Opinie

Niet meer vrouwen, maar gewoon minder top

'Topvrouwen lopen gewoon rond op de werkvoer.' Een medewerkster van Buurtzorg bezoekt een cliënt. Beeld Jörgen Caris

Vergeet de strijd voor meer vrouwen aan de top, betoogt Jacky van de Goor. Bedrijven moeten topless worden.

Alweer een hoop commotie over het gebrek aan vrouwen in de top van Nederlandse organisaties - en dan nu eindelijk een aantal benoemingen. Een discussie die me maar niet los wil laten. Blijkbaar is het de bedoeling dat ik, vrouw; wij, vrouwen, de top in gaan. Op eigen kracht, of desnoods door middel van verplichte quota. Het intrigerende is dat geen enkele cel in mijn lijf op dit appèl reageert. Ik voel geen enkele behoefte, geen enkele aandrang om hier gehoor aan te geven. En dat zet aan tot denken.

Hoe kan dat? Gaat dit over de wijze waarop ik als vrouw genetisch geprogrammeerd ben om te baren, zogen en zorgen? Of ben ik bang voor stigmatisering vanwege de nog altijd heersende culturele norm over werkende moeders? Dat is het verhaal dat steeds weer terugkomt. En waar ik mezelf als zelfstandig organisatieadviseur, auteur, promovenda en moeder van drie kinderen totaal niet in herken.

Langzamerhand bekruipt me de gedachte dat we dit vraagstuk misschien wel volkomen verkeerd aanvliegen. Het probleem ligt helemaal niet bij vrouwen. Dit gaat niet over mij, of mijn programmatuur, dit gaat over de top. Laten we het probleem 'vrouwen in de top' eens anders bekijken - niet met de vrouw als probleempunt, maar met de top als probleem. Wat is daar gaande?

Toppen over de kop
Iets wat niemand zal zijn ontgaan is de hoeveelheid toppen die over de kop gaan de laatste tijd - de woorden schuld en schandaal lijken er naadloos mee verbonden. Voorbeelden te over: besturen van grote organisaties waarin de enige waarde de financiële waarde lijkt te zijn en toegevoegde waarde ver te zoeken is. Geen positief imago: de top als zelfbevredigingsinstituut dat vooral zichzelf dient, gehuld in een wolk van ingewikkelde managementlogica. Waar het begrip bonus een ziekelijk malus is geworden, en vertrekpremies worden uitgekeerd waar half Afrika een jaar van kan eten.

En tja, dat is niks voor mij. Sterker nog, daar wil ik niks mee te maken hebben. Hoe zou ik dat kunnen verantwoorden aan mijn kinderen? Ik heb ik wel wat beters te doen.

Terug naar ons 'probleem'. De oplossing lijkt ineens simpel. De beste aanpak voor het gebrek aan vrouwen in de top, is gewoon het afschaffen van de top. Stel je eens voor: de topless organisatie. Een opwindende gedachte. In de topless organisatie gaat het niet over sturing van bovenaf, maar over dienstbaarheid. Aan de missie, de medewerkers, de klanten. Vanuit de vraag hoe voeg ik waarde toe? In plaats van wat levert 't op?

Steunen van onderop
Het goede nieuws is dat dit een beweging is die steeds meer op gang komt: topless is in opkomst. Er zijn steeds meer organisaties die kiezen voor zelfsturing en autonome teams. Zoals bijvoorbeeld thuiszorginstelling Buurtzorg, financieel dienstverlener Finext en bouwbedrijf Kesselaar. Om eigenaarschap te bevorderen, talent de ruimte te geven en de essentie van het werk scherp op het netvlies te houden. Topvrouwen, evenals topmannen, zijn namelijk helemaal niet schaars. Ze lopen gewoon rond op de werkvloer. Het zijn de mensen die het échte werk doen.

Topless: het is een totaal ander leiderschapsparadigma. Waarin leiden van bovenaf plaatsmaakt voor steunen van onderop. Want alleen dát voorkomt dat de boel gaat hangen - daar weten wij vrouwen alles van. Duurzaam succes bereik je echt niet alleen met wat windowdressing aan de voorgevel.

Jacky van de Goor: organisatieadviseur, auteur en promovenda aan de Universiteit Twente

Verplicht vrouwenquotum?

Minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap worstelt al een tijd met de doorstroom van vrouwen naar de top, die maar niet op gang wil komen. Volgens de Wet bestuur en toezicht, die op 1 januari 2016 afloopt, moeten de raden van commissarissen en raden van bestuur voor 30 procent bestaan uit vrouwen. Als dat niet lukt, hangt een verplicht vrouwenquotum in de lucht.

Voorlopig lukt dat bij lange na niet. In 2014 zat in driekwart van de raden van bestuur geen enkele vrouw. Eerder dit jaar lanceerde Bussemaker dus een register van topvrouwen, in de hoop dat dat bedrijven zou aanzetten om op vrijwillige basis meer vrouwen in topfuncties aan te nemen. Anders zou dat quotum er toch komen, waarschuwde ze.

Afgelopen maand kwam ze terug op dat dreigement. Het quotum is voorlopig niet aan de orde.

Gelukkig maar, reageerde filosoof Ger Groot in een column in Trouw. "Alsof een bedrijf een soort parlement zou zijn. Laat staan dat de staat zich daarin zou moeten mengen met wettelijke quota of de dreiging daarmee."

Sociologe Niraï Melis is het niet met hem eens, betoogde ze vorig jaar al eens in een opiniestuk. "Er is geen plaats meer voor zesjes-mannen als bedrijven meer vrouwen in de top krijgen. En dat is een goede zaak".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden