Niet het paradijs, maar eer en solidariteit motieven voor Djihadstrijders

Al-Sahab's martelarenvideo van een van de daders van de aanslagen in Londen Beeld YouTube

Niet het vooruitzicht van het paradijs drijft djihadstrijders om een zelfmoordaanslag te plegen. Het gaat hen om de eer van de Islam en solidariteit met moslims die worden onderdrukt. Dat concludeert historicus en godsdienstwetenschapper Pieter Nanninga van de Rijksuniversiteit Groningen na het onderzoeken van djihadvideo's van Al-Sahab, de mediagroep van Al-Kaida.

De aanslagplegers menen dat de Islam wordt vernederd. Moslims worden aangevallen in landen als Irak en Syrië en er is niemand die het voor hen opneemt. Omdat regimes in de Arabische wereld wegkijken, Assad voorop als verrader en ongelovige, menen de djihadisten dat zij de enige zijn die iets doen voor lijdende medemoslims.

De symbolische waarde van een aanslag is vele malen belangrijker dan het daadwerkelijke resultaat. "Voor terroristische organisaties kunnen aanslagen een nuttig middel zijn. Het is relatief goedkoop en effectief. Maar voor de daders heeft het een andere betekenis en zit er geen militair-strategische reden achter", zegt Nanninga.

Meer dan afscheidsboodschap
De martelarenfilms zijn een manier om te tonen dat djihadisten bereid zijn alles op te offeren voor de islam. Nanninga bestudeerde tientallen van die video's over zelfmoordaanslagen. De films van Al-Sahab zijn vaak uitgebreider dan een simpele afscheidsboodschap van een martelaar. "Het zijn een soort documentaires die een uur tot anderhalf uur duren, met toespraken, korancitaten en een biografie van de martelaar. Ze zijn ook zeer visueel met scènes vol oorlogsgeweld, huilende vrouwen en gewonde kinderen. Het is zowel een propagandamiddel als een monument voor de martelaar."

Nanninga bestudeerde de video's om de motieven te ontrafelen. "Woorden als eer, waardigheid en loyaliteit komen regelmatig terug." Sinds 11 september is de kwaliteit, maar vooral ook het aantal djihadvideo's toegenomen. "Situaties veranderen en oorlogen verplaatsen zich, maar het thema onderdrukking is altijd belangrijk geweest in de films."

Paradijs
Hoewel de droom van het paradijs regelmatig onderdeel is van de video's, is het zelden een reden voor moslims om een aanslag te plegen. "Het idee dat de martelaar naar het paradijs gaat wordt gebruikt om de familie te troosten, maar voor de daders zijn andere motieven belangrijker. In de Islam gaat het om de intentie van een handeling. Als het wordt gedaan uit eigen gewin dan is die niet geldig, ook niet bij een aanslag."

In de moslimgemeenschap is veel discussie over zelfmoordaanslagen. In de video's wordt het martelaarschap verdedigd. "Zelfmoordaanslagen worden door velen veroordeeld omdat zelfdoding verboden in de islam. De videomakers rechtvaardigen de aanslagen door te stellen dat sterven als martelaar geen zelfmoord is."

Nederlandse djihadisten
Ook Nederlandse Syriëgangers zullen regelmatig naar de djihadvideo's hebben gekeken, denkt Nanninga. Al-Sahab plaatst de video's op djihadistische fora op internet. "Je moet je best doen om ze te vinden. Dan ben je al geïnteresseerd in de djihad. De inhoud van de video's is dan ook niet gericht op doorsnee moslims."

Ook duiken regelmatig opnames op van Nederlandse djihadstrijders in Syrië waarin zij uitleggen waarom zij naar het land zijn afgereisd en anderen oproepen ook te komen. Net als andere video's uit Syrië worden deze clipjes meestal verspreid via social media en is de kwaliteit van de opnames aanzienlijk minder dan de relatief professionele films van Al-Sahab. "Je ziet dat elementen uit de Al-Sahab video's worden gekopieerd, zoals het gebruik van logo's. In al deze video's zijn identificatie en emotie het belangrijkste."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden