Niemand weet wat ICT bij de overheid kost

De rijksoverheid leert niet van mislukkingen bij ICT-projecten. Die zorgwekkende conclusie trekt de commissie-Elias.

De overheid doet maar wat als het gaat om automatisering. Er is geen overzicht, nauwelijks een scherp uitgangspunt en niemand heeft echt de leiding. Steeds opnieuw vond de parlementaire commissie ICT dat beeld, of het nu ging om het mislukken van het politiecommunicatiesysteem C2000, de invoering van de ov-chipkaart of een project bij het UWV.

Het is spaghetti. Een onoverzichtelijke warboel, zonder begin en eind. "Dat geldt op álle niveaus, bij alle partijen en in alle stadia van de projecten", zei commissievoorzitter Ton Elias gisteren. Zijn commissie onderzocht de afgelopen twee jaar vijf mislukte projecten. Steeds opnieuw bleek hetzelfde: eerst ongebreideld enthousiasme, gevolgd door weinig regie en nog minder reflectie. "De cultuur bij de Rijksoverheid deugt niet", stelt het eindrapport.

Doordat er geen lijn in zit, kan er van alles mis gaan. Bedrijven die er niet in zijn geslaagd een project voor het ene ministerie tot een goed einde te brengen, kunnen toch worden binnengehaald bij het andere. Projecten die dreigen te mislukken blijven aanmodderen, omdat niemand besluit de stekker eruit te trekken. En de politiek vraagt soms maar raak, zonder te snappen wat de consequenties van die vraag zijn voor de automatiseerders die het moeten uitvoeren.

Net zoals er geen overzicht is over de projecten op zich, ontbreekt ook het zicht op wat de rijksoverheid uitgeeft aan ICT. En nog iets: 'de relatie tussen de rijksoverheid en haar leveranciers is onvolwassen en bevat perverse prikkels'. Zo hoopt de overheid bijvoorbeeld dat leveranciers wel zullen waarschuwen als een systeem wordt besteld dat niet kán werken. 'Dat is alsof je een vos vraagt om op de kippen te passen', schrijft de commissie.

Het begin is vaak goed. Dan worden stevige contracten opgesteld en ondertekend. Het vervolg is minder. De contracten verdwijnen in een la. Als een project vervolgens uit de hand loopt, worden kosten gewoon voldaan, uurtje-factuurtje. Met te grote nonchalance wordt in geschillen geschikt, zonder dat moeilijk wordt gedaan over kosten die daarmee gemoeid zijn.

Ook op dit moment nog zijn er projecten waarbij miljoenen dreigen te worden verspild. Hoeveel geld er in totaal over de balk is gegooid kan de commissie-Elias niet becijferen, maar zeker is dat het over een periode van tien jaar om tientallen miljarden gaat.

Als belangrijkste oorzaak ziet de commissie het 'gebrek aan lerend vermogen bij de overheid'. Voornaamste aanbeveling is om een Bureau ICT-toetsing op te richten, dat de komende vijf jaar alle ICT-projecten met een budget vanaf vijf miljoen euro vooraf en halverwege toetst. Maar ook de Kamer moet zich meer bewust worden van de implicaties als ze iets wil op ICT-gebied. Elias benadrukt dat het hele pakket aan maatregelen moet worden uitgevoerd, 'anders blijven we aanmodderen'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden