Niemand begrijpt de kiezer Clinton lijkt Republikeinen meerderheid in Congres te bezorgen

WASHINGTON - Bill Clinton zal volgende week, midden in de campagne voor de tussentijdse Amerikaanse verkiezingen voor het Congres, een bezoek brengen aan het Midden-Oosten. Dit tot grote opluchting van veel Democratische kandidaten, die op dit moment weinig kopen voor de steun van de president.

Het is tekenend dat Clinton vorige week voor zijn partijgenoten campagne voerde in de autofabrieken van Detroit, zonder dat de betreffende kandidaten zelfs maar in zijn nabijheid wilden komen, als had hij een besmettelijke ziekte. Veel Democraten distantiëren zich nadrukkelijk van de weinig populaire president.

Het ziet er voor de Democraten slecht uit bij de verkiezingen op 8 november, waar het hele Huis van Afgevaardigden en een derde van de Senaat gekozen wordt. Opiniepeilingen wijzen uit dat dit jaar meer kiezers Republikeins dan Democratisch zullen stemmen.

De Republikeinen moeten zeven zetels in de Senaat winnen om daar een meerderheid te halen. Als dat gebeurt, zou dat voor het eerst in tien jaar zijn. Veertig zetels scheiden de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden van de meerderheid, die zij daar veertig jaar geleden verloren. Het is in vijftig jaar niet voorgekomen dat ze in beide huizen een meerderheid hadden. Maar er is een reële kans dat zij daarin nu zullen slagen.

Het is vrij normaal dat de regerende partij bij verkiezingen in het midden van de ambtstermijn van de zittende president een aantal zetels verliest. Maar de belangrijkste objectieve factor pleit dit jaar vóór, en niet tegen de Democraten. Zij zouden moeten profiteren van een groeiende economie, zoals presidenten ook de rekening gepresenteerd krijgen bij een slechter wordende economie, zoals George Bush twee jaar geleden ervoer.

Maar als het de kiezers economisch weer beter gaat, blijken ze gewoon op andere prioriteiten over te stappen. De meeste campagnes drijven op twee thema's: de strijd tegen de misdaad, en de strijd tegen de 'beroepspolitici' - de gevestigde orde van corrupte politici die koehandel bedrijven, bij lobbyisten op schoot zitten en meer aan hun eigen belangen denken dan die van de kiezers. De economie, twee jaar geleden het hoofdthema, is geen onderwerp.

Over het hele land is er een stemming tegen de zittende politici die herkozen willen worden. Er zijn zowel in de Senaat als in het Huis meer Democraten dan Republikeinen die voor herverkiezing in aanmerking komen, wat de problemen van de Democraten gedeeltelijk verklaart.

De anti-Washingtonstemming is niets nieuws. Maar de kiezers meenden tot dusver dat het hele Congres niet deugt, behalve hun eigen vertegenwoordiger die keer op keer herkozen wordt. Zo niet dit keer: als de opiniepeilers gelijk krijgen, zullen de kiezers in meerderheid ook hun bloed-eigen Congresman en Senator de laan uitsturen.

Teleurstelling Niemand kan goed verklaren waarom het electoraat dit jaar zo boos en bitter is. Twee jaar geleden koos Amerika voor verandering in de persoon van Bill Clinton, die een totaal nieuwe aanpak van de traditionele politiek in Washington beloofde. Clinton is een teleurstelling. Hij mag de afgelopen weken enige successen hebben geboekt in Irak, Haïti, Korea en het Midden-Oosten, dat levert de Democraten nauwelijks of geen stemmen op.

Wat het publiek gezien heeft is een weinig doortastende president die zij niet vertrouwen en wiens binnenlandse agenda aan diggelen ligt, met de gezondheidszorg vooraan. Democraten en vooral Republikeinen hebben in het Congres twee jaar lang met modder gegooid. De Republikeinen hebben de president systematisch dwars gezeten. Maar zij hebben de situatie juist ingeschat, dat de kiezer niet een rode kaart uitdeelt aan wie obstructie pleegt, maar aan wie onderuit wordt gehaald.

De Republikeinen hebben vooral in de Senaat zeer conservatieve kandidaten, en voeren een zeer conservatieve campagne. Zij spreken over de goede oude tijd van Ronald Reagan, maar slaan heel nadrukkelijk George Bush over. Zij bepleiten 'traditionele waarden', hogere defensie-uitgaven, belastingverlaging en een kleinere rol voor de overheid, het recept dat Ronald Reagan met zoveel succes gebruikte.

De Democraten zijn tot de tegenaanval overgegaan. President Clinton heeft de toon gezet. Wil Amerika werkelijk terug naar de Reagan-jaren van hebzucht en economische rampspoed, die tot grote begrotingstekorten heeft geleid en waar de armen armer werden, de rijken rijker en de middenklasse pas op de plaats maakte? Slechts weinig politici durven in hun campagne te vertellen wat zij zelf denken en willen. Verreweg de meesten maken zoveel mogelijk hun tegenstander zwart, zonder iets over hun eigen ideeën te zeggen. Als ze dat al doen, wedijveren ze in reclameboodschappen van 30 seconden, over wie de misdaad harder zal aanpakken, meer gevangenissen zal bouwen, meer boeven zal opsluiten en meer moordenaars zal executeren. En als het even kan suggereren zij een connectie tussen de misdaad die de straten van Amerika onveilig maakt en de corrupte politici in Washington.

Er dreigen dit jaar belangrijke kopstukken te vallen. Senator Ted Kennedy die al 32 jaar in de senaat zit en altijd automatisch herkozen is, voert nu een strijd op leven en dood met een Republikeinse nieuwkomer wiens belangrijkste kwaliteit is dat hij nieuw is in de politiek. Hetzelfde geldt voor goeverneur Cuomo van New York. De voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Tom Foley, die al 30 jaar in het Congres zit, loopt in de staat Washington achter bij zijn Republikeinse rivaal die ook al nieuwigheid als zijn belangrijkste kwaliteit heeft.

Held Het zou de eerste keer in meer dan honderd jaar zijn dat de voorzitter van het Huis wordt gewipt. In de staat Virginia wordt een van de smerigste en duurste campagnes van de eeuw gevoerd tussen de zittende Democraat Chuck Robb en de beruchte held uit het Iran-contra-schandaal Oliver North. Beide heren maken elkaar in reclameboodschappen voor rotte vis en leugenaar.

In Californië en Tenessee proberen Republikeinse multi-miljonairs die hun eigen campagne financieren de zittende Democraten van de troon te stoten. In Washington DC is de voormalige burgemeester Marion Barry bezig aan een triomfantelijke come back, hoewel hij nauwelijks vier jaar geleden de cel inging wegens cocaïnegebruik. In Texas en Florida proberen twee zonen van George Bush de zittende Democratische goeverneurs te onttronen, Lawton Chiles in Florida en Ann Richards in Texas. Tekenend is dat pa Bush wel aanwezig is, maar zeker geen eigen ideeën uit.

Velen zeggen dat deze verkiezingen een referendum zijn over de politiek van Clinton. Republikeinen slaan hun tegenstanders om de oren met het argument dat zij Clinton de hand hebben gedrukt. Clinton komt niet presidentieel over, hij is te aarzelend, hij sluit te veel compromissen, en de berichten over buitenechtelijke affaires en het Whitewater-schandaal ondermijnen zijn morele gezag.

Maar voor sommigen is moraliteit in de politiek belangrijker dan voor anderen. Oliver North doet het goed, hoewel hij een manipulator is die betrapt is op leugens, om van Marion Barry nog maar te zwijgen. En wat te denken van kandidaat Huffington in Californië, de tegenstander van senator Diane Feinstein? Hij weigert inzage te geven in zijn belastingaangifte, en staat naar verluidt onder invloed van zijn echtgenote die tot voor kort bij de beruchte religieuze New Age sekte van John Rage behoorde. Maar hij slaat de 'beroepspolitica' Diane Feinstein om de oren.

De Amerikaanse kiezer is boos. Maar waarom weet niemand precies, en zijn gedrag lijkt van iedere logica gespeend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden