Niemand is voorbereid op uitvallen stroom

UTRECHT - Je zou er een spannende film op kunnen baseren, denkt Ad van Wijk van de Universiteit Utrecht. De stroom valt uit. Lastig, al die apparaten die het niet meer doen. Vervelend, die mensen die vast zitten in de lift.

Gevaarlijk, die demente bejaarden die door de automatisch openslaande deuren - brandweervoorschrift! - de wijde en die dag extra ontregelde wereld inlopen. Geamuseerd en ontdaan tegelijk ontdekt de kijker telkens weer nieuwe kwetsbare punten bij zichzelf.

Maandag viel het allemaal nog wel mee met het drama. Dit keer hoefde geen ziekenhuis te melden, zoals bij een eerdere gelegenheid, dat mensen aan de beademingsapparatuur waren overleden toen de stroom uitviel. “De ziekenhuizen hebben het volgens mij nu wel goed gedaan. Maar veel van de problemen die ik in 'Stroomloos' signaleerde heb ik weer op het journaal gezien. Voor de maatschappelijke veerkracht zou ik hoogstens een vijf geven.”

'Stroomloos' is een rapport dat Van Wijk, van de vakgroep Natuurwetenschappen en samenleving van de Utrechtse universiteit, tweeëneenhalf jaar geleden schreef voor het Rathenau-instituut.

Zelfs nu maakt een stroomstoring ons niet echt ongerust: “Volgende week schrijft u er ook niet meer over. Dan is iedereen het vergeten. Als het dan nog een keer zou gebeuren, dán zouden er maatregelen worden genomen.”

De kwetsbaarheidsparadox noemt Van Wijk dat: de elektriciteitsvoorziening is zó betrouwbaar, dat wanneer die het dan eens laat afweten alles spaak loopt. Omdat niemand erop is voorbereid.

- Vervolg op pagina 3

Het is nog niet pluis in het electrisch huis VERVOLG VAN PAGINA 1

Zijn vaststelling dat elektriciteit steeds dieper in alle poriën van het maatschappelijke bestaan aan het doordringen is, was natuurlijk decennia eerder al gesignaleerd door Jules de Corte in 't Electrisch huis:

Electrisch droogt de was electrisch is 't fornuis alles alles alles gaat electrisch bij hem thuis het water koken en de kachel stoken zelfs de borden wassen en de piepers jassen het ramen zemen en het stof afne men zelfs het bed afhalen en de koffie malen tot het sluiten van de deuren toe inkluis je moest draaien aan een knoppie of drukken op een doppie jonge jonge wat een woning van een huis.

Van Wijk onderzocht voor zijn rapport zes flinke stroomstoringen. In de schade die daarbij werd aangericht zag hij een patroon. Na de eerste schrik lijken de problemen een paar uur mee te gaan vallen. Er gebeuren verkeersongelukken doordat de stoplichten uitvallen, maar daarna past het verkeer zich aan. Als de harde schijf van de computer enkele seconden na het wegvallen van de spanning nog leeft, dan blijft ie ook wel leven. En de spullen in de diepvries zijn nog keihard. “Het is natuurlijk geen ramp in de normale betekenis, waarbij ineens vijftig doden vallen. Maar het wordt sluipenderwijs een ramp.”

De omslag komt na een uur of acht. Bij kippenmesters en varkensfokkers gaan beesten dood door de warmte. Noodaggregaten komen zonder benzine te zitten. Tunnels lopen onder. De vrachtauto's met gevaarlijke stoffen die daar toch al niet door mochten, staan in lange bloedlinke files voor open bruggen. In de keuken is alles bedorven.

Elke grote stroomstoring is bovendien een nieuw ijkpunt voor de opmars van de elektronika. Van Wijk: “De stroomstoring in 1993 in de Achterhoek liet bijvoorbeeld zien hoe kwetsbaar de thuiszorg is geworden. Mensen hadden elektrisch bedienbare deuren gekregen en alarminstallaties en die werkten opeens niet meer. De zorgverleners wisten ook niet meer waar hun cliënten zaten, want dat stond allemaal op de harde schijf die niet meer draaide. In zo'n paniek kunnen slachtoffers vallen. En de bejaardentehuizen bleken niet meer te kunnen koken: de arbeidsinspectie had geëist dat het gas niet aan zou kunnen zonder dat de afzuigkap werkte. Dat was fysiek gekoppeld en er was geen knopje om dat ongedaan te maken. Dat laatste is trouwens een voorbeeld van hoe de elektriciteitsvoorziening ook in de andere infrastructuur is binnengedrongen. De watertorens zijn ook allemaal vervangen door pompen.”

Tijdens de stroomstoring van maandagtrokken vooral de toestanden rond de supermarkten zijn aandacht. “Vijftien jaar geleden zouden ze gewoon open zijn geweest, met deuren die je kon openduwen en mechanische kassa's om af te rekenen. Nu maakten de rolluiken en de barcodekassa's dat onmogelijk. Alle Albert Heijns waren dicht! Dat betekent dat je nu, wanneer een storing langer dan een dag duurt, een probleem met je voedselvoorziening hebt! Want wie heeft nu nog echt een voedselvoorraad in huis? En als meer mensen een chipkaart en pinpas hebben dan wordt dat iets om over na te denken als je je voorbereidt op een stroomstoring.”

Van Wijk: “Maar als ik naar de berichten van gisteren kijk, geloof ik niet dat van veel voorbereiding gebleken is.”

Zodat we met profeet De Corte geen kant opkunnen als het licht uitgaat:

Maar kom op vooruit zeg toon me gauw een uitweg want als ik hier moet blijven zal ik van de kou verstijven want wat heb ik aan jouw electrisch gasfornuis en trouwens aan al je dure dingen want nu de stoppen springen zit ik hopeloos gevangen in je huis.

Zes uur

De stroom moet langer dan zes uur zijn uitgevallen willen verzekeraars tot vergoeding van de schade overgaan. Als gevolg van die bepalingen in de verzekeringspolissen zijn er bij de verzekeraars op dit moment nog nauwelijks claims binnengekomen. Een woordvoerder van Aegon zegt tot nu toe slechts een paar claims te hebben ontvangen: “Het loopt nog geen storm.”

Tonnen schade

Sommige bedrijven in Utrecht en omgeving hebben maandag forse schade geleden. Een aantal ondernemers wil een schadeclaim indienen bij energieleverancier Remu. Het financiële concern Fortis zegt “enkele tonnen per uur” te hebben verloren. Limonadefabriek Vrumona in Bunnik heeft minimaal een halve ton directe schade. Remia in Den Dolder leed een verlies van 'tonnen'.

Consumentenbond

De Consumentenbond vecht de regeling aan die de Regionale energiemaatschappij Utrecht biedt in verband met de stroomstoring. De Remu heeft laten weten dat alleen mensen die een minimale schade van driehonderd gulden hebben geleden, deze te vergoeden. Die regeling is volgens de bond eenzijdig ingesteld door EnergieNed, de organisatie van energiebedrijven.

Broedmachine

In Dierenpark Amersfoort bracht de stroomstoring enige paniek teweeg toen de broedmachine voor eieren van zeldzame vogels uitviel. Met een noodaggregaat wist het personeel de machine aan de praat te houden. Voor kleine kinderen was het dagje in de dierentuin echter een troosteloze affaire toen het elektrische treintje het voor gezien hield. Een rondrit zat er niet in.

Zelf snijden

De moderne broodconsument lijdt liever honger dan dat hij zelf zijn brood snijdt, was de ontdekking van T. Hogenboom van de gelijknamige bakkerij in Odijk. De klanten van zijn acht filialen lieten zijn brood voor wat het was toen zij hoorden dat de snijmachines het niet deden. Een groot deel van het verse brood waar verder niets aan mankeerde gaat nu naar de dieren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden