Niet de boodschapper, maar de boodschap telt

Bekende Nederlanders zijn geen garantie voor politiek succes. Laat VoorNederland zich niet rijk rekenen, waarschuwt Joop van Holsteyn.

Het is voorjaar en het nieuwe leven tiert weer welig. Hero Brinkman probeert wortel te schieten met zijn Ondernemerspartij (OP). Op het planten van die OP werd wat lacherig gereageerd. Daar is Brinkman weer, met zijn zoveelste poging een partij tot bloei te brengen. Weinigen geloven in succes voor deze nieuwe aanplant in het politieke landschap.

Een dag eerder lag dat iets anders. Toen werd het in ruime kring gekoesterde publieke geheim onthuld, dat Bram Moszkowicz lijsttrekker zou worden van VoorNederland (VNL). Hij was er klaar voor, aldus zijn kernboodschap aan de ruimschoots aanwezige media. Bestuurslid Joram van Klaveren, van de Groep Bontes/Van Klaveren die de voedingsbodem was van VNL, was een tevreden man. Met een Bekende Nederlander als lijsttrekker is een stemmenkanon in huis gehaald. Een man van het woord, strak in het pak, met uitstekende toegang tot de media, waaronder televisie. Dat is een garantie voor succes!

Tot tien tellen

Als dit echter de achterliggende gedachte is geweest, dan raad ik de VNL aan even tot tien te tellen alvorens zich rijk te rekenen. Bekende Nederlanders zijn niet als vanzelf aantrekkelijke politici.

Peter R. de Vries, bijvoorbeeld, staakte in 2005 zijn pogingen het politieke toneel te betreden in een vroege fase, na een gebleken gebrek aan gepeilde publieke steun. Emile Ratelband haalde in 2003 de verkiezingsdag en het stembiljet wel, maar schraapte in heel Nederland 7.822 stemmen bij elkaar. Voor een enkele Kamerzetel waren bijna 65.000 stemmen nodig.

En je kunt veel van Peter R. en de positiviteitsgoeroe zeggen, maar niet dat ze als gebekte bekende Nederlanders die de media voortdurend weten te halen onderdoen voor Moszkowicz.

Meer in het algemeen is er voor het idee, breder levend dan bij VNL, dat lijsttrekkers aanzienlijke electorale troeven zijn, weinig steun. Zeker, een lijsttrekker die de politieke boodschap van de partij goed weet te verkondigen en verdedigen is een electorale must. Maar het gaat de meeste kiezers echt meer om die boodschap dan om de boodschapper. Van de zogenoemde personalisering van politiek en verkiezingen, in de zin dat individuele politici partijen maken of breken, is in Nederland nauwelijks sprake.

Dat het wel en wee van een lijst of partij wordt bepaald door de aanvoerder ervan, is met een blik op de uitslagen al twijfelachtig. We zien in de afgelopen decennia een ontwikkeling naar een toegenomen aantal voorkeurstemmen, stemmen dus op juist een andere kandidaat dan de lijsttrekker. In 2012 opteerde bijna een op de vijf kiezers voor zo'n andere politicus. Dat is een stevige relativering van de electorale aantrekkingskracht van die ene man of vrouw bovenaan de lijst.

Nader onderzoek wijst ook uit, dat de meesten van de mensen die wél op een lijsttrekker stemmen, dat niet doen vanwege die meneer of mevrouw, maar vanwege de lijst of partij als geheel. In Nederland kan nu eenmaal niet op een partij worden gestemd, je moet kiezen voor een persoon - dan maar de lijsttrekker.

Die steun voor Bram, of wie dan ook op nummer 1 van de lijst, is aldus minder gekoppeld aan die individuele persoon dan aan plannen, prestaties en programma van de partij. Er zit weinig overdrijving in de stelling dat het niet de boodschapper is die telt, maar de boodschap. Moszkowicz mag dan wel klaar voor zijn Nederland, maar het is de vraag of het Nederlandse electoraat klaar is voor hem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden