'Niet concentreren op wat fout kan gaan'

SCHIPHOL - "De onrust op onze werkvloer is heel begrijpelijk. Ik zal de laatste zijn om te ontkennen dat we de mensen meer onzekerheid hebben bezorgd. Bovendien liepen er de afgelopen maanden twee, drie klanten weg. Maar onze industrie is dan ook bezig aan een enorme omwenteling."

VINCENT DEKKER

Aan het woord ingenieur R. van Groenewoud. De industrie waarover hij spreekt is die van het onderhoud van vliegtuigen, motoren en onderdelen. Groenewoud is hoofd van de technische dienst van de KLM. Die moet veel efficienter gaan werken. Operatie Phoenix, zo is het ingrijpende programma gedoopt. Moet de KLM gemiddeld in drie jaar al 22 procent produktiever worden, bij de technische dienst is dat zelfs dertig procent. Haalt de technische dienst die doelstelling niet, dan zou dat kunnen betekenen dat de KLM straks goedkoper uit zal zijn als zij al het vliegtuig-onderhoud door anderen laat verrichten.

In het kader van Phoenix krijgen onderhoudsmonteurs taken en verantwoordelijkheden die nu nog zijn voorbehouden aan chefs. Lean production heet dat in modern vakjargon. Veel werknemers vragen zich echter af wat er straks van hen wordt verlangd en wat daar als beloning tegenover zal staan. Vakbonden vrezen dat het systeem in de praktijk op een botte taakverzwaring kan uitdraaien.

Groenewoud vindt dat een verkeerde benadering: "Je moet je niet gaan concentreren op wat er misschien fout kan gaan. Kijk liever naar het feit dat mensen veel verantwoordelijker voor hun eigen werk kunnen worden en dat hun grotere betrokkenheid misschien het ziekteverzuim kan terugdringen."

De technische dienst is met zo'n 5 000 medewerkers de grootste dienst binnen de KLM. Zij verricht het klein onderhoud aan alle KLMvliegtuigen en de vijfjaarlijkse grote beurt voor de Boeing 747. Daarnaast doet de dienst werk voor de zogeheten KSSU-partners (naast de KLM zijn dat Swissair, Sas en Uta), net zoals bijvoorbeeld Swissair het groot onderhoud van de Airbus A310 en DC 10 voor de KLM verricht. Tenslotte komen in de hangars op Schiphol-Oost ook met grote regelmaat Boeing 747's van derden binnen voor groot onderhoud.

Dat wil zeggen: kwamen, want de laatste tijd is die regelmaat er een beetje uit. Delen van de afdeling vliegtuigonderhoud hebben dit jaar al ettelijke weken duimen moeten draaien omdat klanten hun 747's plotseling elders lieten verzorgen. "In een half jaar tijd is de markt enorm veranderd" , meent Van Groenewoud. "Nu de koude oorlog voorbij is, komen in de Verenigde Staten militaire bases snel beschikbaar voor civiel onderhoud. Ook elders dienen zich sinds kort gespecialiseerde onderhoudsbedrijven aan. Groot onderhoud was eerst een markt met slechts een beperkt aantal aanbieders, waarop wij een comfortabele positie hadden. Maar dat is radicaal veranderd."

De concurrentie hoeft niet alleen in de VS of een Aziatisch lage-lonenland gezocht te worden. Het Duitse Dasa, dat nog altijd doende is een belang in Fokker te nemen, bouwt bij Dresden een vroeger onderhoudscentrum voor Russische Miggevechtsvliegtuigen om voor groot onderhoud aan Boeing 737's. De KLM zelf heeft de Hongaarse luchtvaartmaatschappij Malev geholpen om het onderhoud van 737's bij Boedapest te gaan verrichten.

Werk voor derden

British Airways reorganiseert voorts zijn dienst voor groot onderhoud van onder andere 747's op dezelfde manier als de KLM. De dienst moet veel meer werk voor derden aantrekken, wordt een zelfstandig onderdeel van BA en zal in de toekomst door BA mogelijk zelfs geheel van de hand worden gedaan. Groot onderhoud wordt door luchtvaartmaatschappijen niet meer als een van de vanzelfsprekende kerntaken beschouwd. Het verst in die visie gaat misschien binnenkort de Sas uit Scandinavie, die overweegt om alleen nog maar vliegtuigen te huren en al het onderhoud aan de verhuurder over te laten.

De KLM zit niet op die lijn, aldus Van Groenewoud. "Technisch onderhoud is een activiteit waar je geld mee kunt verdienen. De KLM-directie stimuleert ons dan ook om werk voor derden te zoeken. Daarnaast willen het onderhoud aan de eigen 747's blijven doen, alsook het werk voor de KSSU-partners. Als je daarvoor kiest is het door alle concurrentie momenteel wel even pijn lijden. Het is nu bij ons alle hens aan dek."

Hij ontkent dat het TD-personeel straks veel harder moet gaan werken. Het moet veel meer een kwestie worden van anders werken. "De mensen moeten nu ontzettend vaak wachten. We kennen een benuttingsgraad van slechts vijftig procent. Dat ligt niet aan de mensen, maar aan het proces. Ze moeten wachten tot een ander iets voor hun geregeld heeft. Als je hun de ruimte geeft, zullen ze het zelf gaan regelen en kunnen ze dus aan de gang blijven. Dat zal positieve effecten hebben, want als je lekker door kunt werken, kom je 's avonds minder moe thuis."

Het idee om meer verantwoordelijkheden aan de mensen op de werkvloer over te laten, lijdt niet gegarandeerd tot succes. Van Groenewoud: "We hebben naar ervaringen elders gekeken. Vliegtuigfabrikant McDonnell Douglas heeft het ook geprobeerd, maar daar is het niet gelukt. We denken dat we weten waarom. Zij gaven hun medewerkers te weinig inzicht in het hele bedrijfsproces en de bazen durfden of wilden niet genoeg delegeren." Angst dat zijn medewerkers de nieuwe verantwoordelijkheden niet aankunnen, heeft hij absoluut niet. Maar het wordt voor hun wel 'helemaal omstellen'. "Geef iemand maar eens je linkerhand. Dat is op zich niet moeilijk, maar je staat wel even onwennig naar elkaar te kijken."

De grootste kritiek hebben de medewerkers de afgelopen maanden gehad op de wijze waarop Van Groenewoud het systeem wil invoeren. Terwijl al wel chefs in nieuwe functies werden benoemd, bleef voor de man op de werkvloer steeds maar onduidelijk wat voor werk, en onder welke omstandigheden, hij zou moeten gaan verrichten.

"Sinds april vorig jaar overleggen we elke week een paar uur met vertegenwoordigers van het personeel. Maar ik ben niet begonnen met het neerleggen van een adviesaanvraag bij de ondernemingsraad waarin een compleet plan staat verwoord. Die aanvraag is er pas in september gekomen en ook daarna heb ik soms nog wel eens gezegd dat ik dingen niet weet. Ik heb niet de pretentie dat ik vanuit mijn kantoor kan regelen wie wat moet doen in hangar 11 baai 1 of 3. Dat zullen de mensen straks juist vaak zelf moeten invullen."

Schade

Dat er snel iets moet gebeuren, moet voor iedereen duidelijk zijn, meent Van Groenwoud. "We hebben dit jaar voor vier maanden, ofwel vier klussen, geen werk bij onze groot-onderhoudslijn. Twee van die perioden hebben we al achter de rug, die schade is dus niet meer goed te maken. Met 40 tot 50 000 manuur per klus betekent dat dat we al vele miljoenen aan inkomsten hebben gemist."

Op zijn beurt is Van Groenewoud niet bang om de kritiek op zijn aanpak met kritiek te pareren: "We zijn in april vorig jaar over de reorganisatie gaan praten en nu zijn we met de ondernemingsraad nog over de details van de hoofdstructuur aan het bakkeleien. Een snelle invulling is ook van belang voor de werknemers. Ik verwacht visie en lef van de OR. Je wilt meer ondernemerschap in de technische dienst. Dan moet je je nek durven uitsteken. Dat moet een manager, en ook de OR."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden