Nibud: maak pensioenopbouw verplicht voor iedereen

Het Nibud verwacht dat ouderen minder te besteden zullen hebben. Beeld ANP XTRA
Het Nibud verwacht dat ouderen minder te besteden zullen hebben.Beeld ANP XTRA

Er dreigt een generatie gepensioneerden te ontstaan die veel moeite zal hebben om rond te komen. Daarvoor waarschuwt het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) in een onderzoek dat vandaag is gepubliceerd. Het Nibud wil dat alle werkenden voortaan verplicht aanvullend pensioen moeten opbouwen, ook zelfstandigen.

Op dit moment komt ongeveer een derde van de gepensioneerden moeilijk rond, stelt het Nibud op basis van eigen onderzoek. Omdat een steeds grotere groep werkenden niet langer verplicht pensioen opbouwt, verwacht het instituut dat dat aantal zal toenemen. Nu al komt de groep van voormalig zelfstandigen moeilijker rond na de pensionering: van hen heeft 44 procent regelmatig te weinig geld beschikbaar. Huurders (54 procent) en mensen die gescheiden zijn (51 procent) zijn eveneens oververtegenwoordigd.

Daar staat tegenover dat gepensioneerden gemiddeld genomen beter kunnen rondkomen dan niet-gepensioneerden. Bijna de helft van de mensen die nog voor hun AOW-leeftijd zitten geeft in het onderzoek aan moeite te hebben om rond te komen. Het Nibud wijst erop dat het Nederlandse pensioenstelsel wereldwijd als het op één na beste wordt bestempeld.

Overwaarde 

Binnen de groep gepensioneerden zijn de verschillen groot. Ruim een derde heeft bijvoorbeeld geen spaargeld om op terug te vallen bij financiële tegenslag, terwijl minimaal 20 procent 30.000 euro of meer spaargeld heeft. Zestig procent heeft een koopwoning, en die groep redt het doorgaans beter dan de huurders. 86 procent van de gepensioneerde woningeigenaren heeft bovendien een huis waarvan de waarde hoger is dan de hypotheek. Het Nibud pleit voor mogelijkheden om die overwaarde te kunnen verzilveren bij pensionering, maar minder dan 1 procent van de ondervraagden heeft behoefte aan een extra hypotheek om de overwaarde te gebruiken voor andere bestedingen.

Zelfstandigen reageren afwijzend op de plannen van het Nibud. Het Platform Zelfstandige Ondernemers (PZO) noemt de bemoeienis van het instituut ‘betutteling’. “Ondernemen doe je voor eigen rekening en risico”, aldus de brancheorganisatie. “Zelfstandigen hebben de vrijheid om op eigen wijze ondernemersrisico’s af te dekken.”

Begin deze week kwamen zelfstandigen ook al in verweer tegen plannen van werkgeversorganisatie AWVN, dat een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering wil introduceren. “Beslissen voor een ander en dan ook nog eens die ander laten betalen”, zei voorzitter Charles Verhoef van Zelfstandigen Bouw daarover in deze krant.

Inzichtgesprek

Een aantal zelfstandigen wijst er bovendien op dat het onderzoek van het Nibud is gefinancierd door de Stichting Pensioenregister, een samenwerkingsverband van pensioenfondsen, en Independer, een platform dat onder andere financiële producten als pensioenopbouw vergelijkt en verkoopt. Het onderzoek wordt bovendien gepresenteerd op het jaarlijkse congres van de Pensioenfederatie, dat donderdag wordt gehouden in Bussum. Volgens het Nibud hebben ‘financiers van onze onderzoeken geen invloed op de inhoud’.

Het Nibud stelt dat verplicht sparen voor het pensioen onontkoombaar is, omdat “uit diverse onderzoeken blijkt dat veel mensen niet uit zichzelf actief aan de slag gaan met hun financiële situatie na pensionering. Consumenten zullen altijd geneigd zijn het heden meer te waarderen dan de toekomst.” Mensen zelf verantwoordelijk maken voor hun inkomen na het pensioen is daarom ‘onverantwoord’, aldus het instituut.

Om mensen meer inzicht te geven in het inkomen na pensionering zou iedereen eens in de vijf jaar een zogeheten ‘financieel inzichtgesprek’ moeten krijgen. Daarin wordt gekeken naar de inkomsten en verwachte uitgaven na het pensioen. Werkgevers, pensioenfondsen en de Kamer van Koophandel (voor zelfstandigen), zouden dit kunnen faciliteren, aldus het Nibud.

Door vaker vooruit te blikken naar de financiële situatie na pensionering kunnen tegenslagen voorkomen worden, verwacht het Nibud. Uit het onderzoek blijkt dat voor 55 procent van de ondervraagden de financiële situatie na pensionering uitpakte zoals verwacht, maar voor 28 procent sprake was van een tegenvaller. Nog eens 8 procent sprong er juist beter uit dan verwacht. 

Lees ook: 'Overheid, bemoei je met verzilveren huis'

De overheid moet zich meer inspannen om ouderen tegen fatsoenlijke voorwaarden de waarde van hun eigen huis te laten verzilveren. Daar voor pleit Marja Elsinga, hoogleraar huisvestingssystemen aan de TU Delft. Volgens haar is er een wereld te winnen als het Rijk potentiële investeerders over de streep zou trekken, bijvoorbeeld door garant te gaan staan voor leningen, zoals dat nu al gebeurt met de Nationale Hypotheekgarantie (NHG)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden