Niet kijken, maar lezen

Benjamin Moser belooft dat de documentaire zal gaan over die vraag: wat het betekent voor een vrouw om mooi te zijn

Andrea Bosman schrijft elke week over ons vermaak, in de breedste zin van het woord. Reacties naar andreabosman@trouw.nl

Het zaaltje van het Utrechtse Literatuurhuis aan de Oude Gracht heeft de omvang van een bescheiden huiskamer. Er kunnen hooguit dertig mensen in. En die dertig mensen zijn er ook, de avond is uitverkocht. We bevinden ons in de sacristie van de voormalige kerk hiernaast, zegt directeur Michaël Stoker. Die kerk werd later poppodium Tivoli, dat twee jaar geleden verhuisde. Stoker wijst op de dichtgemetselde deur die kerk en sacristie verbond. Daarna was het de kantine van het gilde van de zakkendragers, die er dagelijks om werk kwamen dobbelen.

En nu staat de Amerikaan Benjamin Moser hier om te vertellen over zijn biografie van de in 1977 overleden Clarice Lispector, Braziliaans-Joods auteur met Oekraïense wortels, en een film over haar in te leiden. Zijn boek uit 2009 verscheen dit voorjaar in Nederlandse vertaling en veroorzaakte eerder in Brazilië al een revival van haar werk, las ik. Niet dat Moser dat zelf zegt. Hij presenteert haar faam als een gegeven. "Ze is er een soort heilige, daarom is deze sacristie wel zo passend", begint hij. "Ik bezocht haar graf op een Joodse begraafplaats in Cajú, dat is echt een bedevaartsoord." Hij spreekt losjes en onderhoudend. Moser (1976) woont sinds 2002 deels in Nederland, met zijn partners schrijver Arthur Japin en uitgever Lex Jansen. Ze zitten vooraan.

Zelf las ik Lispector - haar werk wordt mystiek, hermetisch én geheimzinnig genoemd - nog niet, maar werd aangetrokken door een poster van de biografie die ik ergens zag: een sepiakleurig portret van een jonge vrouw met onwaarschijnlijk mooie jukbeenderen, amandelvormige ogen en een licht pruilende mond - ze gaf aan vrouwen, zo horen we later op de avond in de docu over haar, het advies nooit te lachen op foto's, omdat je anders niet serieus genomen werd.

De film 'A Descoberta do Mundo' (De ontdekking van de wereld) leek mij een mooi instapmoment voor een nieuw te ontdekken schrijver, over wie Maartje Wortel deze zomer schreef dat ze verliefd op haar was geworden. Ook Moser omschrijft zijn kennismaking met Lispector als "een soort verliefdheid", die na twintig jaar nog steeds niet over is. Hij geeft een snelle schets van haar leven, over het door pogroms geteisterde Oekraïne waar haar familie in de jaren twintig wegvlucht en via omwegen Brazilië bereikt. Vluchtelingen. "Amper twintig jaar later", zegt Moser, "was dat kleine meisje een van de mooiste, succesvolste vrouwen van Brazilië, toen in 1943 haar eerste boek uitkwam, gedrukt op krantenpapier."

Die schoonheid, het is een terugkerend motief. Moser belooft dat de docu zal gaan over die vraag: wat het betekent voor een vrouw om mooi te zijn. Maar in de weinig verhelderende film wordt haar schoonheid weliswaar steeds geroemd, wat het werkelijk deed met Lispector blijft onduidelijk, evenals het waarom van haar populariteit. Er zit niets anders op dan haar te gaan lezen.

'De ontdekking van de wereld'

Een beter instapmoment voor Lispector dan de film zijn de gelijknamige verzamelde kronieken die ze gedurende zes jaar voor het Jornal do Brasil schreef, en die dit jaar in Nederlandse vertaling (Harrie Lemmens) verschenen, in de privé-domeinreeks van de Arbeiderspers. In korte stukjes voor een krant met een breed lezerspubliek praat de schrijfster vaak direct met haar lezers. Ze toont zich van vele kanten, ze is persoonlijk, soms essayerend, soms mijmerend en dan weer tikt ze heel alledaagse gebeurtenissen op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden