Review

Niet buigen voor het Vlaams Belang

De Belgische minister van buitenlandse zaken De Gucht vaart in zijn boek uit tegen het Vlaams Belang én tegen politici die met een populistische aanpak de extreemrechtse partij de wind uit de zeilen proberen te nemen.

De chef van de Belgische diplomatie gedraagt zich niet bepaald als een diplomaat in zijn boek. Karel De Gucht heeft een scherpe pen waarmee hij rake observaties doet. Zoals deze: „Ieder misnoegde burger met een fel discours krijgt uitgebreid het woord. Platte, extreme en aangebrande meningen komen zonder voorbehoud aan bod want ze vertegenwoordigen iets dat leeft onder mensen. Wie tegengas geeft, wordt weggelachen, verdacht gemaakt of vol medelijden opgevoerd. Wat overblijft, is een vrij podium voor extreemrechts.”

De Gucht schrijft dat hij lang heeft geaarzeld voor hij besloot zijn boek zo kort voor de parlementsverkiezingen (morgen gaan de Belgen naar de stembus) te publiceren. Dat alleen al bewijst hoe verziekt het politieke debat in België is: want, zegt hij, de verkiezingscampagne is toch bij uitstek het moment om met een politieke stellingname te komen.

De Gucht constateert terecht dat het uiterst rechtse populisme een Europees fenomeen is. In tal van landen ligt het politieke bestel onder vuur van nieuwlichters die het falen van de traditionele partijen hekelen en eens flink de bezem door de augiasstal willen halen. Dat maakt die nieuwe partijen populair bij de kiezers – ze noemen zichzelf trouwens vaak liever bewegingen om duidelijk het onderscheid te maken met de heersende klasse.

Maar, schrijft De Gucht, ook bij „de traditionele partijen die koste wat het kost de bevolking willen bewijzen dat ze het signaal begrepen hebben. In hun ijver om de onverwachte tegenstander met alle middelen aan te pakken, lopen politici hem vaak hulpeloos achterna. Het populisme wordt in één adem bestreden en beleden.”

En zijn eigen liberale familie laat zich daarbij niet onbetuigd, noteert de minister. De Guchts theorie is waarschijnlijk nergens mooier geïllustreerd dan in Nederland: na de postume verkiezingsoverwinning van Pim Fortuyn in mei 2002 hebben alle Nederlandse partijen hun immigratie- en integratiebeleid flink strenger gemaakt.

Karel De Gucht gelooft niet in een positieve variant van populisme zoals bijvoorbeeld PvdA-ideoloog René Cuperus, die meent dat zijn partij dringend een ’linkspopulistische kniebuiging moet maken’ richting laagopgeleiden. In De Guchts analyse deugt het populisme niet omdat het een aanval is op de structuren van het democratische stelsel en daarmee een aanval op de democratie zelf. Populisten zijn in de ogen van De Gucht geen echte volksvertegenwoordigers: „Ze vertegenwoordigen enkel het ongenoegen onder het volk”.

De Gucht draait er niet omheen als hij over het Vlaams Blok/Vlaams Belang spreekt. Dat is een racistische partij. Kiezers die op de partij stemmen – of ze nu overtuigde racisten zijn of alleen maar een proteststem willen laten horen – legitimeren met hun stem het racisme. „Maar zeg dat vooral niet”, schrijft De Gucht, „of je krijgt de banbliksems over je heen, niet alleen van het Vlaams Belang”.

De Belgische minister van buitenlandse zaken heeft een boeiend boekje geschreven waarin hij zijn afkeer van extreemrechts helder verwoordt. En al even duidelijk ageert tegen politici die het Vlaams Belang de wind uit de zeilen willen nemen door een deel van zijn gedachtegoed over te nemen. En dat midden in de verkiezingscampagne. Dat is een mooi cadeau aan de Vlaamse kiezers. Laten we hopen dat ze De Guchts boekje in groten getale gelezen hebben als ze morgen gaan stemmen.

Van een heel andere orde is het nieuwe boek van Filip Dewinter, de kopman van het Vlaams Belang. Dewinter heeft negentien van zijn politieke toespraken sinds januari 1987 gebundeld. Samen geven ze een mooi beeld van de evolutie van het Vlaams Blok naar het Vlaams Belang. Van de partij die de overgrote meerderheid van de niet-Europese gastarbeiders wilde laten terugkeren naar hun land van herkomst, naar de partij die er zich al lang bij neerlegt dat ’relatief grote groepen vreemdelingen’ in Vlaanderen zullen blijven. Maar die bij veel kiezers nog steeds het imago heeft van de partij van ’vreemdelingen buiten’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden