New York beukt op een muur van blauw

De 41 politiekogels die Amadou Diallo in zijn lijf kreeg waren de druppel die de emmer deed overlopen. Zelfs de Archie Bunkers twijfelen over het optreden van de New Yorkse politie.

'Amadou, Amadou' riepen de 25000 demonstranten afgelopen zaterdag toen ze in Washington langs ministerie van justitie naar Capitol Hill optrokken. En: 'Geen recht, geen rust'. Sinds 41 politiekogels precies twee maanden geleden in de Bronx een einde maakten aan het leven van de West-Afrikaanse immigrant Amadou Diallo is het inderdaad niet rustig meer geweest in New York.

Meer dan twaalfhonderd betogers heeft de New Yorkse politie de afgelopen vier weken aangehouden wegens ordeverstoring. Dagelijks gaan de demonstranten op One Police Plaza zitten met het gezicht naar het hoofdbureau van politie. Het is vaste prik dat ze worden gesommeerd op te stappen. En dat wordt steevast geweigerd. Vervolgens komen de handboeien tevoorschijn en worden de processen-verbaal opgemaakt.

Dominee Al Sharpton, de zwarte activist die vooral berucht is geworden door zijn zware demagogie in rassenzaken, is de onvermoeibare leider van het protest en hij slaagt erin de aandacht van de New Yorkse media en daarmee het grote publiek vast te houden. Tot diepe frustratie van burgemeester Rudy Giuliani en politiechef Howard Safir.

Jesse Jackson liet zich vorige week aanhouden. En een paar dagen eerder stond actrice Susan Sarandon, een van de hogepriesteressen van Hollywoods politiek correcte tempel, arm in arm met Ron Daniels van het Centrum voor Grondrechten. ,,We kunnen onze burgerrechten niet opofferen voor zogenaamde veiligheid'', stelde Sarandon heldhaftig.

Vorige week zijn de vier agenten van de elite-eenheid die de ongewapende Diallo in de hal van zijn flatgebouw doorzeefden, van moord beschuldigd. Ze kunnen 25 jaar tot levenslang krijgen. Om de druk op de ketel te houden gaat Sharpton de komende weken met de ouders van Diallo de Verenigde Staten door om te wijzen op geweld van de politie tegen onschuldige burgers. ,,We beginnen in Riverside (Californie)'', zei de dominee zaterdag in Washington. In Riverside schoten agenten eerder dit jaar een vrouwelijke chauffeur dood die niet snel genoeg de armen op het stuur legde.

Nadat Giuliani eerst de bewoners van de Bronx op het hart had gebonden dat zij net als hij rustig het gerechtelijk onderzoek naar de kwestie-Diallo moesten afwachten, is hij sinds vorige maand op de harde toer. Sharpton is bezig met niets minder dan een egotripperige publiciteitsstunt, meent de burgemeester. ,,En jullie trappen erin en helpen hem erbij'', voegt hij de media toe. Maar zijn harde politiebeleid begint Giuliani als een molensteen om de nek te hangen. En de aversie van het publiek kan hem duur komen te staan als hij volgend jaar wellicht in de arena treedt tegen first lady Hillary Rodham Clinton om een Senaatszetel voor de staat New York.

Gialiani voert al enkele jaren een beleid van zero tolerance. Niets wordt er door de vingers gezien. Zo heeft hij niet alleen het aantal moordzaken, verkrachtingen en de drugshandel drastisch teruggedrongen, maar ook de (soft)porno-cultuur rond 42nd Street en Broadway aangepakt. Met pijn en moeite is er in de buurt nog een blootblaadje te krijgen of een show met gogo-danseressen te zien. Illegale hotdog-verkopers worden op de bon geslingerd net als illegale straatoverstekers. En wie wordt aangehouden met te veel drank op ziet zijn of haar auto meteen naar de politie-opslag verdwijnen.

Natuurlijk zijn de Archie en Edith Bunkers blij met orde en gezag en een veilige straat, maar ook bij hen is door de houding van de burgemeester in de Diallo-zaak de indruk gevestigd dat hij zich met de NYPD (New York Police Department) verschuilt achter de 'muur van blauw', de term die gemeengoed is voor het binnenhouden van de vuile politiewas. En daarmee keert Giuliani zich tegen de bevolking, is het gevoel.

Het heeft geen goed gedaan dat vorige week de zwarte loco-burgemeester Rudy Washington zijn baas meldde een aantal malen hardhandig en onheus door de politie te zijn bejegend. Zo werd hij, rijdend in Queens, door de politie van de weg gedrongen en zo onbeschoft behandeld dat Washingtons vrouw in tranen uitbarstte. Het relaas van New Yorks tweede man past in het beeld van de klachten van tal van zwarte en hispanic burgers over agressieve en ruwe patrouilles van agenten in wijken met minderheden.

De Daily News, een van New Yorks massakranten, maakte interviews met honderd jonge mensen - tussen de 14 en 35 jaar - uit de twee minderheden. Daarvoor waren de wijken de Bronx, Brooklyn en Queens uitgekozen. Van de 100 zeiden 81 weleens te zijn aangehouden, gefouilleerd en ondervraagd zonder dat er een arrestatie volgde. Tweederde meende dat de politie het oog op hen liet vallen louter en alleen vanwege de huidskleur. Slechts zeven van de honderd zeiden de politie als hun 'beschermer' te beschouwen.

Een paar ervaringen. Miguel Lora, 23, zwart en werkzaam in een gezondheidscentrum: ,,Op een morgen werd ik in de Bronx aangehouden. Ik moest mijn beker koffie op de motorkop van de auto zetten, mijn handen de lucht insteken en mijn benen spreiden. Een agent fouilleerde me maar vond niets.'' Toen Lora vervolgens wilde doorlopen duwde een tweede agent hem tegen de auto terug en begon hem opnieuw te fouilleren. ,,Ik zei hem dat dat al was gebeurd. 'Grote bek?' riep de agent en trok de riem uit mijn broek, waarna die afzakte. Kijk, dit is een drugsbuurt, maar ik woon hier, ik werk hier, ik betaal belastingen en ik heb nog nooit een misdaad begaan.'' Op de vraag van de Daily News of hij vaker is gefouilleerd zegt hij lachend: ,,He, dit is de South Bronx!''

Edward Charles is ook zwart, 18 en hij woont eveneens in de Bronx. ,,Ze betasten je en zoeken al je spullen door'', zegt de fietskoerier, ,,en je moet je mond houden tenzij je ergens wilt belanden waar je niet zou willen zijn. Natuurlijk moeten ze hun werk hier in de buurt doen, maar het is de manier waarop. De eerste keer dat het gebeurde was het of ik werd aangerand, maar het went al.''

Arthur Williams, 27 en ambtenaar, liep in Brooklyn even zijn huis weer in om iets te halen dat hij was vergeten. De politie stopte en vroeg of hij daar woonde. Williams toonde een rijbewijs dat nog een oud adres voerde. ,,De agent zei: 'Waarom lieg je? Denk je dat ik achterlijk ben?' Vervolgens gingen ze de vuilnisbakken openen en vroegen waar de drugs waren.'' Victor Centeno, 16 uit Brooklyn, fietste in de wijk en werd aangehouden door vier agenten, die alleen maar riepen 'Police!'. Ze vonden niets, maar voor de vier weer wegreden zei een van de agenten: ,,Zwarte aap''.

Politiechef Howard Sapir heeft tien dagen geleden wat kleine veranderingen aangekondigd in de omstreden elite-eenheid, de Street Crime Unit. Zo moeten de agenten van de Street Crime Unit weer in uniform de straat op in plaats van in hun burgerklof, die het verrassingseffect bij aanhoudingen moest waarborgen. En vijftig agenten worden overgeplaatst naar de afdeling 'berovingen'; de lege plaatsen worden ingenomen door agenten uit de minderheden. Pleisters, zijn de 'hervormingen' door de kritici genoemd.

Floyd Flake, dominee en oud-lid van het Huis van Afgevaardigden voor de stad New York, zegt dat hij trots is op de werkwijze van de NYPD maar dat een kleine groep minderheden schoffeert. ,,Diallo's zaak was de spreekwoordelijk druppel die de emmer deed overlopen'', aldus Flake, de afgelopen weken een van de arrestanten op One Police Plaza.

Volgens hem zijn vijf maatregelen in ieder geval nodig. De commandanten in de minderheidswijken moet worden ingepompt dat willekeurig aanhouden niet kan. Alle aanhoudingen moeten worden gerapporteerd. Het fouilleren moet correct gebeuren. Het gedrag van de 'cowboys', die bijna de helft van de aanhoudingen binnen het korps voor hun rekening nemen moet worden onderzocht. En de commandanten moeten verantwoording afleggen voor aanhoudingen door hun agenten.

Burgemeester Giuliani blijft voorlopig zijn kop in de wind gooien, al praat hij omzichtig met sommige zwarte leiders. Met dominee Sharpton wil hij niets van doen hebben zolang die actie blijft voeren.

De rechtszaak tegen de vier agenten in de Diallo-kwestie zal de gemoederen de komende maanden blijven beroeren. En als Giuliani wil peilen of het tij van de publieke opinie alweer gunstig voor hem is hoeft hij iedere dag maar de pagina's van New Yorks krant van het gezonde verstand open te slaan. Voorlopig brengt de New York Post nog pagina's met kritiek op de burgemeester en zijn politie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden