Niet alleen in Sri Lanka, in heel Azië grijpt de terreurgroep IS om zich heen

Militairen in Colombo voeren controles uit bij checkpoint op straat, na de aanslagen vorige maand. Beeld AFP

IS is bezig aan een opmars in Azië, waar meer moslims wonen dan in het Midden-Oosten. Over de bestrijding woedt discussie. ‘Als je IS oprolt, komt er weer wat anders.’

De zelfmoordaanslagen vorige maand op kerken en hotels in Sri Lanka zijn niet alleen een dreun voor het eiland zelf. Ze zijn voor mensen elders in Azië ook een pijnlijke nieuwe aanwijzing voor de opkomst van terreurbeweging Islamitische Staat (IS) in hun regio. Want het kalifaat in Syrië en Irak mag dan militair verslagen zijn, IS is bezig aan een opmars in Azië, waar meer moslims wonen dan in het Midden-Oosten. Volgens experts wordt IS vooral in Zuid- en Zuidoost-Azië actiever.

“Islamitische Staat is begonnen aan een nieuwe fase van internationale expansie”, zegt Rohan Gunaratna, hoogleraar veiligheidsstudies aan de Nanyang Technological University in Singapore. “En Azië is belangrijk voor IS, omdat dit het deel van de wereld is met de meeste moslims.”

IS heeft de afgelopen jaren al bruggenhoofden geslagen in het oosten van Afghanistan en in het zuiden van de Filippijnen, waar bestaande strijdgroepen trouw hebben gezworen aan IS. Ook plegen IS-aanhangers her en der in de regio, van Pakistan tot Indonesië en van Oezbekistan tot de Filippijnen, geregeld aanslagen.

Kerken

Zo richtte een gezin van IS-sympathisanten, onder wie een vrouw en jonge kinderen, vorig jaar in de Indonesische stad Surabaya een bloedbad aan in drie kerken. Daarbij kwamen 28 mensen om. En begin dit jaar bracht de Filippijnse militie Abu Sayyaf, die trouw heeft gezworen aan IS, in Jolo in het zuiden van de Filippijnen twee bommen tot ontploffing bij een rooms-katholieke kathedraal, waardoor 20 doden vielen.

“IS kiest als doelwit niet-moslims”, zegt Gunaratna. “Er zijn al tientallen plannen in Azië verijdeld om kerken en westerlingen aan te vallen.”

Veel landen in Zuid- en Zuid0ost-Azië zijn een relatief gemakkelijke prooi voor IS, omdat conservatieve interpretaties van de islam er aan invloed winnen. Gastarbeiders uit de regio trekken ook al jaren tijdelijk naar Arabische landen rond de Perzische Golf om daar te werken. Bij terugkeer brengen sommige van hen oerconservatieve islamitische opvattingen mee. Bovendien keren Aziatische jihadisten terug, die voor IS vochten in Irak en Syrië. Hierbij komt dat sommige overheden in Zuid- en Zuidoost-Azië tamelijk zwak zijn en dat er soms bestaande etnische en religieuze spanningen zijn waarop IS kan inspelen.

Dit is bijvoorbeeld het geval in Sri Lanka, waar de moslimminderheid geregeld op de korrel wordt genomen door radicalen binnen de overgrote boeddhistische meerderheid.

Middenklasse

“Het meest zorgwekkende van de aanslagen in Sri Lanka vind ik dat de terroristen goed opgeleide jongelui waren van welvarende families uit de middenklasse”, zegt Brahma Chellaney, hoogleraar geopolitiek aan het Centre for Policy Research, een denktank in de Indiase hoofdstad New Delhi.

“De daders waren noch onwetend, noch arm. De vader van een van hen was een rijke specerijenhandelaar.”

Over de wijze waarop deze nieuwe dreiging moet worden bestreden, woedt in Azië inmiddels een debat. Sommigen pleiten voor striktere regulering van religie en internet, een harde strafrechtelijke aanpak van radicalen, het afschaffen van aparte scholen voor verschillende religies, en gedwongen spreiding van moslims over wijken waar ook andere gelovigen wonen. “We mogen ze niet toestaan hier te leven zoals moslims in het Midden-Oosten leven”, zegt de Singaporese expert Gunaratna. “Ze móeten samenleven met andere groepen.” Gunaratna vindt dat Azië daarbij geen voorbeeld moet nemen aan het Westen. “Ik zag laatst televisiebeelden voorbij komen van moslims die met zwarte IS-vlaggen demonstreerden in Londen. In jullie liberale democratieën kan dat misschien. Maar hier willen wij dat niet toestaan.”

Andere Aziatische experts geloven meer in een ideeënstrijd. “We moeten ons niet blindstaren op IS”, zegt de Indiase deskundige Chellaney. “Als je IS oprolt, komt er weer wat anders. Het gaat om de ideologie erachter.”

Volgens Chellaney doen westerse en Aziatische landen er verstandig aan om de handen ineen te slaan voor een aanhoudende, systematische propagandacampagne tegen het moslimfundamentalisme achter groepen als IS en Al-Qaida. Amerika zou daarbij de leiding moeten nemen.

“We moeten deze ideologie voortdurend belachelijk maken en laten zien wat voor een lariekoek het is. Dat gevecht wordt nu nog een beetje gehinderd door politieke correctheid. Veel mensen zijn bang om gewone moslims te beledigen. Maar het zal toch moeten.”

De Indiër wijst erop dat het Westen zo ook de Koude Oorlog heeft gewonnen. “Niet met militaire middelen, maar met een voortdurende, ideologische campagne tegen de gekte van het communisme.”

Geen missen

Geestelijken van de rooms-katholieke kerk zullen komende zondag voor de tweede week achtereen geen missen opdragen in de Sri Lankaanse hoofdstad Colombo. Dat heeft de aartsbisschop van Colombo, de kardinaal Malcolm Ranjith, laten weten. Het besluit is volgens de kerk gebaseerd op waarschuwingen van de veiligheidsdiensten voor dreigende nieuwe terreuraanslagen.

Afgelopen zondag werden er in de Sri Lankaanse hoofdstad vanwege de aanhoudende terreurdreiging ook al geen missen opgedragen. In plaats daarvan hield kardinaal Ranjith in zijn residentie een preek voor geestelijken en politiek leiders, die live werd uitgezonden op televisie.

Op Eerste Paasdag pleegden aanhangers van terreurgroep IS een reeks zelfmoordaanslagen op drie kerken en drie luxehotels in Sri Lanka. Volgens de laatste cijfers kwamen daarbij zeker 257 mensen om.

De Sri Lankaanse politie heeft inmiddels tientallen verdachten gearresteerd voor mogelijke betrokkenheid bij de slachtpartij. Maar de veiligheidsdiensten vrezen dat er nog steeds IS-terroristen op vrije voeten zijn die nieuwe aanslagen beramen.

Lees ook:

Wie was Zahran Hashim, de man achter de aanslagen in Sri Lanka?

De aanslagen in Sri Lanka zijn grotendeels het werk van Zahran Hashim. Wie was deze terrorist, die ook zijn familie meekreeg?

Sinds de aanslagen is Sri Laka verlamd door spanning: ‘Alle trauma’s van de oorlog komen terug

Op Sri Lanka komt het leven weer een beetje op gang. Maar het eiland heeft grote en diepgewortelde problemen. ‘We komen nergens toe, we zijn verlamd door angst.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden