Niemand praat vrijuit over Suu Kyi

Suu Kyi miste haar twee zoons tijdens het huisarrest. © EPA

De Burmese oppositieleidster Aung San Suu Kyi offerde haar vrijheid en gezinsleven op voor haar land. Een Britse journalist onderzocht haar leven en motieven.

Na jaren van extreem huisarrest hervatte de Burmese oppositieleidster en Nobelprijswinnares voor de Vrede, Aung San Suu Kyi, vorig jaar haar politieke werk; alsof ze nooit tal van ontberingen had moeten doorstaan. Geïntrigeerd door de onverzettelijke persoonlijkheid van 'De Dame' zoals Burmezen haar met een mengeling van respect en warmte noemen, besloot de Britse journalist Peter Popham haar levensverhaal te schrijven.

Popham heeft zijn huiswerk grondig gedaan. Hij beschrijft hoe de jonge Suu Kyi met haar moeder opgroeide in Birma en India, nadat haar vader, de volksheld Aung San, door een politieke rivaal werd vermoord. Hij schetst haar als een gedisciplineerde, maar ook ietwat doelloze studente in het Oxford van de jaren zestig. Ondanks haar schijnbaar apolitieke leven bleef Suu Kyi zich sterk bewust van haar erfenis als dochter van een vermoorde volksheld. Ze hield er rekening mee dat ze ooit in zijn voetspoor zou treden.

Dat moment kwam toen ze op 42-jarige leeftijd haar bestaan als academica, echtgenote en moeder in Oxford achterliet om haar zieke moeder in Rangoon te verplegen. Gaandeweg ontpopte zij zich tot het gezicht van de oppositie en daarmee begon een voortdurende krachtmeting met de militaire leiders.

Met inlevingsvermogen schildert Popham de dramatische gevolgen van Suu Kyi's beslissing om politiek aktief te worden, zowel voor haarzelf als voor haar familie. Van de afgelopen 22 jaar bracht ze vijftien jaar door in huisarrest, haar Britse man en twee zoons zag ze vrijwel niet, ternauwernood overleefde ze een aanslag op haar leven.

In tegenstelling tot andere wereldberoemde politieke gevangenen kreeg Suu Kyi de mogelijkheid te vertrekken; het typeert haar dat zij dat weigerde. Zelfs toen haar echtgenoot stervende was aan kanker, besloot zij dat haar land boven haar echtgenoot ging.

Als journalist voor The Independent bezocht Popham Burma herhaaldelijk en ontmoette hij Suu Kyi twee keer. Toch is hij er slechts ten dele geslaagd het mysterie Suu Kyi te doorgronden. Omdat zij nauwelijks persoonlijke vragen beantwoordde, ontbreekt haar eigen toelichting op haar handelen of haar reflectie op gebeurtenissen. Ook de mensen die haar werkelijk kennen, hielden uit respect voor haar privacy hun mond.

Popham heeft wel gebruik te maken van de dagboeknotities die Suu Kyi's assistente en vriendin Thanegi in 1988 en 1989 maakte, toen de oppositiepartij campagne voerde. Het levert veelzeggende details over de onbekende kanten van de beheerste en enigszins afstandelijke Suu Kyi: haar humor, zelfspot en warmte, en haar verdriet om het gemis van haar twee jonge zoons. Maar vaak bestaan de aantekeningen ook uit weinig belangwekkende, welbekende opmerkingen over Suu Kyi's schoonheid, charme en kleding.

Later raakten Thanegi en Suu Kyi gebrouilleerd over een aantal standpunten van de partij. En hoewel Thanegi terecht kritische vragen stelt over Suu Kyi's strategisch inzicht en haar deskundigheid als politiek leider, blijft Popham op dit belangrijke punt helaas nogal aan de oppervlakte.

Wel verweeft hij het lot van Suu Kyi vakkundig met dat van haar vaderland en daarmee is het boek ook een lezenswaardige geschiedschrijving. Daarbij gaat hij overigens te weinig in op de situatie van de etnische minderheden, die vanwege hun lange conflicten met het centrale gezag een cruciale factor vormen in de toekomst van Burma.

De afgelopen jaren werd regelmatig gefluisterd dat de rol van Suu Kyi uitgespeeld zou zijn, vanwege haar lange isolement en een onttakelde oppositiepartij. Popham toont echter overtuigend aan dat haar invloed en populariteit nog altijd aanzienlijk zijn.

'Aung San Suu Kyi' is een belangwekkend en regelmatig ontroerend boek over moed, integriteit en moreel leiderschap. Voor een vollediger biografie blijft het wachten op Suu Kyi's eigen memoirese of op een auteur die de sleutel tot haar zieleroerselen krijgt. Geen van beide zijn erg waarschijnlijk.

Peter Popham: Aung San Suu Kyi. Biografie. Vertaald door Fons Oltheten. Luitingh-Sijthoff, Amsterdam. ISBN 9789021846767; 431 blz. € 22,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden