Review

Newton laat moderne fysica vallen als een baksteen

Alan Lightman is natuurkundige. Theoretisch natuurkundige - binnen deze wereld een essentiële toevoeging. Experimentatoren zijn knutselaars, mannen van de wereld, verzucht Lightman; een theoreticus sluit zich op in zijn kamertje, zit uren gebogen over een leeg vel papier, en als hij met vakgenoten gaat lunchen, praten ze over schaakproblemen.

Soms draait Lightman een ander leeg vel in zijn typemachine en schrijft hij over zijn vak, over het wereldje en zijn collega's. Dat levert verrassende verhalen op, die nu gebundeld zijn in 'Pas de deux'.

Om ze te kunnen waarderen moet de lezer zelf wel enigszins ingevoerd zijn in de fysica: Lightman speelt nogal eens met fysische wetten om zijn aparte invalshoeken te verwezenlijken. Sommige verhalen zijn daarom alleen geschikt voor vakbroeders, maar soms zullen ook buitenstaanders de knipoog weten te herkennen.

Zoals in het verhaal over het bezoek van Sir Isaac Newton. Lightman legt de 17e-eeuwse grondlegger van de moderne fysica zijn huidige onderzoek voor. Newton is niet geïnteresseerd; gepiel in de marge vindt hij het. Ook de grote vragen van de late 20e eeuw kunnen de grootmeester niet boeien. Lightman gooit het over een andere boeg: heeft Sir Isaac zelf in de tweeënhalve eeuw na zijn dood nog iets memorabels bedacht?

Dat heeft hij. Zijn beroemde gravitatiewet klopt niet. Newton had zich al vaak afgevraagd waarom zijn golfballen niet naar zijn theorie luisterden en voorbij de hole vlogen, maar nu wist hij het. De zwaartekracht is niet omgekeerd evenredig met het kwadraat van de afstand, maar met de derde macht ervan.

Lightman ziet gouden bergen: dit is het! Alle gaten in de moderne natuurkunde zijn in één klap gedicht, en hij zal geroemd worden op internationale congressen. Koortsachtig slaat hij aan het rekenen, maar de wilde fantasieën laten zich niet een-twee-drie in wiskundige modellen gieten. Geërgerd maakt hij van zijn rekenvel een prop, gooit het in de prullenbak en ziet tot zijn stomme verbazing dat de prop de oude wet van Newton volgt.

De droom is uit. Newton is gewoon een seniele oude man geworden, concludeert Lightman, en hij stort zich weer op zijn eigen onderzoek. Gepiel in de marge weliswaar, maar het klopt tenminste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden