Niemand kan arts verplichten tot euthanasie

Patiënten die om euthanasie verzoeken, Hebben het standpunt van 'weigerachtige' artsen te respecteren. Er is geen afdwingbaar recht op hulp bij levensbeëindiging.

Voortdurend ontvangt de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) signalen dat artsen onder verzoeken tot euthanasie proberen uit te komen, zo maakte de vereniging onlangs bekend. Uit gesprekken met nabestaanden blijkt dat artsen uitvluchten zoeken om geen euthanasie te hoeven uitvoeren.

Bij de artsen zou veel onwetendheid bestaan, over de procedure, over de te gebruiken middelen, enzovoort. Soms denken zij (ten onrechte) dat een mondeling euthanasieverzoek niet voldoende is, en dat een schriftelijk verzoek altijd mondeling moet worden bevestigd. Hierdoor zou in veel gevallen ondraaglijk lijden onnodig voortduren.

Volgens de NVVE is deze kant van de Nederlandse euthanasiepraktijk tot op heden onbelicht gebleven.

Wat hiervan te denken? Er is het recht, en er is de moraal. Wat het eerste betreft, liggen de zaken zo moeilijk niet. Levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding zijn bij wet strafbaar gesteld. Echter, wettelijk is eveneens bepaald dat wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan, die de aard van het lijden, het verzoek, de consultatie, de melding enzovoort betreffen, er niet overgaan wordt tot strafvervolging.

Evenzeer is duidelijk dat er rechtens niet zoiets is als een afdwingbaar recht op hulp bij levensbeëindiging. Grondrechten staan eraan in de weg dat mensen, en dus ook artsen, verplicht kunnen worden aan levensbeëindiging mee te werken.

Dan de moraal. Levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding gelden in de artsenij als 'niet-normaal medisch handelen'. Bij 'niet normaal medisch handelen' spelen náást de wettelijke regels en de normen van de beroepsgroep, ook andere normen mee. Het kan gaan om regels van conventionele moraal, en zo bezien is het op zijn zachtst gezegd niet erg netjes wanneer een arts zijn woord niet gestand doet wanneer hij eenmaal heeft toegezegd de gevraagde hulp te zullen bieden.

Maar meer dan een schending van een morele plicht zal het niet kunnen zijn. Zo wordt evenmin een rechtsplicht geschonden wanneer een arts op voorhand besluit dergelijke verzoeken niet in te willigen.

De NVVE zou dat misschien anders willen zien, maar patiënten hebben het standpunt van 'weigerachtige' artsen gewoonweg te respecteren. Het probleem is evenwel dat veel artsen patiënten onvoldoende duidelijk van tevoren informeren over hun beleid terzake, en veelal is dat omdat zij zelf onvoldoende weet hebben van het toepasselijke recht, zij zelf de materie onvoldoende moreel hebben doordacht en tot slot in situaties altijd 'overvallen' kunnen worden door de feiten, ook al is de arts juridisch voldoende geïnformeerd en zelf overtuigd van de morele juistheid van zijn standpunt.

De NVVE dringt aan op nader onderzoek. Dat is geen onredelijke wens. Mocht onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek de bevindingen van de NVVE bevestigen, dan moet worden vastgesteld dat de KNMG er nog steeds niet in geslaagd is de leden van de beroepsgroep goed te informeren. In de tweede plaats kan geconcludeerd worden dat het beroep van arts er ook met de komst van de Euthanasiewet niet gemakkelijker op geworden is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden