Niet elke Chinees wil naar de stad

ontwikkeling | China verstedelijkt in hoog tempo. Maar er is een tegenbeweging die wil voorkomen dat het platteland de dupe wordt.

Het is niet het leven dat zijn ouders, ploeterend op hun boerderij in de bergen van de provincie Hubei, in gedachten hadden voor de 28-jarige Chen Diqiao. Ze hoopten dat hun zoon door zou leren, en een goede baan in de stad zou vinden. Maar Chen deed het anders. Eerst verliet hij zijn opleiding voor een baan in het zuiden van het land in de fabrieken van Foxconn, producent van de iPhone. En vorig jaar keerde hij - dwars tegen het tij van de modernisering in - terug naar zijn geboorteregio om een bibliotheek op te richten voor de plaatselijke jeugd. "Ze snappen het niet, maar ik maak mijn eigen keuzes," zegt Chen, met een schuine blik op zijn zwijgzame moeder.


Chen, die in zijn schaarse vrije tijd als fabrieksarbeider een verwoed lezer werd, is deel van een kleine, groeiende beweging van 'plattelandsopbouwers' in China. Tijdens China's snelle economische ontwikkeling is het gat tussen stad en platteland, en daarmee dat tussen rijk en arm, snel gegroeid. Stedelingen verdienen gemiddeld drie keer zoveel als mensen op het platteland, en ook publieke voorzieningen als onderwijs en zorg zijn veel beter in de stad. "De overheid doet dit hier niet", vertelt Chen aan een vader wiens dochter hem meetrok naar de eenvoudig ingerichte bieb op de derde verdieping van een winkelpand in het stadje Shangjin. "Toen ik hier opgroeide had ik niks te lezen."

Vreemde vogel

'Handig!" noemt de 11-jarige Zhang Xuejin de bibliotheek, die gratis is en al bijna een jaar draait op online-giften. Als ze haar boeken heeft gevonden blijft ze hangen voor een wedstrijdje touwtjespringen met Chen. Kinderen stellen hem geen vragen, maar voor veel andere lokale bewoners is de eigenzinnige Chen een wat vreemde vogel. "Het zou beter zijn als hij een verdienmodel had", zegt Zhou Jing, een lokale winkelier bij wie Chen een tijdje een bijbaantje als pakketbezorger had.


De plattelandsopbouwers, waartoe individuen als Chen behoren, maar ook landbouwcommunes en scholen, zijn belangrijk als voorbeelden voor de Chinese regering, zegt professor Lü Xinyu van de East China Normal University in Shanghai. "Tot nu toe is de verstedelijking het dominante ontwikkelingsmodel. Maar die brengt ook allerlei problemen met zich mee, zoals smog." Lü pleit voor meer aandacht voor het platteland: "Stad en platteland moeten tegelijk worden ontwikkeld. Pas dan kunnen mensen echt een keuze maken over waar ze willen zijn", zegt ze, duidend op de honderden miljoenen plattelandsinwoners die in China's steden werken.


Nu China's economie afzwakt en werkeloosheid in de steden een groter probleem wordt, begint de overheid ook terugkeer voorzichtig te stimuleren. Zo kwam er afgelopen november een beleidsplan uit voor 'terugkerende jonge entrepreneurs', die China's bloeiende digitale economie naar het platteland moeten brengen. Maar de overstap maken is niet makkelijk. "Wij gaan er volgend jaar weer opuit", zegt Zhou. Ze is van plan met haar man naar een grotere stad in de buurt te verhuizen en daar weer opnieuw te beginnen. "De markt in Shangjin is te klein. Misschien dat de economie hier over een paar jaar wel enorm aantrekt, zoals sommige mensen zeggen, maar daar kan ik niet op wachten." Chen ziet de problemen ook. Voordat hij na tien jaar werken terug naar Shangjin kwam, volgde hij een training bij een ngo in Peking. Daar werd hij kritischer op het pad van China's ontwikkeling. "Onder invloed van het Westen zijn we steeds kapitalistischer geworden. We zijn nu afhankelijk van de markt, ook de boeren." Zelf werkt hij vanuit andere opvattingen: "De meeste mensen die dit soort werk doen hebben socialistische idealen. We willen iets duurzaams bouwen, waarin niemand achtergelaten wordt."

Biologische landbouw

Dergelijke idealen zijn ook steeds vaker te vinden onder China's hoogopgeleide stedelingen, moe van het competitieve, vervuilde leven in de stad. Meer dan de lokale bevolking zelf zijn zij geïnteresseerd in een traditioneel Chinees plattelandsleven, voor een vakantie of een tweede huis. "Dat soort interesse vanuit de middenklasse is prima", zegt professor Lü. "Juist die groep kan veel betekenen als het gaat om het herstellen van het evenwicht tussen stad en platteland. En het stimuleren van de communicatie."


Ook op dat punt zit Chen vol plannen. Hij wil de biologische landbouw in en filmpjes over traditionele ambachten in Shangjin online verspreiden. Tegelijk loopt de wat koppige idealist ook zelf tegen de realiteit van China's platteland, met een slecht ontwikkeld sociaal zekerheidsstelsel, aan. "Het gaat niet zo goed met mijn vaders gezondheid. Dus ik ga nu eerst weer een tijdje werk zoeken om hem te ondersteunen."

Verstedelijking

Als deel van de modernisering van het land promoot de Chinese regering verstedelijking. Toen China's economische hervormingen eind jaren zeventig van start gingen, woonde nog ruim tachtig procent van de bevolking op het platteland. Nu woont zo'n 56 procent in de steden, een percentage dat volgens voorspellingen van de Verenigde Naties zal blijven stijgen tot meer dan 80 procent in 2045.


Om de grootste steden (Peking, Shanghai, Guangzhou, Shenzhen) niet uit hun voegen te laten barsten, probeert China de verstedelijking over het land te spreiden. Arbeidsmigranten afkomstig uit plattelandsregio's worden aangemoedigd te verhuizen of terug te keren naar steden dichtbij huis, in plaats van in de kustregio's waar zij de laatste decennia massaal een beter leven proberen te bouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden