Opinie

Niet gewone Iraniër, maar regime betaalt prijs voor akkoord

De Iraanse president Rohani. Op de achtergrond een portret van ayatollah KhomeiniBeeld ap

Keyvan Shahbazi stelde gisteren in Trouw dat de gewone Iraniër hoe dan ook de dupe is van het gesloten nucleaire akkoord. Het zou de macht van het regime verstevigen en het lijden van de bevolking verlengen. Op de lange termijn is het tegenovergestelde echter veel waarschijnlijker. Voor het regime hangt er mogelijk een heel hoog prijskaartje aan deze deal.

Inderdaad, het akkoord - zeker als dat uitmondt in een duurzame deal - verstevigt de positie van Iran op het wereldtoneel. Wanneer Iran het recht op uraniumverrijking behoudt, wordt het de facto een internationaal geaccepteerde nucleaire macht. Weliswaar zonder kernwapens, maar wel met de capaciteit om die in tijden van oorlog te ontwikkelen; de zogenoemde 'Japanse optie'. Daarnaast zal de relatie met de Verenigde Staten verbeteren.

Boezemvrienden
Nu zullen Amerika en Iran niet direct boezemvrienden worden, maar deze deal maakt wel de weg vrij om ondanks de bestaande vijandigheid in de toekomst over heel concrete gevallen met elkaar zaken te doen. Daardoor zal Iran zijn agenda ook op andere gebieden gemakkelijker kunnen realiseren, wat ten koste gaat van regionale rivalen zoals Israël en Saoedi-Arabië.

Ook intern biedt het akkoord mogelijkheden aan het regime. Als Iran en de internationale gemeenschap over 6 maanden tot een permanent akkoord komen, dan zullen de sancties worden opgeheven. Met de financiële speelruimte die daardoor ontstaat kan het regime de binnenlandse economische ontevredenheid sussen.

Koersverandering
Tegelijkertijd kan het claimen dat verkiezingen in de Islamitische Republiek wel degelijk van belang zijn. Na acht jaar Ahmadinejad heeft de door het volk gekozen Rouhani voor een snelle koersverandering gezorgd. Daarmee kan de Opperste Leider Khamenei laten zien dat verandering binnen het huidige systeem mogelijk is en op die wijze zijn legitimiteit versterken. Een deel van het gedesillusioneerde electoraat zal weer heil gaan zien in politieke participatie, waardoor hervormingen voorlopig binnen de kaders van de Islamitische Republiek blijven.

Tot zover alleen maar winst voor het regime. Anders dan Keyvan Shahbazi stelt, hangt aan deze machtstoename van Iran echter wel degelijk een hoog prijskaartje. Dat zal op de lange termijn duidelijk worden. De ontevredenheid onder de bevolking zal door het opheffen van de sancties haar economische focus gestaag verliezen. De kans is levensgroot dat daardoor politiek ongenoegen juist weer naar de oppervlakte gaat komen. Wanneer economische zorgen niet dagelijks alle energie opeisen, resten alleen nog Iraniërs met hun politieke eisen en een niet-hervormbaar regime.

Verzwakken huidige systeem
Ook zal het verstevigen van de banden met Amerika, door het regime tot de 'grote Satan' gedoopt, het huidige systeem verzwakken. Een deel van de fundamentalistische achterban van het regime zal de overeenkomst met Amerika als een pact met de duivel zien. De strijd tussen Goed en Kwaad is voor hen één van leven op dood, daarbinnen is geen ruimte voor concessies.

Deze onverenigbaarheid tussen Goed en Kwaad ligt verankert in de sjiitische staatsideologie en gaat terug tot de ondergang van de legendarische Imams Ali en Hussain. Fanatieke gelovigen rouwen ruim 1300 jaar later nog altijd om hun dood. Zij zullen heel veel moeite hebben met het accepteren van een deal met aartsvijand Amerika. Vriendschappelijke relaties met Washington zou dus wel eens kunnen leiden tot een erosie van die trouwe achterban van het regime. Laat het nu net die achterban zijn die opgezadeld is met de taak om de rest van de natie in toom te houden.

Dreigende oorlog
Een derde, niet te onderschatten impact van een overeenkomst is dat de dreiging van een aanstaande oorlog, die al ruim tien jaar boven het hoofd van Iraniërs hangt, voorlopig lijkt te zijn weggenomen. Gecombineerd met economisch herstel zal de afwezigheid van die dreiging de aandacht van de bevolking richting binnenlandse politieke aangelegenheden verschuiven. Nog belangrijker is het gegeven dat de vrees van buitenlandse inmenging of bezetting altijd een groot obstakel is geweest voor liberale bewegingen in Iran.

Iran is in de twintigste eeuw een aantal keren bezet geweest en twee maal kregen Iraniërs door het Westen gesteunde staatsgrepen te verduren. De vorming van een liberale beweging is door extreme internationale druk altijd een onmogelijke taak gebleken voor de Iraanse oppositie. Zij gedijen beter bij enige mate van stabiliteit.

Het volk is dus niet per definitie de dupe van het akkoord. Integendeel. Het kan even duren, maar het is veel waarschijnlijker dat een combinatie van hernieuwd politiek ongenoegen, een eroderende achterban en betere omstandigheden voor de oppositie het regime uiteindelijk duur zal komen te staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden