Niemand ontloopt het verpleeghuis zomaar

Aan het eind van een conferentie over complexe euthanasie kwam Maarten van Rossem iets vertellen over hoe hij het allemaal gaat aanpakken. Zijn verhaal werd hem ingegeven doordat hij zijn moeder heeft zien dementeren, een proces dat hem dermate pijnlijk voorkwam dat hij er veel voor overheeft om te voorkomen dat ook hij die route zou moeten gaan.

Uiteraard ervoer hij het als een ellendige ziekte die haar uiteindelijk in het verpleeghuis deed belanden, een locatie die hij beschreef als 'de meest overtuigende versie van de Hel die ik tot nog toe op aarde ben tegengekomen'. Even tussendoor: het gaat hier niet om een persoonlijke aanval op Maarten van Rossem. Ik heb hem deze column laten lezen en hij had geen bezwaar.

Zijn ouders waren al jaren gescheiden. Zijn moeder nam dat haar man erg kwalijk. Helaas begon ze Maarten voor haar man aan te zien. Begrijpelijk, zo legde hij uit, want in zijn stem en zijn hele manier van praten lijkt hij erg op zijn vader. Vandaar dat ze hem vaak betitelde met de term 'rotzak', een uitdrukking die zij ondanks een vrijwel totaal verlies van taalvaardigheid tot het laatst toe hardnekkig bleef bezigen. De afdeling waar zij zat, stonk naar pis en werd bevolkt door schimmige wezens die deernis, walging en ergernis in hem opriepen. Er was een vrouw die de hele dag bingonummers rondschreeuwde, ook een vrouw die een speelgoedbeertje vastklampte alsof het een kind was.

Toen hij op een dag gebeld werd door een voorzichtig formulerende verpleegkundige met de mededeling dat zijn moeder helaas was overleden was zijn oprechte reactie: 'Dat is het beste nieuws dat ik in lange tijd gehoord heb.'

Tot hiertoe niks nieuws, zou ik zeggen, en ik bedoel dat niet harteloos, maar tienduizenden Nederlanders hebben deze weg al eens af moeten leggen met min of meer vergelijkbare ellende langs de route. Wat mij echter verbaasde was de conclusie die van Rossem aan zijn openhartige verslag verbond. Hij was op grond van zijn zeer grondige waarnemingen tijdens de onafwendbare neergang van zijn moeder tot drie indrukwekkend bedoelde voornemens gekomen waar het zijn eigen toekomst betrof als neergaande oudere man. Een: ze krijgen mij mijn huis niet uit. Twee: ik ga niet naar een verpleeghuis. Drie: ik ga niemand lastigvallen met mijn doodswens, want ik ga dat zelf regelen.

Je zou dergelijke kaarsenbranderij niet verwachten bij een man die we allemaal kennen als gezegend met een aangenaam ondermijnende nuchterheid over zaken die de meesten met eerbied wensen te bejegenen.

Er zijn in Nederland zestigduizend verpleeghuisbedden, precies evenveel als ziekenhuisbedden, en op elk van die bedden ligt of zit een man of een vrouw die zich met precies evenveel energie, fermheid, levensmoed, doodsangst en ouderdomsvrees als Maarten van Rossem had voorgenomen om daar NIET te eindigen.

Er bestaat een niet uit te roeien misverstand over de aard van dat merkwaardige noodlot, de opname in een verpleeghuis. Ik heb nog nooit iemand ontmoet die na een bezoek aan een verpleeghuis zei: zo zou ik ook wel willen eindigen. Maar na een bezoek aan een intensive care zegt ook niemand: zou ik ook weleens heen willen.

Als Van Rossem getroffen wordt door de meest voorkomende vorm van dementie, waarbij je zelf niet weet dat je dementeert, dan zal hij vrijwel zeker in het verpleeghuis eindigen, tenzij hij eerder de emmer omtrapt. Als hij valt en zijn heup breekt, geopereerd wordt, vervolgens verward raakt, niet snel revalideert, dan zal hij vrijwel zeker, ofschoon tijdelijk, in het verpleeghuis eindigen. Als hij (God verhoede dit alles) een beroerte krijgt, zodat hij niet meer zonder veel hulp kan opstaan, aankleden, wassen, plassen en poepen, dan zal hij vrijwel zeker in het verpleeghuis eindigen.

Hij heeft wel gelijk dat hij de dementie, de gebroken heup en de beroerte voor kan zijn door tijdig de overdosis in te nemen, maar wat is tijdig? Dat weet je pas als het te laat is.

Maar wat me het meest dwarszat is de verhulde beschrijving van verpleeghuisbewoners als mensen die op een beslissend moment in hun leven niet goed uitkeken. Daar, in een notedop, heb je de verklaring voor het schandelijke feit dat verpleeghuiszorg het financieel altijd verliest van de intensive care.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden