Niemand is optimistisch over de rechtszaak tegen Pu

Arrestatie populaire advocaat onderdeel van actie tegen onafhankelijke denkers in China

Na 377 dagen wachten in de gevangenis hoorde mensenrechtenadvocaat Pu Zhiqiang vorige week voor welke misdaden hij wordt aangeklaagd. De bekende Chinese advocaat wordt vervolgd voor het 'aanwakkeren van etnische haat' en het 'zoeken van ruzie en veroorzaken van problemen'. Volgens de rechtbank in Peking gaat het specifiek om een aantal berichten van Pu op sociale media. Die zouden 'de openbare orde ernstige schade hebben toegebracht' en vereisen criminele vervolging.

De 50-jarige Pu - 1.88 lang, een charismatische persoonlijkheid - is een van de bekendste leden van een kleine groep Chinese advocaten die bereid zijn gevoelige zaken aan te nemen. Hij verdedigde bekende dissidenten, zoals kunstenaar Ai Weiwei, maar ook gewone burgers die slachtoffer werden van corrupte ambtenaren of op andere manieren door de overheid werden dwarsgezeten. Zelfs mensen die binnen de Communistische Partij uit de gratie waren gevallen en oneerlijk behandeld of zelfs gemarteld werden binnen het interne disciplinesysteem van de partij konden op zijn steun rekenen. Maar anders dan veel andere mensenrechtenverdedigers in China, had Pu tot vorig jaar zelf nooit vastgezeten. Volgens zijn advocaat Shang Baojun riskeert hij nu acht jaar gevangenisstraf.

Vorig jaar al werd Pu samen met vier anderen opgepakt nadat hij een besloten bijeenkomst had bezocht waar de slachtoffers van de in juni 1989 neergeslagen studentendemonstratie werden herdacht. De precieze aanklacht liet zo lang op zich wachten omdat de openbare aanklagers de bewijslast tegen de advocaat niet rond kregen. Pas na zijn arrestatie bezocht de politie zijn huis en kantoor en werden zijn computers en notitieboekjes ingenomen in een zoektocht naar strafbare feiten. Dat is niet ongebruikelijk. De laatste jaren gingen de autoriteiten vooral op zoek naar bewijs van corruptie en prostitutiebezoek om een zaak aan op te hangen.

Na maanden van onderzoek en ondervragingen kwamen de aanklagers uit bij een lijst met 28 online berichten van Pu die goed zouden zijn voor vier criminele activiteiten, waarvan er nu twee zijn overgenomen door de rechtbank. Eerder wees de rechtbank de zaak af wegens te weinig bewijs. Eerder dit jaar lekte Pu's advocaat de lijst met de berichten, die tussen 2011 en 2014 werden geplaatst op sociaalmediaplatform Weibo.

Wat opvalt, is dat de berichten, hoewel kritisch over de autoriteiten, verre van uitzonderlijk zijn. Het Chinese internet staat vol met vergelijkbaar commentaar op de overheid en misstanden in de maatschappij, waarvan maar een deel door de censors wordt verwijderd. Veel mensen zijn dan ook verbaasd te zien dat ze de belangrijkste bewijslast tegen Pu vormen.

Inhoudelijk bevatten de geselecteerde berichten kritiek op de Communistische Partij - 'Van hoog naar laag kan de Communistische Partij niet overleven zonder leugens te vertellen' - en gaan ze over politiek gevoelige onderwerpen zoals het dispuut over de Diaoyu-eilanden met Japan en terrorisme in de noordwestelijke provincie van Xinjiang.

"Als Xinjiang deel van China is, behandel het gebied dan niet als een kolonie. Gedraag je niet als veroveraars en plunderaars en maak de lokale bevolking niet tot vijand", schreef hij mei vorig jaar. Pu erkent dat hij de auteur is van het merendeel van de berichten, maar stelt dat ze vallen binnen zijn vrijheid van meningsuiting, die ook volgens de Chinese grondwet gerespecteerd moet worden.

Niemand is optimistisch over hoe de rechtszaak tegen Pu zal aflopen. De huidige aanklachten geven een tweeledig signaal af. Allereerst is de arrestatie van de populaire advocaat duidelijk deel van de grootschalige campagne tegen onafhankelijke advocaten, journalisten, academici en activisten in China. Het klimaat voor vrijdenkers is merkbaar verslechterd sinds het aantreden van president Xi Jinping in 2012. Daarnaast herinnert het feit dat een aantal online berichten is gekozen als bewijsmateriaal tegen Pu aan de afnemende ruimte voor het uiten van kritische meningen op het Chinese internet.

Ook die trend van een streng gecontroleerde cyberspace 'met Chinese karakteristieken' en een direct lijntje met het rechtssysteem lijkt een speerpunt te worden van Xi's leiderschap waaraan het moeilijk ontsnappen is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden