Niet Amsterdams beste burgemeester

Harm Kaal: Het hoofd van de stad, Amsterdam en zijn burgemeester tijdens het interbellum. Aksant, Amsterdam. ISBN 9789052602820; 342 blz. euro 29,90

Harm Kaal (30) promoveerde gisteren aan de Vrije Universiteit op een dissertatie over het burgemeesterschap van Willem de Vlugt.

’Willem de Vlugt was in veel opzichten een opmerkelijk figuur, en daarom een boeiende man voor een biograaf. Hij is tot nu toe de langstzittende burgemeester van Amsterdam, maar liefst twintig jaar, van 1921 tot 1941. Hij was bovendien de eerste confessionele burgemeester, lid van de antirevolutionaire partij die slechts drie, vier zetels had in de gemeenteraad. Moet je nagaan: een ARP’er die burgemeester was van een rooie stad!

Verder was De Vlugt de eerste burgemeester van de hoofdstad die geen academische titel had. Al zijn voorgangers waren meester in de rechten, met uitzondering van zijn directe voorganger die ingenieur was. Ze waren ook vrijwel allemaal van goede komaf - De Vlugt was zoon van een timmerman.

Dit is trouwens geen klassieke biografie, van de wieg tot het graf. Het is mij gegaan om het burgemeesterschap van Vader Willem, zoals zijn bijnaam was. Het is leuk om iemand aan de vergetelheid te ontrukken - en De Vlugt ís een volstrekt vergeten figuur: een paar wethouders die onder hem hebben gewerkt, zijn veel bekender zijn geworden. Neem Wibaut en De Miranda. Maar van meet af aan stond voor mij vast dat het boek meer moest zijn dan iemand onder het stof vandaan halen.

Ik heb willen aangeven hoe De Vlugt een moderne vorm aan het burgemeesterschap heeft gegeven. Er bestaat een ouderwets beeld van de burgemeester in de vooroorlogse tijd: een heer van stand, die zich met de koets door de stad liet rijden en die helemaal niets betekende. Nou, dat beeld is niet op hem van toepassing.

De Vlugt heeft veel gedaan voor de economische ontwikkeling van de stad. Hij ging in de jaren dertig naar Moskou om orders van de scheepsbouwindustrie in de wacht te slepen. dat was heel opvallend in die tijd: op handelsmissie naar een communistisch land! Hij werd er zelf trouwens niet slechter van, want De Vlugt was president-commissaris van de scheepsbouwwerf NSM. Hij heeft ook goed gereageerd op de economische crisis. Hij was een baken van rust en vertrouwen in die moeilijke tijd. Dat was een pluspunt van hem.

Maar De Vlugt was zeker niet de beste burgemeester die de stad heeft gehad. Hij heeft een paar zaken laten lopen. Zo heeft hij niet zuiver gehandeld in het zogeheten erfpachtschandaal: eind jaren dertig beschuldigde De Telegraaf wethouder De Miranda ervan gesjoemeld te hebben bij de uitgifte van erfpachtgronden. De goede man is door deze affaire psychisch ingestort en moest worden opgenomen. De Vlugt heeft zijn handen van hem afgetrokken, terwijl De Miranda na onderzoek niet corrupt bleek.

En zijn optreden als president-commissaris van het antirevolutionaire dagblad De Standaard was bedenkelijk. Hij liet deze krant in de oorlog verschijnen en ging zelfs akkoord met de benoeming van de NSB'er Max Blokzijl tot redacteur. Als De Vlugt bij de bevrijding nog had geleefd - hij overleed in februari 1945 -zou hij door deze affaire zeker niet hebben kunnen terugkeren als burgemeester. Hij was besmet.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden