dat you German folks het leven zoveel rijker hebben gemaakt.''

Is zo'n club nodig, kunnen Amerikaanse vrouwen in Heidelberg niet gewoon op straat Duitsers leren kennen? ,,O nee, onmogelijk'', roept Gesünger uit. ,,U moet bedenken dat Amerikaanse vrouwen minder makkelijk alleen ergens heen gaan dan Duitse. Daarin zijn wij iets geëmancipeerder. Dat moesten Duitse vrouwen ook wel zijn na de oorlog.'' Bovendien wonen en werken Amerikanen geïsoleerd in Heidelberg, ze hebben hun eigen wijken en winkels, en door de veiligheidsmaatregelen wordt dat isolement nog groter. Glenda Finley vertelt dat de Amerikanen zich vanwege de spanningen niet meer zo openlijk Amerikaans durven voordoen in de stad, ,,we maken ons niet zo bekend.'' Dan gaat de rommelmarkt open. De opbrengst gaat naar goede doelen.

Zoals Rachel Lorenz en Adam Knowles, twee Amerikaanse studenten die op kosten van de vrouwenclub in Heidelberg studeren. Lorenz vertelt wat haar bevalt aan dit land: ,,Ik hou ervan hoe de mensen overal lopen. In Amerika heb je altijd een auto nodig.'' De Duitse weerstand tegen oorlog in Irak ,,verscheurt'' haar, zegt Lorenz. ,,Ik begrijp waarom ze zo tegen zijn, ik ken de Duitse geschiedenis.'' Knowles merkt dat Duitsers van hem willen horen wat Amerikanen nu echt van oorlog vinden. ,,Ik kom uit Texas, de staat van Bush. Mensen zien mij hier als bron van informatie.'' Rachel Lorenz wordt wel een beetje moe van de voortdurende betogingen voor de poort van de Campbell Barracks. ,,Elke dag moet ik daar door de demonstraties heen.''

,,Dat is niet waar. Ik woon daar zelf in de buurt'', zegt Dorothea von Holleben, ook op de rommelmarkt. ,,Er was daar alleen afgelopen zaterdag een demonstratie, verder lopen er misschien soms wat verdwaalde betogers rond. Dat is typerend: de Amerikanen voelen allerlei spanningen veel meer dan de Duitsers. Dat was al voor de 11e september zo.'' Volgens Holleben zijn de Amerikaanse militairen er de laatste jaren ook niet slimmer op geworden. ,,Vroeger, toen ze nog dienstplicht hadden, kwamen hier geschoolde mensen, die soms op college al Duits hadden geleerd. In die tijd werkte ik ook voor de Amerikanen. Nu komen er vaak mensen zonder diploma uit dorpen met 700 inwoners.'' Nog geen tien procent van de Amerikaanse militairen in Heidelberg leert Duits, schat sergeant Moore. ,,De meesten komen niet verder dan 'ein Schnitzel, zwei Schnitzel'. Ze zien het nut niet, ze zijn hier maar achttien maanden tot drie jaar.''

Maar als de Amerikanen echt vertrekken, zullen ze worden gemist. Dan wordt het in Heidelberg net zo stil als in Pirmasens, vreest Regina Abrigo. In dat westelijker gelegen stadje hebben de Amerikanen hun biezen al gepakt. Abrigo: ,,Het is daar nu zo triest, al die grote kazernes die leegstaan.'' Sergeant Moore: ,,Alsof we er nooit zijn geweest.'' Abrigo: ,,Ik ben daar opgegroeid. Toen ik achttien was, mocht ik niet naar de Amerikaanse bars van mijn ouders. Nou ja, na de oorlog hadden veel Amerikanen de vrouwen hier zwanger achtergelaten en zelf waren ze weg. Maar wij wilden per se die Amerikaanse bars in, want daar was wat te beleven.'' Ook Regina Abrigo is met een Amerikaanse militair getrouwd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden