Neurologen herstellen celfuncties in brein van een dood varken

Beeld Louman Friso

Kunstmatige doorbloeding remt de afbraak van hersencellen van een dood varken. Goed voor onderzoek naar hersenziekten, maar het blijft een dood brein.

De varkens waren al geslacht. Terwijl de lijven in de vleesfabriek werden verwerkt, namen neurologen van de Amerikaanse Yale-universiteit de ­varkenskoppen mee naar hun laboratorium. Ze haalden de hersenen eruit en sloten die aan op een machine, die ze met een speciale vloeistof ­doorbloedde. Daardoor kwamen, vier uur na de dood van de varkens, ­sommige cellulaire en moleculaire processen in hun breinen weer op gang en werd de afbraak afgeremd.

Dat biedt grote perspectieven voor het hersenonderzoek en voor klinische toepassingen, schrijven de neurologen in het vakblad Nature. Wetenschappers moeten hersenen voor onderzoek altijd snel fixeren en in dunne plakjes snijden, een proces waarbij veel informatie verloren gaat. Als deze techniek wordt geoptimaliseerd, kunnen ze de hersenen – ook het menselijke brein – in hun geheel en in hun samenhang bestuderen.

De neurologen benadrukken dat ze tijdens hun experiment geen elektrische activiteit hebben gemeten. Het e.e.g. (onderzoek waarbij de hersenactiviteit wordt gemeten) van het varkensbrein was geheel vlak. Dat betekent dat er geen waarneming of bewustzijn was. ‘In klinische termen: dit was geen levend brein’, schrijven ze, ‘maar een cellulair actief brein’.

Het onderzoek doet denken aan William en Mary, uit een beroemd verhaal van Roald Dahl. De hersenen van William zijn na zijn dood op een hartmachine aangesloten. Het brein heeft één oog behouden, zodat Wil­liam nog wat te zien heeft. Mary is bijzonder gecharmeerd van deze situatie. Ze heeft jarenlang onder het juk van William geleefd. Zo mocht ze van hem niet roken en nu blaast ze, in een ultieme wraak, de rook van haar sigaret in zijn machteloze oog.

In twee commentaren in Nature breken juristen en ethici zich het hoofd over de vraag of de varkens niet hetzelfde lot ondergingen. Had hun brein geen bewustzijn of konden de neurologen dat niet meten? Wat zegt dit herstel van celfuncties over de hersendood? ‘Er is een groot verschil tussen bijna dood en helemaal dood’, schrijven ze. ‘Bijna dood is een beetje levend.’

Hersendood is en blijft hersendood, reageert Huib Mansvelder, hoogleraar neurofysiologie aan de VU in Amsterdam. “Ze hebben moleculaire en cellulaire functies hersteld. De afbraak ervan vertraagd, zou ik zelfs willen zeggen. Het is fascinerend onderzoek, maar van herstel van hersenfuncties is absoluut geen sprake. Daarbij gaat het om uitgebreide en gesynchroniseerde interacties. Zonder die functies is er geen bewustzijn of ervaring. Het herstel daarvan, het tot leven komen van een geïsoleerd brein, is geheel ondenkbaar.”

Hersencellen zijn zeer gevoelig voor zuurstoftekort. Al na een paar minuten is er cellulaire schade en is de synchrone activiteit niet meer mogelijk. De patiënt is hersendood, maar sommige moleculaire en cellulaire processen gaan nog een paar uur door. Met hun speciale bloedvervangende vloeistof – met zuurstofbrengende elementen – wisten de neurologen van Yale de afbraak te stuiten en hielden ze de varkensbreinen negen uur lang op een niveau vergelijkbaar met dat van een brein dat één uur dood was.

Als we dat ook bij de mens bereiken, zegt Mansvelder, stelt het systeem ons in staat hersenziekten te bestuderen. “De manier waarop we nu een brein fixeren, biedt ons geen zicht op al die moleculaire en cellulaire functies. Terwijl veel hersenziekten, zoals alzheimer of schizofrenie, juist in die processen hun oorsprong vinden.”

Lees ook:

Voor of tegen de donorwet: de dood is en blijft een relatief begrip

Een scherpe definitie van de dood is in de wetenschap niet te vinden. Net zo min als van het leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden