Niet meer nagelbijten in groep 8

Zo'n 180.000 achtstegroepers buigen zich binnenkort over hun eindtoets. Welke van de drie wordt het? De druk op de kinderen is alvast minder groot dan in andere jaren.

Wanneer groep 8 de eindtoets gaat maken? 'Oh, dat weet ik nog niet', zegt Marjon Griffoen, directeur van basisschool Maranatha in Nieuwkoop. 'Gewoon op een doordeweekse dag, zonder gedoe.' Ze moet er zelf ook een beetje om lachen, want ze kan zich de Cito-tijden nog goed herinneren. Een paar dagen lang draaide alles om die ene, allesbepalende toets. Ouders gestrest, kinderen zenuwachtig en de hele school moest op z'n tenen lopen.

Dat is nu wel anders. Allereerst is het tijdstip van toetsen verplaatst. Eerst geeft de juf of meester begin maart een schooladvies, daarna pas wordt de eindtoets afgenomen. Als een soort second opinion welke middelbare school het beste past. Ten tweede heeft Cito concurrentie gekregen, de Maranathaschool kiest bijvoorbeeld voor 'Route 8'. Die neemt veel minder tijd in beslag dan Cito: twee tot drie uur in plaats van drie dagdelen. En de school bepaalt zelf het moment dat groep 8 ermee aan de slag gaat.

Het is de tweede keer dat basisscholen mochten kiezen uit drie toetsvarianten. De Citotoets, of de Centrale Eindtoets Primair Onderwijs, zoals hij tegenwoordig heet, Route 8 of IEP.

Route 8 is een adaptieve digitale toets die automatisch moeilijker of makkelijker wordt als de leerling een vraag goed of fout beantwoordt. De toets meet niet alleen de verplichte onderdelen als rekenen en taal, maar kijkt ook naar zelfbeeld en werkhouding, met behulp van stellingen als 'Ik maak altijd mijn huiswerk'.

De IEP is een toets gewoon op papier met een kleurige vormgeving en veel aandacht voor de leefwereld van kinderen. Vragen gaan bijvoorbeeld over een voetbalverslag of een facebookbericht. De teksten in het rekengedeelte zijn expres kort gehouden, Cito kreeg kritiek omdat slecht lezende kinderen struikelden over talige rekensommen. De IEP wordt op twee verschillende dagdelen afgenomen, en duurt maximaal twee keer twee uur.

Zijn de toetsen alle drie even goed? Dat is best lastig te bepalen voor basisscholen, omdat de Cito en de twee nieuwe toetsen op verschillende manieren worden beoordeeld. De Cito-eindtoets blijft een overheidsproduct en wordt beoordeeld door het College voor Toetsen en Examens. Staatssecretaris van onderwijs Sander Dekker bepaalt welke nieuwe toetsen worden toegelaten. Hij heeft twee instanties gevraagd om daarnaar te kijken: de Expertgroep Toetsen PO, en de Commissie Testaangelegenheden Nederland.

Opvallend is dat die commissie de twee nieuwe toetsen, IEP en Route 8, vorig jaar nog als onvoldoende betrouwbaar beoordeelde. Volgens Cees van der Vleuten, voorzitter van de Expertgroep, was niet alle informatie beschikbaar toen de commissie de toetsen moest beoordelen. De expertgroep, een panel van onderwijskundigen, bepaalde later dat de kwaliteit toch goed genoeg is. Ook de PO-raad, de koepel van het basisonderwijs, gaat ervan uit dat er niets mis is met de twee alternatieven.

Maakt het voor de hoogte van het schooladvies uit welke toets een kind maakt? Dat zou niet zo mogen zijn, zegt Van der Vleuten. "De kans is niet zo heel erg groot dat een kind een andere uitslag krijgt als het een andere toets maakt." Maar helemaal uit te sluiten is dat nooit.

Als een leerling de eindtoets minder goed maakt dan verwacht, blijft het schooladvies staan. Alleen als het kind hoger scoort, is de school verplicht om het advies opnieuw in overweging te nemen. Bijna een kwart van de leerlingen (37.000) kwam vorig jaar hoger uit dan het schooladvies. Slechts een op de zes mocht uiteindelijk naar een hoger niveau.

Wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen pleiten er zelfs voor om basisscholen te verplichten het advies bij te stellen als de score op de eindtoets hoger is. Uit onderzoek blijkt namelijk dat leerlingen uit lagere sociale milieus nog altijd een lager advies krijgen.

En dat is precies waarom Cito in 1969 in het leven werd geroepen, om kinderen gelijke kansen te geven.

Kinderen maken de Citotoets. Deze eindtoets blijft de meest gebruikte, ook omdat veel leerkrachten goed getraind zijn in het interpreteren van de uitslag.

'Cito zit in ons systeem'

Marianne Kuiper, clusterdirecteur van scholenstichting Voila in Leusden en Achterveld

"De twaalf basisscholen in onze stichting kozen voor de vertrouwde Citotoets. Deze eindtoets is zo verankerd in de organisatie van de scholen dat iedereen eraan gewend is. De toets sluit goed aan bij de andere toetsen die de kinderen in Leusden en Achterveld al gedurende de hele basisschool maken.

Je hoort vaak kritiek op Cito, maar ze zijn niet voor niets koploper in de markt. Bovendien is het belangrijker hoe je met een toets omgaat, dan welke toets je kiest. Het gaat om de interpretatie van de toetsgegevens. Wij hebben daar een aantal jaren geleden experts voor ingehuurd, die leerkrachten getraind hebben om toetsgegevens te interpreteren. Wat betekent het als een kind wel goed is in begrijpend lezen, maar niet goed rekent? Wat doe je met die kennis in je onderwijs?

Dus de Cito-toetsen zitten in ons systeem. Wel zijn we ons aan het oriënteren op de andere twee toetsen. Het kan zo maar zijn dat we er over twee jaar heel anders over denken."

'Ook kijken naar creatief vermogen'

Pieter Goudappel, directeur van twee basisscholen in Goes

"Voor ons is de belangrijkste vraag hoe kinderen een toets beleven. We willen kinderen serieus de ruimte geven om meer te laten zien dan alleen hoe goed ze zijn in rekenen en taal. De IEP-toets maakt het mogelijk om ook naar sociaal-emotionele vaardigheden en creatief vermogen te kijken. We vinden IEP kindvriendelijk. Cito had altijd van die lange lappen tekst, kinderen verdronken haast in de informatie.

Daarnaast wilde ik niet alleen maar meerkeuzevragen, zoals in Cito, maar ook open vragen, dan kunnen kinderen nog meer laten zien. Daarnaast is het fijn dat de IEP-eindtoets uit één werkboekje bestaat, waar kinderen ook hun antwoorden in mogen schrijven. Bij Cito hebben kinderen verschillende papieren voor zich liggen, een boekje met opgaven en een antwoordvel. Dat leidt tot stress.

Wij hebben de eindtoets eigenlijk niet nodig om een goed schooladvies te geven. De inspectie gebruikt de toets om scholen te beoordelen. En voor de ouders is het wel een mooie second opinion na van het schooladvies."

'Niet zo opgefokt'

Marjon Griffoen, directeur van basisschool Maranatha, Nieuwkoop

"Wij hebben gekozen voor de eindtoets van Route 8. Ik hoor van de ouders hoe relaxed ze het vinden, deze vorm van toetsen. Toen we nog meededen aan Cito waren kinderen helemaal opgefokt. En dan die mediamomenten erbij. Dat 's avonds op het jeugdjournaal kwam dat de Cito zou beginnen, en hoe belangrijk het allemaal was. We hebben meegedaan aan proeftoetsen met IEP en Route 8. De laatste past goed bij ons. Je kunt zelf kiezen wanneer je de toets wilt afnemen, en kinderen kunnen hem zelfs op verschillende momenten maken.

Het is een adaptieve toets, die op de computer of iPad gemaakt wordt. Als een leerling een vraag fout beantwoordt, wordt de volgende vraag makkelijker. Bij een goed antwoord gaat het niveau omhoog. Met Cito waren de kinderen snel verveeld. Als het te moeilijk was, raakten sommigen gedemotiveerd. En de slimmeriken werden niet uitgedaagd en waren al in twintig minuten klaar. Deze toets geeft alle kinderen een goed gevoel, ik zag vorig jaar dat ze allemaal lekker aan het werk waren.

De eindtoets heeft voor ons minder toegevoegde waarde nu het schooladvies al gegeven is. In mijn optiek is die toets er alleen maar voor de inspectie, om de kwaliteit van de school te beoordelen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden