Niet klaar voor de superstorm

Klimaatverandering bedreigt de volgebouwde Belgische kust. Op de voorspelde superstormen zijn de Belgen nog niet voorbereid.

PETRA JANBROERS

Het spookt er wel vaker, maar het was de Sinterklaasstorm van 2013 die België wakker schudde. "Op een aantal plekken aan de kust was het kantje boord", zegt burgemeester van Blankenberge Patrick De Klerck. "Dit was het signaal voor concrete stappen, nu, maar ook voor de middellange termijn en de verdere toekomst. Wij zijn niet klaar voor een duizendjarige storm." De Klerck verwijst daarmee naar een superstorm zoals die eens in de duizend jaar kan voorkomen.

De orkaan die op 5 en 6 december anderhalf jaar geleden over Noord-Europa raasde, ging aan de Belgische kust gepaard met een springtij dat in Oostende de hoogste waterstand sinds 1953 veroorzaakte. In de gemeente Bredene moesten ruim tweeduizend inwoners hun huizen verlaten. Civiele bescherming, militairen en brandweer werden opgetrommeld om zich over acute zwakke plekken te ontfermen.

Opgeschrikt werken de tien kustgemeenten sindsdien hard aan de uitvoering van een Masterplan Kustveiligheid. In dit beleidsplan van de Vlaamse regering staan 'de pijnpunten' tussen nu en 2050, rekening houdend met een stijging van het stormvloedpeil met 30 centimeter in de komende 35 jaar. Er worden harde en zachte beschermingsmaatregelen getroffen, van het ophogen van stranden en dijken tot het aanleggen van sluizen en golfbrekers. De Vlaamse overheden worden daarin geadviseerd door ervaren Nederlandse ingenieursbureaus: België loopt ver achter als het gaat over de strijd tegen of de harmonie met het water.

Volgens de Vlaamse beleidsmakers is maar liefst een derde van de slechts 67 kilometer lange Belgische kust onvoldoende beschermd tegen de superstormen die de experts de komende jaren verwachten als gevolg van de klimaatverandering. Een watersnoodramp als die in 1953 of erger is niet ondenkbaar 'als wij blijven doen alsof dit de ver-van-mijn-bed-show is', staat te lezen in het Masterplan.

En bij 2050 houdt het niet op, zo dringt bij onze zuiderburen door. De universiteit van Gent, die de impact van globale klimaatveranderingen en aanpassingsmaatregelen voor mariene activiteiten (Climar) onderzoekt, heeft intussen verschillende scenario's opgesteld voor de langere termijn. De mogelijke zeespiegelstijging aan de Belgische Noordzeekust is in 2100 op zijn gunstigst 60 centimeter, maar kan oplopen tot 2,40 meter, aldus de Climar-voorspellingen. "Gratis laarzen leveren bij de aankoop van een appartement aan de kust zal straks niet volstaan", grapte de Vlaamse parlementariër Bart Caron onlangs.

Wie op de kusttram springt die over de bijna 70 kilometer tussen De Panne bij de Franse grens tot Knokke vlak onder de Nederlandse grens 68 haltes aandoet, krijgt een goed beeld van het Belgische kustlandschap. Kindjes met zandemmertjes stappen in, moeders met boodschappentassen en toeristen die het 'wereldwonder', zoals gepensioneerd machinist Alain Janmart de tram noemt, weleens willen meemaken. In de zomervakantie vervoert de kusttram zo'n vier miljoen mensen.

Langs zee en duin voert de 130 jaar oude tramlijn. Maar opvallend zijn vooral de hotels en betonnen flats die kilometers lang de kust ontsieren, ook wel spottend de Atlantikwall genoemd. Het gebied is vanwege het toerisme, de zeehavens van Oostende en Zeebrugge en de vastgoedmarkt van groot economisch belang. Zoals de Nederlander van een tweede huisje in Frankrijk droomt, ambieert de Belg een flat aan zijn kust.

Die is anders dan de Nederlandse, of de Franse. Eeuwen geleden lag de kustlijn enkele kilometers verder in zee, waardoor de kustwateren relatief ondiep zijn. Dat maakt ontwikkelingen in zee aantrekkelijk, zowel in het kader van kustbescherming als commercieel. Een aantal grote Belgische baggeraars heeft zich al verenigd in het project Vlaamse Baaien dat 'ter inspiratie' plannen heeft uitgewerkt waarbij een hele serie eilanden en zandplaten voor de kust wordt gecreëerd. In hun toekomstvisie doen zij voorstellen voor onder meer duurzame energiewinning, uitbreiding van offshorediensten en nieuwe watersportcentra. Het plan geniet de warme steun van de gouverneur van West-Vlaanderen, Carl Decaluwé. Volgens hem is 'grond winnen op zee de boodschap'.

undefined

Onder water

Er zijn ook deskundigen die dat anders zien. Inwoners en bestuurders van de Westkust, de strook vanaf de Franse grens tot net onder Oostende, schrokken zich begin april kapot toen de studie Metropolitaan Kustlandschap 2100 uitlekte. Zet de Westkust, inclusief de badplaatsen De Panne, Koksijde, Nieuwpoort en Middelkerke gewoon helemaal onder water, was het opvallendste van vier toekomstverkenningen.

Ann Vanheste, burgemeester van De Panne, was woedend. "Een absurd plan, en onverantwoord. Wie wil nog gaan investeren of een woning kopen als zo'n scenario op tafel ligt? En wat met de grens met Frankrijk? Het water zal daar niet plots stoppen, hoor." Collega De Klerck, voorzitter van het overlegplatform van kustburgemeesters denkt er hetzelfde over: "Het is natuurlijk een onbespreekbare optie".

Ruimte Vlaanderen, het departement voor Ruimtelijk Ordening in Vlaanderen en mede-opdrachtgever van het Metropolitaan Kustlandschap 2100, wijst erop dat de studie geen keuzen maakt maar materiaal en argumenten aanreikt voor een volgens haar broodnodig breed debat. "Het wordt tijd om alle plannen voor kustbescherming en een onvermijdelijke ruimtelijke (her-)indeling van de kust en de daarachter gelegen polders op een rijtje te zetten", zegt een woordvoerder. En dan moeten er ook knopen worden doorgehakt.

undefined

Ook landinwaarts dreigen overstromingen

De impact van de klimaatverandering beperkt zich niet tot de strand- en duinzone aan de Belgische Noordzeekust. De verwachte combinatie van periodiek verhoogde regenval en langdurige periodes van droogte dreigen tot ver landinwaarts voor wateroverlast te gaan zorgen. Vooral het Denderbekken in Vlaanderen en het Waalse deel van het Zennebekken zijn overstromingsgevoelig. Eind 2010, begin 2011 maakte België door hevige regenval de ergste overstromingen in vijftig jaar mee. Sindsdien heeft Wallonië fors geïnvesteerd in verouderde sluizen, maar in Vlaanderen blijven de plannen vastzitten door tijdrovende procedures. Sommige sluizen in de Dender zijn sinds hun bouw in 1860 niet gemoderniseerd.

undefined

Vlaamse kust of Côte Belge?

De Belgische kustregio ligt volledig op (West-)Vlaams grondgebied en wordt daarom door de Nederlandstalige Belgen meestal de Vlaamse kust genoemd. De Walen en andere Franstaligen zeggen liever La Côte Belge, de Belgische kust. Over het gebruik van de benaming bestaat in België geen officiële consensus.

Vlaamse ministers hebben wel de neiging in het buitenland over de Vlaamse, en niet Belgische, kust te spreken. Dat kan verwarrend zijn, er bestaat immers ook nog een Zeeuws-Vlaamse en een Frans-Vlaamse kust. Er is in België geen nationale organisatie als Rijkswaterstaat, die verantwoordelijk is voor de droge en natte waterstaat en de bescherming tegen overstromingen.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden