Niet doorgaan Stella-paviljoen in Groningen is 'een Griekse tragedie'

GRONINGEN - "Vreselijk" , zegt directeur Frans Haks van het Groninger Museum. "Het is een Griekse tragedie. Twee partijen willen samen iets moois maken, maar komen er door een verschil in doelstellingen niet uit. Stella wenste alles zo mooi en goed mogelijk, terwijl de gemeente het ontwerp binnen het budget en op tijd binnen wilde hebben. Er was geen andere oplossing dan uit elkaar gaan."

Het floppen van het ontwerp van de befaamde Newyorkse vormgever Stella voor de tweede fase van het nieuwe Groninger Museum, is een bittere pil voor museumdirecteur Haks, hoofdarchitect Alessandro Mendini en de gemeente Groningen. "Met pijn in het hart hebben we het ontwerp afgekeurd" , geeft directeur A. Wink van de gemeentelijke dienst ruimtelijke ordening toe.

Eiffeltoren

In schets zag het paviljoen voor moderne kunst en wisselende exposities er adembenemend uit: een kroonjuweel op het eilandmuseum van de Italiaan Mendini. "Dit paviljoen zal voor Groningen worden wat de Eiffeltoren is voor Parijs," riep Gerard Schijf van het Groningse architectenbureau Team 4 bij de presentatie van Stella's plan enthousiast uit.

Het is niettemin over en uit tussen de befaamde Newyorkse vormgever en de voorbereidingscommissie van de nieuwbouw. Het zuinige gemeentebestuur, onder meer geplaagd door de miljoenenstrop bij de Groningse Kredietbank, wil geen enkel risico nemen en heeft een streep door het plan gezet. Met instemming van Mendini is het vooraanstaande Weense architectenbureau Coop Himmelblau ingeschakeld om een nieuw ontwerp te maken.

Bladvormig

Ruim twee jaar geleden kreeg Stella opdracht het dakpaviljoen beeldende kunst te ontwerpen. Uit zijn tekenpen rolden twee grote bladvormige stalen constructies, bekleed met de kunststof teflon. Het grillige dak zou volgens Stella vrij moeten komen te staan van de wanden.

Medio dit jaar werd de begeleidingscommissie - met vertegenwoordigers van de gemeente, projectmanager Twijnstra Gudde, Gasunie alsmede directie en bestuur van het Groninger Museum - nerveus. Het idee van Stella bleek het budget voor de tweede fase van 7,5 miljoen gulden met een tot anderhalf miljoen te overschrijden. Verder zetten deskundigen grote vraagtekens achter de technische haalbaarheid van het opzienbarende ontwerp.

Inbrekersgilde

De commissie vond het 'teflon-zeil' te kwetsbaar en de open constructie wat al te luchtig. De wind en het inbrekersgilde werden als de grootste toekomstige vijanden van het Stella-paviljoen beschouwd. De wind zou onder het teflon kunnen komen en het fragiele dak los kunnen rukken. Verder laat teflon ultraviolette straling door, die kunstwerken zou kunnen beschadigen. Bovendien stonden verzekeraars afwijzend tegenover het ontwerp. Dieven zouden zich moeiteloos toegang tot kostbare kunstwerpen kunnen verschaffen door tussen de open spleten naar binnen te klauteren danwel met een mes gaten in het teflon te snijden. De beveiliging zou dus hoge kosten met zich meebrengen. De gemeente vreesde gepeperde rekeningen van de beveiligingsdienst en hoge verzekeringspremies.

In september vlogen topambtenaar Wink en de projectmanager van Twijnstra en Gudde naar New York. Ze eisten hom of kuit van Stella, die echter van geen wijken wilde weten. Aangedragen alternatieven, zoals glasfiberwanden en een houten constructie, konden geen genade vinden. "We hebben langdurig met Frank Stella overlegd. Maar uiteindelijk leverde dat niets op," aldus Wink.

Dat het verschil van inzicht niet te overbruggen was, stemt museumdirecteur Haks vooral somber omdat Groningen straks niet kan pronken met wat het eerste architectonische hoogstandje van Stella had moeten worden.

De museumdirecteur heeft evenwel groot vertrouwen in het nieuwe architectenbureau Coop Himmelblau. "Wolf D. Prix en Helmut Swiczinsky zullen vast en zeker met een minstens zo spectaculair alternatief komen. Het ontwerp van Stella was sterk sculptureel. Datzelfde contrast met de andere paviljoens kunnen we ook van Coop Himmelblau verwachten."

Het Oostenrijkse bureau, dat binnenkort een overzichtstentoonstelling in Parijs opent, heeft twee jaar geleden in Groningen naam gemaakt met een videopaviljoen voor het museumproject 'What a Wonderful World!'. Dit cortenstalen kunstwerk stond maanden op de plaats waar nu het Groninger Museum wordt gebouwd. Nog voor de zomer moet het architectenduo Wolf D. Prix en Helmut Swiczinsky een kant en klaar nieuw plan indienen, zodat het oostelijke dakpaviljoen voor beeldende kunst toch in een ruk achter de paviljoens van Mendini kan worden aangebouwd. Het totale Groninger Museum, inclusief bijdragen van gastontwerpers Philippe Starck en Michele de Lucci, zal in dat geval in september 1994 klaar zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden