Niek Koppen: 'Kok was zich altijd bewust van de camera'

Regisseur Niek Koppen is zo trots als een pauw. “Mijn 'De keuken van Kok' is de openingsfilm van het elfde International Documentary Filmfestival Amsterdam! De openingsfilm! Van het belangrijkste documentaire filmfestival ter wereld!”

“Ik ben dolblij”, zwijmelt Koppen nog even door, “Al helemaal omdat 'De keuken van Kok' buiten Nederland niemand iets zegt. De Nederlandse keuze-dames en -heren van het festival vinden kennelijk dat ik goed werk geleverd heb.”

In 'De keuken van Kok' geeft Koppen een boeiende, cinema verité-achtige, impressie van de recente verkiezingscampagne van de PvdA. Op 6 mei 1998 resulteerde die exercitie in een eclatante overwinning van Wim Kok, de voorman van de Nederlandse sociaal-democraten. Vele maanden en onderhandelingen later was dit verkiezingssucces goed voor het tweede paarse kabinet van de PvdA, VVD en D'66. Dat was precies het resultaat waar Kok en zijn strategen, onder het motto 'sociaal en sterk' tijdens hun verkiezingscampagne, uiterst behoedzaam, op afkoersten.

“Ik vond”, blikt Koppen terug, “dat er in Nederland eindelijk maar eens een film als 'The war room' gemaakt moest worden. Daarin gaf de Amerikaanse documentarist Pennebaker een fascinerend beeld van de verkiezingscampagne van Bill Clinton in 1992. Over dat politieke handwerk is in Nederland nog nooit een film gemaakt.”

De keuze voor Kok en de PvdA - en niet voor bijvoorbeeld Bolkestein en de VVD - had niets met Koppens politieke voorkeur te maken. “Ik ben in het dagelijkse leven niet zo'n politiek dier. Wel ben ik nieuwsgierig naar de ins and outs van het ons allen rakende politieke bedrijf. De Pvda speelde een beslissende rol in de eerste paarse coalitie. Kok is de premier. Ze staan in het centrum van de macht. Voor de film die ik beoogde, is dat de interessanste invalshoek. Door voor Kok te kiezen zou ik bovendien kunnen filmen op plekken waar de pers normaal niet wordt toe gelaten. In het Catshuis en het Torentje bijvoorbeeld. Dat maakt een documentaire over de politiek extra de moeite waard.”

Om in de keuken van Kok te kunnen kijken, moest Koppen een lange weg afleggen. “Ik heb eerst contact gezocht met Felix Rottenberg. Die gaf me geen schijn van kans. Dat gold ook voor het hoofd voorlichting van de PvdA en voor Noortje van Oostveen, Kok's speciale campagne-adviseur. Allemaal waren ze van mening dat Kok geen enkel belang had bij een pottenkijker” Uiteindelijk won Koppen het pleit via Lennart Booy en Erik van Bruggen, de Niet-Nixers in Kok's campagne-team. “Die vonden dat de PvdA ook over dit aspect van het politieke werk verantwoording aan hun kiezer diende af te leggen. Ook brachten ze naar voren dat de permanente aanwezigheid van een filmploeg weleens kon voorkomen dat al te verhitte discussies uit de hand zouden lopen. Toen ik tenslotte met Kok in het Torentje sprak, was hij al om. Wel bleef hij bezorgd over de risico's van de continue aanwezigheid van een stelletje pottenkijkers.”

Mede om aan Koks, door andere PvdA-topstukken gedeelde, bezorgdheid tegemoet te komen, sloot Kees Ryninks, de producent van Koppen, een contract met de PvdA. “Daarin werd vastgelegd dat een vertegenwoordiging van de PvdA de bijna voltooide film zou mogen zien. Scènes waarmee ze dan moeite zouden hebben, mochten ze schrappen. Bovendien werd in het contract zwart op wit vastgelegd dat de Pvda daar wel uiterst zwaarwegende argumenten voor moest aanvoeren. Zo'n omstreden tafereel moest, door de PvdA aantoonbaar, op zijn minst iemands persoonlijke belang of het staatsbelang schaden.”

De suggestie dat hij zo zijn ziel aan de duivel verkocht, wijst Koppen verontwaardigd van de hand. “Het tegendeel is waar. Door zo'n contract, dat Kees en ik ook bij mijn vorige documentaire 'The hunt' afsloten, krijgen mensen vertrouwen in je. Indien gewenst, kunnen ze je immers altijd nog tot de orde roepen. Het geeft je daardoor juist de vrijheid alles te filmen wat je wilt.”

“En natuurlijk”, voegt Koppen daar fijntjes aan toe, “hebben we de PvdA ook op onze belangen gewezen. 'De keuken van Kok' is wel mijn film en heeft maar liefst zo'n miljoen gulden gekost.”

Van de vijftig uur film die Koppen van de verkiezingscampagne schoot, heeft hij de PvdA-prominenten een ruwe versie van vier uur laten zien. Die leverde maar een paar pijnpunten op. Over welke dat zijn, laat Koppen zich liever niet over uit. Elke uitspraak daarover zou, zo lijkt hij te vrezen, door de PvdA weleens als contract-breuk ervaren kunnen worden. Na enig aandringen wil hij alleen het volgende kwijt. “Kok, die zich overigens altijd en eeuwig zeer bewust was van de aanwezigheid van de camera, liet zich in een onbewaakt moment toch enkele weinig vleiende woorden over een collega-politicus ontvallen. Die heb ik er na veel aandringen uitgehaald.”

Koppen heeft het niet graag over 'het contract' en zijn concessies. “Met alle mij ter beschikking staande middelen, en zo'n contract hoort daar bij”, herhaalt hij steds, “heb ik alleen maar geprobeerd een objectief en onderhoudend beeld te geven van een Nederlandse verkiezingscampagne midden in het Paarse tijdperk.”

Dat hij daarin - ondanks of juist door het nu al veel besproken contract - uitstekend slaagde, blijkt wel uit de recensie van 'De keuken van Kok' op de filmpagina van deze bijlage.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden