Niet iedereen heeft baat bij Obamacare

Vanaf morgen zullen veel Amerikanen zich voor het tweede jaar inschrijven voor een zorgverzekering onder Obamacare. Na een onbeholpen start beginnen de voordelen van het nieuwe zorgstelsel duidelijk te worden. Toch zijn tien miljoen arme Amerikanen nog steeds onverzekerd.

In maart van dit jaar beleefde Scott Brown, een Republikein die in New Hampshire tot senator wilde worden verkozen, een pijnlijk campagne-moment. Te gast bij een politicus in de staat, Herb Richardson, noemde hij naar vaste Republikeinse gewoonte de toen nog maar net in werking getreden 'Wet op de betaalbare gezondheidszorg', oftewel Obamacare 'een monstrum'.

"Maar ik dank God voor Obamacare", was de onmiddellijke reactie van Richardsons vrouw. Het echtpaar leeft van een invaliditeitspensioen van 1540 euro in de maand. Tot Obamacare in werking trad, eerder dat jaar, waren ze ruim de helft daarvan kwijt aan ziektekostenpremies. Nu, dankzij de zorgtoeslag die bij Obamacare hoort, nog maar honderd euro. Brown begon maar over iets anders.

Een half jaar later begon het ook tot andere prominente Republikeinen door te dringen dat Obamacare niet zo'n geweldig thema was voor de verkiezingen van 4 november als ze hadden gedacht. Hun doemaanzeggingen over het zorgstelsel waren niet uitgekomen.

En dat terwijl de start rampzalig was: voor de inschrijving kwamen zowel de federale overheid als een aantal deelstaten met websites die slecht waren ontworpen en de grote toeloop maandenlang niet aankonden.

Maar daarna is alles goed gegaan wat goed moest gaan: ruim zeven miljoen mensen die niet via hun werk of de overheid een zorgverzekering hadden, hebben inmiddels via die websites een verzekering genomen, zoals de wet ze ook verplicht. En dat zijn niet, zoals gevreesd, alleen maar oudere en/of ongezonde klanten, die voor het eerst niet meer door verzekeraars geweigerd mochten worden voor 'al aanwezige aandoeningen'. De premies zullen dus niet exploderen.

Vanaf morgen kunnen verzekerden dat zelf vaststellen als ze een polis uitkiezen voor volgend jaar. En hebben ze meer keus: verzekeringsmaatschappijen die eerst nog de kat uit de boom keken, zijn er kennelijk van overtuigd geraakt dat Obamacare een blijvertje is.

Nu de Republikeinen nog. Officieel willen ze het zorgstelsel nog steeds afschaffen en vervangen door een ander systeem. Nu ze de meerderheid in de Senaat hebben veroverd, is een nieuwe poging daartoe zeker op komst, ook al zal die door de Democratische minderheid in de Senaat of door een veto van president Obama worden geblokkeerd. Maar behalve de harde kern van hun achterban zal dat de Amerikanen relatief koud laten. In het rijtje van problemen die ze belangrijk vinden, is het zorgstelsel ver naar beneden gezakt.

Dat is een belangrijke ontwikkeling. Want het vergroot de kans dat een nog ontbrekend onderdeel van die wet in heel het land wordt ingevoerd: het gratis of heel goedkoop verzekeren van mensen met weinig geld.

Het afgelopen jaar is dat een gapend gat in het Amerikaanse zorgstelsel gebleven, dankzij een uitspraak van het Hooggerechtshof. Het verzekeren van de armen moest volgens de nieuwe wet namelijk door de deelstaten worden uitgevoerd. Maar volgens het hof mocht de federale overheid hen daar niet toe dwingen, zelfs al betaalde die bijna de hele rekening.

Voor veel mensen hing daarmee je verzekerbaarheid opeens af van je inkomen en je woonplaats. Als je te weinig verdiende voor een polis via de website van Obamacare, maar te veel om in het traditionele ziekenfonds Medicaid terecht te kunnen (zie kader), dan kreeg je in Democratisch geregeerde staten toch een zorgverzekering, maar in veel Republikeins geregeerde staten niet.

In totaal zitten meer dan tien miljoen Amerikanen met dat probleem. De gevolgen daarvan zijn akelig: onderzoekers van de Harvard Medical School schatten dat dit jaar door hun niet-verzekerd zijn tussen de 7000 en 17000 mensen extra zouden overlijden.

Maar de tegenstanders hadden zo hun argumenten. Gouverneur Rick Perry van Texas hield vol dat Obamacare tot mislukken gedoemd was, en dat verzekeren van al die mensen zou neerkomen op "het inschepen van duizend extra mensen op de Titanic". Een volksvertegenwoordiger in Utah, arts van beroep, betoogde zelfs dat veel mensen sterven door complicaties bij een ziekenhuisbezoek en dat het dus helemaal geen goede zet was om meer mensen toegang tot gezondheidszorg te geven.

Maar inmiddels is Utah wel om. De gouverneur heeft een akkoord gesloten met de regering-Obama waardoor hij Medicaid kan uitbreiden op een manier die rechtse gevoeligheden ontziet: 110.000 mensen zullen een verzekering krijgen, maar degenen van hen die geen werk hebben, moeten hulp van de staat aanvaarden bij het zoeken naar een baan.

Ook Pennsylvania haalde inmiddels bakzeil en gaat 435.000 mensen verzekeren. En dat was nog voordat de Republikeinse gouverneur bij de verkiezingen verslagen werd door een Democraat.

Een belangrijke reden voor de kentering is financieel. Want hoe groot ook de weerzin is tegen Obamacare, de staten die niet meedoen betalen daarvoor een hoge prijs. Een deel van de belastingen die hun burgers en bedrijven afdragen, gaat nu via de subsidies van Obamacare naar andere staten, waar ze een miljoeneninjectie betekenen voor de gezondheidszorg, en dus de lokale economie.

Omgekeerd hebben ziekenhuizen het in weigerachtige staten zwaar: als onverzekerden ziek worden, gaan ze naar de afdeling eerste hulp, maar pas na zo lang mogelijk gewacht te hebben, zodat het probleem groot is en de behandeling duur. En sinds het in werking treden van Obamacare kunnen de ziekenhuizen de oninbare rekeningen daarvoor niet meer bij de federale overheid inleveren.

Elke maand brengt inmiddels nieuwe berichten over staten die overwegen van hun aanvankelijke weigering terug te komen. En niemand minder dan de Republikeinse fractieleider in de Senaat, de door de verkiezingsoverwinning nu zeer machtige senator Mitch McConnell, gaf onlangs in een interview met The New York Times op dat punt openlijk terrein prijs. Hij meent dat de uitbreiding van Medicaid in zijn eigen staat, Kentucky, niet meer terug te draaien is. Terwijl president Obama daar weinig aanhangers heeft, zijn de belangrijkste elementen van diens nieuwe zorgstelsel daar zelfs behoorlijk populair. Zo lang je ondervraagden er maar niet bij vertelt dat het Obamacare heet.

Voor wie is Obamacare?

Ongeveer de helft van de bevolking heeft een ziektekostenverzekering via de werkgever.

Sommige groepen met lage inkomens, met name gezinnen met kinderen, zijn goedkoop of gratis verzekerd via het zorgstelsel voor armen Medicaid. Wie er precies voor in aanmerking komen verschilt per staat.

Wie ouder is dan 65, of gehandicapt, valt onder het staatsziekenfonds Medicare.

Wie geen van de bovenstaande verzekeringen kan krijgen en meer verdient dan 138 procent van de armoedegrens (24.000 euro per jaar voor een huishouden van vier) kan zich individueel verzekeren via een van de websites van Obamacare. Tot 400 procent van de armoedegrens zijn er subsidies beschikbaar. Daarboven betaal je de volle premie zelf en betaal je bij de doorsnee polis ruim tienduizend euro per jaar aan eigen risico en eigen bijdragen.

Het gat: iedereen die minder verdient dan 138 procent van de armoedegrens had na de inwerkingtreding van Obamacare onder Medicaid moeten gaan vallen. Maar omdat de deelstaten, die Medicaid uitvoeren, daartoe niet verplicht konden worden, liepen begin dit jaar ruim tien miljoen mensen een zorgverzekering langs die weg mis.

'Ik had niet zonder gekund'

Voor Jennifer Zirger kwam Obamacare net op tijd. De 43-jarige verpleegster uit de staat Connecticut verloor in november vorig jaar haar baan, en daarmee ook haar ziektekostenverzekering.

"Ik heb erover gedacht om het zo te laten. Ik was altijd gezond. Maar ik dacht: het is via Obamacare beschikbaar en betaalbaar, dus laat ik het maar doen."

Een maand later bleek ze borstkanker te hebben.

"Ik weet niet wat ik had moeten doen zonder die verzekering. Ik had het geld voor de operaties waarschijnlijk geleend. En dan had ik verder nergens meer geld voor gehad, Voor mijn huur ook niet, ik zou mijn huis uitgezet zijn en bij familie hebben moeten intrekken."

Is ze nu een apostel voor het nieuwe zorgstelsel?

"Ik moet bekennen dat ik de discussie erover nooit zo goed gevolgd had. En ik ben nog wel verpleegster, én ik heb bij een verzekeraar gewerkt.

"Maar na mijn borstoperatie heb ik wel tegen iedereen gezegd: er mogen dan problemen zijn met Obamacare, voor mij was het een godsgeschenk."

'Nu maar hopen dat ik er toch onder kan vallen'

Voor iemand met een laag inkomen in New Hampshire kon tot vorig jaar de gezondheidszorg bestaan uit ontmoetingen met dorpsgenoten. "Een bezoek aan de dokter kon ik niet betalen, maar het lijkt wel of hier in Acworth iedereen in de verpleging werkt", zegt Victor Brandt (45) terwijl hij koffie schenkt in de Village Store, de dorpswinkel. "Dus wie ik ook tegenkwam, ik kon altijd vragen: wat denk je van deze moedervlek?"

Hij houdt vol dat hij zich geen zorgen maakte, want 'ik raakte wel eens gewond, maar ik was nooit ziek'. Maar ondertussen liep hij vorig jaar wel rond met een onbehandelde liesbreuk nadat hij zich had vertild. "Ik kon de uitstulping terugduwen, dus het was lange tijd geen probleem. Maar in december vorig jaar kon dat opeens niet meer, en ik verging van de pijn. Toen bleek dat er een blindedarmonsteking bij was gekomen."

In feite was dat een uitkomst, want daarmee werd Brandt een noodgeval en dan wordt er even niet naar geld of inkomen gevraagd. Maar daarmee was het verhaal nog niet afgelopen. "Op de scan zagen ze iets op mijn nier. Ik wilde dat maar laten zitten, want hoe had ik een onderzoek moeten betalen? Maar net in die tijd kon je je opgeven voor Obamacare, dus ik dacht: ik probeer het. Het ziekenhuis had trouwens de afspraak voor het onderzoek al gemaakt. Het bleek kwaadaardig te zijn."

Obamacare viel Brandt echter flink tegen: "De goedkoopste polis kostte me mijn halve huur, 256 dollar per maand, met 5500 dollar eigen risico! Als je weinig verdiende, kon je op de site nog wel aanklikken dat je in aanmerking wilde komen voor Medicaid. Daar bleek ik te veel voor te verdienen, want New Hampshire had in eerste instantie niet meegedaan aan de uitbreiding van Medicaid. Het scheelde maar een paar dollar in de maand...

Inmiddels heb ik de operatie natuurlijk toch maar laten doen. Na korting voor onverzekerd zijn is de rekening 33.000 dollar. Ik hoop nu maar dat ik, nu New Hampshire Medicaid toch heeft uitgebreid, er met terugwerkende kracht onder kan vallen. Anders weet ik het ook niet. Het zou zou mooi zijn. Dan kan ik zo nu en dan gewoon eens naar de dokter."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden