Niet al het water in huis hoeft kraakhelder te zijn

VELP - Een collectieve 'regenton' voor elfduizend mensen. Daar gaat het een beetje op lijken in de nieuwe wijk Kernhem in Ede. De 4600 huizen die er worden gebouwd, krijgen allemaal een dubbele waterleiding. Eentje met drinkwater en eentje met 'huishoudwater' uit een vijver.

JAN SLOOTHAAK

Huishoudwater is uitgekozen als naam voor water met een wat mindere kwaliteit. Eigenlijk is doorspoelen van het toilet met (kostbaar) drinkwater van de gekke, vinden ze bij het energiebedrijf Nuon-water in Velp. Kernhem wordt 'duurzaam' gebouwd: minder milieubelastende bouwmaterialen en zuinig met energie. Zuinig met water hoort er ook bij. De gemeente liet nagaan of er ook regenwatersystemen konden worden toegepast. Dat kon. “Maar wij dachten, waarom zouden wij dat als waterleidingbedrijf - toch bij uitstek deskundig op dit terrein - niet beter kunnen”, zegt ing. A. A. L. van Kessel, hoofd onderzoek en prognoses van Nuon-water. Samen met de gemeente en het rijksinstituut Riza werd het idee onderzocht. En wat bleek? Een dubbele waterleiding is goedkoper dan een 'los' regenwatersysteem.

De mensen die straks in Kernhem (helemaal klaar in 2010) gaan wonen, zullen niet bar veel merken van de twee leidingen. Het huishoudwater stroomt door een buis met lila kleur, om verwarring te voorkomen. Binnenshuis komen twee watermeters. De verdeling gaat vanzelf. Bij het aanrecht kan alleen drinkwater worden getapt, om te voorkomen dat je per ongeluk uit de verkeerde kraan drinkt. Maar je blijft ook gewoon baden en douchen met drinkwater. Van Kessel: “Een enkele keer huishoudwater binnen krijgen is niet zo erg, hoor. Maar te vaak is ook weer niet goed.” Daarom is er voor gekozen om naast drinken en eten ook voor de hygiëne uit te gaan van drinkwaterkwaliteit. Daarmee wordt voor de helft in de waterbehoefte voorzien.

De andere helft is dan huishoudwater voor toilet, wasmachine en een buitenkraan voor het sproeien van de tuin en het wassen van je auto. Het vullen van een kinderbadje met huishoudwater is geen punt. “Je kunt de kwaliteit ervan vergelijken met water in een zwembad. Dat kun je ook zonder risico binnen krijgen, als het maar niet te vaak gebeurt.” Om te voorkomen dat kinderen uit de buitenkraan drinken kan een veiligheidskraan worden gebruikt. Overwogen wordt ook nog de kraan gewoon zo hoog aan te brengen dat de kleintjes er niet bij kunnen.

Ook al hoef je er niet zoveel aandacht aan te besteden als aan drinkwater, toch moet huishoudwater wel van de ergste smetten worden gezuiverd. Van Kessel: “Al is het alleen al omdat mensen er aan gewend zijn geraakt dat er geen bruin water in hun wc staat. Maar ook om te voorkomen dat zich veel aanslag tegen de randen afzet.”

Kwaliteit is ook belangrijk voor de was. “Ik denk dat niemand het leuk zou vinden als de was er viezer uit komt dan ie er in gaat”, overdrijft Van Kessel. Om dezelfde reden wordt gezorgd voor 'zacht' water. Dat vergt ook minder wasmiddel. Toch is de zuivering beperkter dan die van drinkwater. Het is bijvoorbeeld niet zo erg als er wat nitraat of zware metalen in huishoudwater voorkomen, vinden ze bij Nuon-water.

Het milieu lijkt zeker gediend met de dubbele leiding omdat er minder grondwater wordt verbrast. Maar of hetzelfde ook geldt voor de kosten? Het is maar net hoe je het bekijkt. Zeker is in ieder geval dat de aanleg van een dubbele leiding duurder uitpakt. Weliswaar kan de diameter per leiding worden gehalveerd maar je hebt twee keer zo veel aan lengte nodig. Tel je daar de extra kosten voor (aparte) zuivering, een pompstation, voorzieningen in de huizen en dergelijke bij op, dan kom je in een wijk als Kernhem tussen de twee en vijf miljoen gulden duurder uit. Per woning is dat tussen de vier- en elfhonderd gulden. Huishoudwater komt op drie gulden per kubieke meter, tegen drinkwater nog geen twee gulden...

Van Kessel volgt echter een andere redenering. Het tarief van schoon drinkwater kan momenteel zo goedkoop zijn, omdat het gros van de investeringen uit het verleden dateert. Om 'nieuw' drinkwater aan te boren moet Nuon (om het grondwater onder de Veluwe te sparen) naar de Betuwe en er is veel meer geld nodig voor zuivering dan vroeger. Water uit nieuwe bronnen kost daardoor liefst vier gulden en dat levert een tegengesteld resultaat op: drinkwater is dan juist een gulden duurder dan huishoudwater.

Volgens Van Kessel levert dat op termijn een heel ander financieel plaatje op. Zo zeer zelfs dat hij verwacht dat in de toekomst in veel gevallen ook bestaande bebouwing (saneringsprojecten) wellicht goedkoper van dubbele waterleiding kan worden voorzien. “De waterprijs verdubbelt elke tien jaar. Het is misschien koffiedik kijken, maar ik verwacht dat dat door gaat.”

De financiering op korte termijn wordt er echter wel ingewikkeld door. Een deel van de investering in Kernhem kan gehaald worden uit het potje voor 'duurzaam bouwen', maar uiteindelijk komt het toch uit de beurs van de bewoners. Daarmee ben je er echter nog niet. Om de financiering rond te krijgen, wordt de rest omgeslagen over alle afnemers van Nuon. Dus ook de waterklanten buiten Kernhem die zelf alleen maar drinkwater krijgen, moeten meebetalen. Dat gaat ze bijna een cent per kub kosten. Van Kessel vindt dat niet oneerlijk. “Beter omgaan met het milieu is een belang van ons allen.”

Het omslaan van de kosten over alle afnemers maakt het mogelijk om het tarief van huishoudwater een kwartje lager te houden dan voor drinkwater. Kernhemmmers betalen straks dus pakweg twee gulden voor drinkwater, de helft van hun waterbehoefte, en een gulden-vijfenzeventig voor het huishoudwater. “We willen het bewust goedkoper houden, anders zou het door de bewoners wellicht niet zo goed worden begrepen”, meent Van Kessel. En dat zou averechts werken. “Als je het verhaal vertelt dan blijkt dat de klant het nut van een dubbele leiding snapt. Het slaat aan. Dat moet je niet verspelen.”

Inmiddels trekt het initiatief veel aandacht. Onder meer in Amsterdam wordt gedacht aan een dergelijk systeem bij de aanleg van de omstreden wijk IJburg. Van Kessel is uitgenodigd om het binnenkort eens te komen uitleggen.

Overigens krijgt Ede uiteindelijk toch niet de primeur. De bouw van Kernhem is door allerlei omstandigheden een jaar vertraagd en Wageningen, dat ook wel oren had naar zo'n wijk, wordt daardoor de eerste gemeente met dubbele waterleiding, zij het op veel kleinere schaal (ruim 400 huizen).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden