Niet alle pelgrimswegen leiden naar Santiago

De Camino de Santiago al gedaan, maar nog niet klaar met lopen? Er zijn genoeg alternatieven, zoals de Camino Ignaciano.

Dos de champis', roept de man achter de lange toog naar zijn collega die boven een hete bakplaat staat te zweten. Aan één kant van die plaat stapelen roomwitte champignonhoedjes zich op. Ze steken zelfs wit af bij het, nog, smetteloze schort van de paddestoelenbakker. We zijn dan ook in de Rioja, niet alleen een regio van puike wijnen, maar ook een tuin- en landbouwgebied dat versheid met een hoofdletter V schrijft. Even later komt er een bordje met twee pinchos, zoals tapas in deze en aanpalende contreien worden genoemd, onze kant op: drie op een sneetje stokbrood gestapelde champignonhoedjes, die worden bekroond door een garnaaltje, alles bijeengehouden door een prikker, de pincho dus. Mjam.

Je zou het bijna niet geloven, maar we doen een pelgrimsroute. Niet de alom bekende en inmiddels ietwat platgetreden maar toch nog steeds bijzondere Camino de Santiago, maar de Camino Ignaciano, ook Ruta Ignaciana genoemd, 650 kilometer lang, van Azpeitia in Euzkadi, zoals Baskenland in het Baskisch heet, naar de Catalaanse stad Manresa. Deze route is vernoemd naar Ignacio de Loyola (1491-1556), stichter van de jezuïetenorde, die in Azpeitia is geboren. Hij heeft haar zelf in 1522 afgelegd, waarschijnlijk te paard - hij was immers ridder en van nobele komaf. In Manresa heeft hij uiteindelijk het licht gezien en inspiratie opgedaan voor zijn hoofdwerk: Ejercicios Espirituales (Geestelijke Oefeningen).

De route is recentelijk door de jezuïeten uit haar Doornroosjeslaap gewekt (www.caminoignaciano.org, ook in het Engels, Duits, Frans). Net als bij de Camino de Santiago kun je gewapend met een credencial, een geloofsbrief die bewijst dat je als pelgrim onderweg bent, de route in 27 etappes afleggen en in herbergen overnachten. Onderweg verzamel je stempels die je aan het eind van de tocht kunt verzilveren: je krijgt dan La Igniciana, een officieel pelgrimsdiploma. Je kunt het natuurlijk ook zonder credencial doen, en te voet hoeft ook niet.

In het hedonistische Logroño - de uitgaansstraat Calle Laurel met aanpalende steegjes telt op 250 meter zo'n zestig barretjes en wordt ook La Senda de los Elefantes (Olifantenpad) genoemd, omdat je een enorme trompa (slurf, maar ook kater in het Spaans) krijgt als je alle barretjes aandoet - kruisen de twee pelgrimsroutes elkaar.

De meeste 'echte' lopers nemen niet de tijd voor Logroño, en dat is toch echt jammer, want de stad heeft, afgezien van het Olifantenpad, genoeg te bieden, zoals een monumentale, maar ook sfeervolle kathedraal met een echte Michelangelo. Wel oppassen voor de ooievaars die op het dak nestelen, want ze laten weleens wat vallen en dan ben je meteen 'gedoopt'. Wie de Ruta Ignaciana loopt heeft bovendien ook wel recht op een beetje wining and dining, want de eerste etappes van de pelgrimsroute door de Baskische bergen liegen er niet om. Van Azpeitia met zijn hoog-barokke kerk en het geboortehuis (La Santa Casa) van Ignacio de Loyola gaat het omhoog naar het Baskische heiligdom Arantzazu, herhaaldelijk verwoest en in 1959 voor het laatst in robuuste stijl herbouwd. Hier wordt de gelijknamige Onze-Lieve-Vrouw vereerd. De rest van de route volgt min of meer de loop van de rivier de Ebro, door heuvelachtig en zelfs vlak terrein. Tot aan het eind in Catalonië, waar ze weer omhooggaat, naar Montserrat, met zijn beroemde benedictijnenklooster. Naar Manresa, de finish, gaat het dan weer bergaf.

Onderweg kom je, of je nu te voet, op de fiets of met de auto gaat, door vijf Spaanse regio's met monumentale steden en stadjes als Laguardia, Calahorra, Tudela, Zaragoza en Lleida. Op veel plekken loont het de moeite om een paar dagen te blijven. Zaragoza is zo'n stad. Ze is door de Romeinse keizer Augustus gesticht, als Caesar Augusta, waarvan de naam Zaragoza is afgeleid. De stad is vooral bekend om haar Basílica del Pilar, een enorme basiliek waar een piepkleine Maria wordt vereerd: Onze-Lieve-Vrouw van de Pilaar, Pilar dus, ook een Spaanse vrouwennaam. Maar veel mooier is eigenlijk de Seo, de gotische kathedraal, die een indruk geeft van de macht en rijkdom van Zaragoza in vroeger eeuwen.

Na Zaragoza leidt de route door de steppe Los Monegros, waar ondanks de droogte aan landbouw wordt gedaan - bevloeiing doet wonderen. Hier is het even doorbijten, want het zijn niet de mooiste etappes. Maar aan het eind lonkt de regio rond het Catalaanse Lleida, die je vanwege de uitgestrekte boomgaarden wel het Betuwe van Catalonië mag noemen.

Door heuvelachtig landschap loopt de Ruta Ignaciana vanaf hier naar het Montserrat-gebergte met zijn markante 'gezaagde' silhouet - Montserrat betekent in het Catalaans 'Gezaagde Berg'- en het eindpunt: de stad Manresa. Waarom Ignacio niet in Montserrat stopte en daar verlicht werd, maar uitgerekend in de drukke handels- en ambachtsstad Manresa, zal wel een raadsel blijven. Hij stond er in elk geval niet hoog aangeschreven en werd om zijn verwaarloosde uiterlijk l'home del sac genoemd, de 'zakkenman'. In elk geval heeft de stad aan zijn verblijf mooie bouwwerken overgehouden, zoals La Cova, ooit een simpele grot, waar Ignacio het licht zag, nu een barokke bedeplaats.

Onderweg

Niet ver van Logroño liggen de monumentale kloosters van Yuso en Suso. Suso is in de vijfde eeuw gesticht, Yuso in de elfde. Hier liep ooit de taalgrens tussen het Spaans en het Baskisch en zijn de oudste geschreven teksten in beide talen gevonden. De kloosters staan sinds 1997 op de werelderfgoedlijst. Informatie, in het Spaans, op: www.monasteriodesanmillan.com

De mudejarstijl is een bouwstijl die alleen in Spanje voorkomt. Het is een mengeling van christelijke en islamitische kunstvormen. In de regio Aragón komen markante voorbeelden van deze bouwstijl voor. Ze staan op de werelderfgoedlijst. De Ruta Mudéjar (www.patrimonioculturaldearagon.es) leidt langs de vele monumenten die in Aragón zijn te vinden. Alleen in het Spaans.

In Catalonië ben je in het land van de cava: mousserende wijn. Veel wijnhuizen bieden arrangementen aan: van geleide wijngaardtochten tot proeverijen. Info is te vinden op www.spain.info/nl/que-quieres/gastronomia/rutas-vino/barcelona/rutas-del-vino-y-del-cava-del-penedes.html en www.enoturismepenedes.cat Beide sites ook in het Engels.

Andere pelgrimswegen

Europa grossiert in pelgrimswegen. Sommige beperken zich tot één land, andere zijn pan-Europees. Sommige zijn platgetreden, andere maagdelijk. Maar ze delen één ding: je hebt alleen een goed paar schoenen en stevige wandelbenen nodig.

Op het Iberisch Schiereiland zelf zijn er zeker drie alternatieven voor de Camino de Santiago: de Camino Portugués (van Lissabon via Porto naar Santiago de Compostela), de Vía de la Plata, die vanaf Sevilla langs de Spaanse kant van de Spaans-Portugese grens naar het noorden loopt, en de Camino de la Costa, vanaf de Frans-Spaanse grens langs de bergachtige Atlantische kust van Spanje. Landschappelijk verschillen deze paden nogal van elkaar en daardoor ook de moeilijkheidsgraad, maar ze vormen alle drie een mooi alternatief voor de Camino de Santiago.

Pelgrimswegen waren er tot ver in de zestiende eeuw overal in Europa. Maar in landen die tijdens de Reformatie protestant werden kwam de klad er in. Daar is inmiddels verandering in gekomen. Oude paden worden weer in ere hersteld, bijvoorbeeld de Olavsweg in Noorwegen. Deze pilgrimsleden loopt over 900 kilometer van Oslo naar Trondheim, waar de Nidaroskathedraal staat, met daarin het gebeente van de heilige Olav. De Olavsweg doet onder andere het Gudbrandsdal (Peer Gynt) en het ruige berggebied Dovrefjell aan. Je kunt dit pad, of delen ervan, op eigen gelegenheid lopen, maar ook georganiseerd. Een aanbieder is Fru Amundsen (www.fruamundsen.nl) uit Zwolle.

Een pan-Europese pelgrimsroute is de Via Francigena van Canterbury naar Rome. Sinds 2001 coördineert de Association Internationale Via Francigena de ontwikkeling en promotie van deze eeuwenoude pelgrimsweg, die van Engeland door Frankrijk en Zwitserland, over de Grote Sint-Bernhardpas (2469 meter!), naar Rome loopt. Het deel van de Via Francigena door Frankrijk en Zwitserland is goed beschreven. Aan het Italiaanse deel wordt gewerkt. De mooie site francigena-international.org, met onder andere pelgrimsblogs, apps en een webshop, geeft informatie in het Engels, Duits, Frans en Italiaans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden