Niet aan de bar, maar aan de keukentafel

In zijn ’Herinneringen’ brengt de Ierse schrijver McGahern een ode aan zijn zachtmoedige moeder. Zijn vader tekent hij als bruut. Beiden drukten een stempel op zijn werk.

John McGahern: Herinneringen. Mijn leven in Ierland. Vertaald uit het Engels door Anneke Bok. De Geus, Breda ISBN 9789044508970; 347 blz. euro 22,50.

Twee herinneringen zijn bepalend geweest voor de in 2006 overleden Ierse schrijver John McGahern. De eerste is meteen ook zijn dierbaarste.

John (Sean eigenlijk) loopt met zijn moeder, die lerares is, van huis naar school over een van de kleine slingerweggetjes door het boerenheuvellandschap van Leitrim. Het bijbehorende gevoel zal hem nooit meer verlaten: „Bij goed weer liepen we altijd. Onderweg kwamen we langs een drenkpoel voor paarden en toegangshekken van huizen, en de bermen waren overgroeid met allerlei wilde bloemen, wikke en bosaardbeien. Tijdens het lopen vertelde mijn moeder hoe die bloemen heetten, en soms bleven we staan om er wat van te plukken voor in de jampotten. Ik moet bijzonder gelukkig zijn geweest wanneer ik over dat weggetje naar school liep.”

Tegenover deze mooie eerste herinnering staat een bittere tweede. Anders dan zijn zachtmoedig intelligente en aanwezige moeder Susan is Johns vader Frank even agressief als afwezig. Gelegerd in een politiekazerne aan de noordgrens met ‘Ulster’ is hij vrijwel nooit thuis wanneer John met zijn moeder, zijn drie jongere zusjes en oma (Franks moeder) opgroeit.

Bang dat zijn zoon een slappeling zal worden, probeert Frank hem meerdere keren naar de kazerne te krijgen. Het lukt pas als Susan op 42-jarige leeftijd na een lang ziekbed overlijdt.

Maar nu die herinnering. Als jongetje heeft John een ’hoofd vol lange krullen, net als een meisje’. Vader Frank kan dat niet hebben en besluit ze er tijdens een zomervakantie in de kazerne onder dwang af te knippen; dit nadat hij eerst de onthutste Susan en zijn moeder in een kamer opgesloten heeft.

De twee genoemde indrukken heeft McGahern uitvoerig beschreven in zijn vlak voor zijn overlijden gepubliceerde ’Memoir’ dat nu in het Nederlands is vertaald. Gelukkig maar, want behalve een postuum eerbetoon aan zijn moeder is ’Herinneringen. Mijn leven in Ierland’ ook een welkome aanvulling op zijn fictieve werk.

Wie McGaherns ‘Herinneringen’ leest, zal merken hoe sterk zijn ouders zijn proza hebben gekleurd. Anders dan veel van zijn moderne Ierse collega’s raakt McGahern niet verstrikt in stoere avonturen maar beschouwt hij het leven van een zekere afstand. Hij rent niet maar wandelt, hij vertelt zijn verhalen niet luidruchtig aan de bar maar enigszins beschroomd aan de keukentafel.

Zijn fijnzinnige stijl bereikt een hoogtepunt in zijn laatste roman ’Aan het meer’ (2004) waarin de pastorale sfeer van zijn jeugd weerspiegeld wordt in de ervaringen van een ouder echtpaar dat terugkeert naar het platteland waar de man is opgegroeid.

De thematiek van de tirannieke vaderfiguur vind je vooral terug in het door de BBC verfilmde ‘Tussen vrouwen’ (1993), waarin een stel dochters van een hertrouwde boer en IRA-veteraan tegen de verdrukking in de vrede op het erf weten te bewaren.

Vrouwen als bindmiddel van een door mannen ontregelde armoedige samenleving. Geen man heeft het zo eerlijk en subtiel beschreven als John McGahern.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden