Neushoorns slachtoffer van triades

Een onthoornde neushoorn bloedt dood of bezwijkt aan een overdosis verdovende middelen. (FOTO GINEKE MONS)

In Zuid-Afrika valt elke 32 uur een neushoorn ten prooi aan stropers. De hoorns brengen in Azië al snel 100.000 euro op. De stropers, onderdeel van georganiseerde bendes, slaan toe vanuit helikopters vol hightech. Wildeigenaren zijn wanhopig. „Ik overweeg de hoorns te vergiftigen.”

Het Krugersdorp Wildreservaat bij Johannesbrug verloor begin juli zijn vierde en laatste volwassen neushoorn. Parkwachter Japie Mostert wordt nog emotioneel als hij erover praat. Hij vond de negenjarige koe bij een drinkplaats; haar acht maanden oude kalf rende er verdwaasd omheen en probeerde bij het karkas te drinken.

„Het gebeurt in een mum van tijd”, beschrijft de ranger. „De stropers vliegen eerst in een helikopter over het park om te kijken waar de neushoorns lopen. ’s Nachts komen ze terug. Ze sporen ze op met nachtkijkers en verdoven ze vanuit de lucht. De tranquillizer werkt binnen vijf tot zeven minuten. Ze hangen de helikopter boven de grond, zagen de hoorns eraf met een kettingzaag en binnen tien minuten zijn ze weer weg.” De neushoorn bezwijkt ofwel aan een overdosis tranquillizer, of omdat het dier doodbloedt.

Het tafereel speelt zich vrijwel dagelijks af in Zuid-Afrika. De stroperij is de afgelopen jaren enorm toegenomen, als gevolg van de stijgende vraag naar hoorns op de Aziatische markt.

Vóór 2004 werden pakweg zes neushoorns per jaar afgemaakt, meestal door kleine lokale stropers. Tussen 2005 en 2008 nam de stroperij toe van 32 naar 80 neushoorns per jaar. Vorig jaar legden er 122 het loodje; dit jaar stond de teller medio augustus al op 178 stuks; pakweg één per 1,3 dagen.

De stroperij concentreert zich nagenoeg volledig in Zuid-Afrika. Daar zit 90 procent van de neushoornpopulatie. „De rest van Afrika is al leeggeplunderd”, zegt Ed Hern kwaad. Hij is eigenaar van een klein wildreservaat waar ook het weesneushoorntje van Mostert wordt opgevangen. Er gaat veel geld om in de stroperij, volgens Hern. „Op de zwarte markt in Azië wordt per kilo hoorn zeker 20.000 tot wel 60.000 dollar betaald.”

De hoorn van een volwassen dier weegt vijf tot zeven kilo en brengt dus minimaal 75.000 tot 100.000 euro op. Hern: „Daarom kunnen ze al die hightech aanschaffen, zoals helikopters, kogelvrije vesten, nachtkijkers en verdovingsgeweren.”

De stropers zijn vaak gewapend met machinegeweren en verplaatsen zich in helikopters met afgeplakte registratienummers. De organisatie van nationale parken in Zuid-Afrika noemt de escalatie in de stroperij zorgwekkend.

Dat betekent niet dat de neushoorns met uitsterven worden bedreigd, volgens South African National Parks, kortweg SANparks. Zuid-Afrika telde in 2009 19.409 witte neushoorns en 1.752 zwarte. Hiervan is respectievelijk 0,6 en 0,3 procent gestroopt: minder dan één procent van de bestaande populatie en ook minder dan de jaarlijkse aanwas. Het aantal witte neushoorns neemt jaarlijks met 6 tot 11,5 procent toe; de zwarte populatie groeit 3 tot 6,5 procent, aldus de organisatie.

„SANparks ziet het misschien niet als een crisis, maar wij wel”, zegt Pelham Jones, voorzitter van de vereniging van particuliere neushoorneigenaars. „Neushoorns planten zich heel traag voort. Als de stroperij de komende twee jaar in dit tempo doorgaat, neemt de populatie echt af.”

In Zuid-Afrika roept de neushoorn dezelfde emoties op als de pandabeer in China, stelt Jones. „Eind negentiende eeuw waren ze vrijwel verdwenen. We hebben de soort teruggebracht van het randje van uitsterven. Nu worden onze neushoorns afgemaakt, omdat Chinezen geloven dat ze er beter van worden. Weerzinwekkend – laten ze daar op een paardenhoef gaan kauwen, die is ook van keratine”, foetert hij.

In de nationale parken zijn tot nu toe een stuk of veertig stropers opgepakt (waarvan de helft in het Kruger Park) maar de boete van omgerekend duizend euro is veel te laag, vinden de wildbeheerders. Daarbij gaat het voornamelijk om ’voetvolk’: de grote bazen blijven buiten schot.

„De business wordt gerund door Vietnamese triades”, weet Pelham Jones. Het enige succesje dat de Zuid-Afrikaanse justitie hier tot nu toe heeft geboekt, is de veroordeling van een Vietnamese hoornsmokkelaar tot tien jaar gevangenisstraf. Sommige wildparken gaan ertoe over om de neushoorns preventief te onthoornen. Maar dat is geen oplossing, meent Ed Hern. „Zuid-Afrika moet het hebben van de toeristen. Een neushoorn zonder hoorn is geen neushoorn meer.”

Bovendien verandert het onthoornen het gedrag van het dier, aldus de ranger: „Ze paren niet meer, want ze hebben die hoorn nodig om het kleintje te beschermen.” En daarbij biedt onthoornen volgens Hern geen garantie dat de neushoorn in leven blijft. „Zelfs voor dat laatste beetje hoorn op de kop zullen ze hem nog afmaken, omdat het zoveel geld waard is.”

Een andere suggestie is het overvoeren van de markt, zodat de prijs instort. De nationale parken hebben pakweg 500 ton hoorns in opslag liggen van dieren die een natuurlijke dood zijn gestorven of die hun hoorn hebben verloren. Ook dit zal niet helpen, vreest Hern. „Met de huidige prijzen is die hele voorraad binnen een dag weg en dan gaat het stropen net zo hard door.”

De wildbranche ziet als enige echte oplossing het voorlichten van de Aziatische consument: gemalen hoorn werkt niet, koop liever een paracetamolletje.

„Maar gezien het belang van Chinese investeringen in Zuid-Afrika zal daar wel niet veel druk op worden gezet”, vreest Hern. Hij ziet voor zijn eigen park maar één oplossing.

„Ik ga die verdomde hoorns vergiftigen. Gaatje boren en cyanide erin. Ik zal waarschuwingsborden om mijn park zetten, dat de hoorns dodelijk zijn. Wie dan de hoorns vermaalt tot medicijn, mag van mij verrekken.”

Sommige neushoorneigenaren trekken het niet langer. Op de jongste wildveiling, medio augustus, kwamen 16 witte en 2 zwarte neushoorns onder de hamer. In tegenstelling tot andere jaren werd er niet één verkocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden