Niemand weet wat sekteleider dreef

De oprichter van de ontspoorde Japanse sekte Aum Shinrikyo (Hoogste Waarheid) hoort morgen naar alle waarschijnlijkheid dat hij zal worden opgehangen. Hij wordt gezien als het brein achter de aanval met het dodelijke saringas in de metro van Tokio in 1995.

TOKIO - Chizuo Matsumoto luidt de echte naam van de sekteleider, die beter bekend staat onder de naam Shoko Asahara. Hij is altijd blijven zwijgen in de rechtzaal, waardoor niemand weet wat hem dreef tot zijn terreurdaden. De bekendste is de aanval met het gas sarin in de metro van de Japanse hoofdstad Tokio. Daarbij kwamen op 20 maart 1995 twaalf mensen om het leven en raakten duizenden gewond.

Uiterlijk lijkt de inmiddels 48-jarige leider nauwelijks meer op de imponerende, langharige en bebaarde goeroe van eind jaren tachtig, de bloeitijd van zijn beweging. ,,Hij ziet er netjes uit en is mager door het gevangenisdieet'', zegt Yumi Hasegawa, die als justitieverslaggeefster voor de Japan Times de afgelopen jaren zijn proces volgde. Ze vindt het moeilijk om in hem een charismatisch leider te zien. ,,Hij komt over als een bang, klein kind.''

Matsumoto stortte zich in zijn jonge jaren op religie en een eigen yogastudiootje groeide langzaam uit tot de Aum Shinrikyo sekte. ,,In het begin was er niets geks te bemerken'', zegt Hasegawa. ,,Maar op een gegeven moment ging er iemand dood tijdens een ascetische oefening. Dat moest per se geheim blijven en daarna ging het mis.'' Langzamerhand zwol het ego van de leider zo op dat hij ervan droomde de regering ten val te brengen en over Japan te heersen.

Met zijn doodvonnis komt het aantal doodstraffen voor Aumleden op twaalf, zes andere volgelingen hebben levenslang gekregen. Ondanks de gevangenschap en aanstaande veroordeling van de leider bestaat de sekte evenwel nog altijd. Op het hoogtepunt had Aum 14000 leden, nu zijn dat er verspreid over Japan nog ongeveer 1300.

In drie verpauperde flats in een buitenwijk van Tokio wonen ze bij elkaar: zo'n 130 volgelingen. Bij de ingang is het een bende van oude fietsen, plastic kratten en rottende tatamimatten, de Japanse rieten vloermatten. Schichtig verlaat af en toe iemand het gebouw, niemand wil iets zeggen.

Buurtbewoners uitten hun weerzin tegen de overgebleven volgelingen onder meer met immense spandoeken met teksten als: 'Aum vertrek uit Setagaya' en 'Wij willen jullie niet in onze buurt'. De Japanse overheid houdt de sekteleden extra in de gaten. In de straat surveilleren 24 uur per dag agenten en voor de flats posten mannen in burgerkleding die slechts kwijt willen dat ze 'voor de staat' werken.

Die aandacht is absoluut niet overdreven, vindt ambtenaar Hirai die als hoofd rampenpreventie van de deelgemeente Setagaya belast is met sektes. ,,Zeker niet vlak voor de uitspraak tegen Asahara, zijn aanhangers geloven nog steeds in hem'', vertelt hij. ,,Ze kunnen zich niet van hem losmaken. Het zijn dezelfde mensen, het is dezelfde beweging en een deel van de sekte heeft vroeger terreur gebruikt.''

Matsumoto kan nog twee keer tegen het vonnis in beroep gaan.

VERVOLG OP PAGINA 7

Japanners zijn nu allergisch voor sektes JAPAN

VERVOLG VAN PAGINA 1

TOKIO - Vorige week heeft jusitie invallen gedaan bij gebouwen en woningen van Aum of Aleph, zoals de organisatie zich nu noemt. ,,Dat gebeurt een paar keer per jaar'', zegt Hirai, het hoofd rampenbestrijding van de Tokiose deelgemeente Setagaya. ,,Ze kijken naar de impact die Asahara nog steeds heeft.'' Hirai behandelt voornamelijk klachten van buurtbewoners. ,,Ze zijn bang, ze klagen over geluiden 's nachts en over de constante etensgeur. De volgelingen koken aparte gerechten omdat ze een speciaal dieet volgen.'' De ambtenaar kan tot zijn frustratie weinig doen. Sektes kunnen niet zomaar verboden worden. ,,Aleph is nu niet populair, maar werft toch via datingsites op internet nieuwe leden onder jongeren.''

Professor Nobutaka Inoue, specialist in nieuwe religies aan de Kokugakuin universiteit van Tokio beaamt dat jonge mensen makkelijk openstaan voor nieuwe stromingen. ,,De aantrekkingskracht van nieuwe religies is de onderling hechte band tussen leden en het magische element.'' Inoue schat dat er wel honderden nieuwe religies zijn in Japan, meestal met een link met het boeddhisme, die bij elkaar een tiende van de bevolking aantrekken. Nieuwe stromingen ontstaan volgens hem snel in welvarende, verstedelijkte samenlevingen met een sterke scheiding tussen kerk en staat. ,,Dankzij de terreur van Aum hebben ze een slecht imago. Veel bewegingen ondergaan die kritiek gelaten en voeren hoogstens als verdediging aan dat Aum geen religie was maar een misdaadorganisatie.''

Volgens Inoue zijn er op dit moment maar een paar bewegingen in Japan te definiëren als gevaarlijke sekte. ,,Dat zijn groepen waar de leiding geld zuigt uit de leden, waar leden worden gehersenspoeld en waar je moeilijk uit komt.'' Door Aum is Japan supergevoelig geworden voor sektes. Vorig jaar nog was het land wekenlang in de ban van een groep wit uitgedoste volgelingen van de Pana Wave sekte, die met een geheel witte karavaan door afgelegen gebieden trok.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden