Niet bestand tegen onze rommel

De televisiedocumentaire had een hoog sprookjesgehalte. De meest wonderlijke theorieën over de tijd, de wereld en de civilisatie werden door een aantal minstens zo wonderlijke figuren uiteengezet. Atlantis, het verdwenen continent, dook op. En duizenden jaren geleden ontwikkelde astrologische denkbeelden van Indianen. Een Amerikaan legde uit dat in 2012 de huidige beschaving met een klap ten onder gaat; en dat alles op grond van oude indiaanse voorspellingen.

Het was een curieuze en intrigerende documentaire, alleen al door de oude leider van de Hopi-indianen. Je zou willen dat al onze politieke leiders zijn statuur, inzicht, helderheid van geest, zuiverheid hadden.

Zestig miljoen Indianen waren er voordat de Europeanen voet aan wal zetten in de Amerika's, vertelde hij, er zijn er nog 800000 over. Hij zei het zonder een spoor van rancune, verwijt, beschuldiging. Zijn opmerkingen over ons kwamen daardoor in een onontkoombaar hard licht te staan.

,,Wij zijn antropologen, wij bestuderen onophoudelijk de Europeanen. Je zou willen dat zij zich door onze ogen zouden kunnen zien. Belachelijk, bezig met de verkeerde dingen, bezeten van de apparaten die wij ontwerpen en die ons de baas zijn, verstoken van besef van onze afhankelijkheid van de natuur. Zuiver water drinken is nodig om gezond te blijven. Voordat de Europeanen kwamen, kon je uit alle rivieren en meren drinken, nu uit geen een.''

Opmerkelijk waren de toekomstvoorspellingen van de Hopi-leiders een eeuw geleden. Er zouden wegen komen in de lucht, voertuigen zonder paarden, praten door de ruimte en het 'heilige lichaam van de vrouw' zou worden aangetast. Zagen ze dat door hun verbeelding of waren ze wel degelijk in staat geweest de toekomst vooruit te zien?

Het toeval wilde dat ik vorige week een middag doorbracht in een Indiaanse zweethut: een primitieve, maar uiterst aangename sauna. De zweethut is gemaakt van wilgentwijgen en wordt overdekt met dekens of huiden.

In het midden is een kuil waarin roodgloeiende basaltstenen worden gelegd. Het water dat erop wordt gegoten zorgt voor stoom. Het meditatieve aspect, dat nog wordt vergroot door de duisternis en de gebeden die je zegt (naar eigen invulling), maken een verblijf in een zweethut tot een ceremonie die het hart verwarmt, de geest opschoont en de ziel voedt.

De Hopi-voorman had geen Koninginnedag in Amsterdam nodig om weet te hebben van de zielloosheid van de westerse beschaving. Hij hoefde niet de heilloze dreun uit de luidsprekers te horen, de onbeschrijflijke rotzooi te zien, die er te koop was, de bergen afval en de focus op 'het ontheiligde vrouwenlichaam' om te weten hoe laat het is.

Maar zijn cultuur kan de wijsheid hebben, de onze heeft de macht. Zo bleek nog eens uit een Ikon-documentaire over inwoners van Nieuw-Guinea die een nieuw leven als christenen begonnen. Een nukkige oude man liet zich een stropdas omknopen, een vrouw kreeg een uitbrander van de dominee omdat ze een rode bloes aan had en geen witte. Met volle overgave gingen ze daarna onder in het meertje, afscheid nemend van hun oude leven.

Niets liever wilden ze dan net zo zijn als wij. Op één man na, die letterlijk een muur had opgeworpen omdat hij niet met de Bijbel wilde worden geconfronteerd. Maar zijn prachtige oude Papoea-outfit kon niet verhinderen dat hij twijfelde: als ze allemaal christen werden, wat moest hij dan nog in zijn eentje, moest hij dan niet ook meegaan met de rest?

De Indianen hebben het niet gered, de Papoea's evenmin. Wat blijft is een wijsheid die hen niet weerbaar heeft gemaakt tegen ons en onze muziek die alleen nog een dreun is, ons gedrag dat niets ontziend is en een vloed aan spullen die uiteindelijk vaak bitter weinig waard blijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden