Netwerken in een eeuwenoud godshuis

elitekerken | De kerk is er voor iedereen, maar sommige kerken lijken vooral te worden bezocht door een kleine elite. In een drieluik brengt Trouw een paar van die kerken in beeld. Vandaag deel 2: de protestantse gemeente van Bloemendaal/Overveen.

Als je een zondagje in Bloemendaal vertoeft, moet je niet raar opkijken dat je illusionist Hans Klok ontwaart bij de benzinepomp. Of acteur Bastiaan Ragas in de Dorpskerk. Bloemendaal, een van de rijkste gemeenten van Nederland, is een plek met veel BN'ers en een eldorado voor welgestelden.

De voorspoed van Bloemendaal gaat lang terug: die begon in de Gouden Eeuw toen blekers er gingen werken voor de Haarlemse linnen-, zijde- en damastindustrie. Daarnaast kochten kooplieden uit de stad er buitenplaatsen om de zomermaanden door te brengen. In 1632 namen die rijke handelaren het initiatief tot de bouw van een hervormde kerk. Een juweeltje dat tot de dag van vandaag dienst doet als godshuis.

De bankiersfamilie Borski, eigenaar van landgoed Elswout in Overveen, kerkte hier vroeger en had, net als de andere notabelen, haar eigen kerkbank. Eind negentiende eeuw maakte Bloemendaal een onstuimige groei door dankzij de komst van een treinstation. Rijke forenzen uit Haarlem en Amsterdam lieten villa's bouwen en brachten de kerk tot grote bloei.

Degene aan wie we dit stukje geschiedenis ontlenen, Joan Patijn-Bijl de Vroe, actief in de historische Stichting Ons Bloemendaal, komt zelf ook uit Amsterdam. En is samen met haar man, de Alkmaarse rechter Patijn, - broer van de voormalig Amsterdamse burgemeester Schelto Patijn - lid van de Dorpskerk.

De protestantse gemeente herbergt nog altijd een zekere elite, met name van hervormde zijde, maar predikant Ad van Nieuwpoort wil graag dat de kerk een plaats van betekenis is voor heel Bloemendaal en Overveen. "Na de restauratie in 2015 heb ik hier de plaatselijke Rotary uitgenodigd voor een black tie-dinner bij kaarslicht", vertelt hij. "Er was een harpiste en poëzie van Herman de Coninck en Gerard Reve. Sommige Rotarians kregen een brok in de keel. Zo kun je op seculiere wijze mensen iets laten ervaren van de kracht van een eeuwenoud godshuis, zeer verwant met wat wij hier elke zondagochtend doen met bijbelverhalen."

Groot netwerk

Voor 'ongelovigen' is er een maandelijkse bijbeltafel, waar veel belangstelling voor is, en, eveneens één keer per maand, 'Areopagus Bloemendaal': een gesprek met een (min of meer) bekende Nederlander. De genodigden staan steevast op de voorpagina van het kerkblad: Huub Oosterhuis, Alexander Münninghoff, Alexander Rinnooy Kan. "Door deze bijeenkomsten wordt de kerk steeds meer een plaats waar heel verschillende mensen even kunnen ontstijgen aan de waan van de dag", zegt Van Nieuwpoort. Hij kan daarbij putten uit een groot netwerk, en anders kunnen zijn 1200 kerkleden dat wel.

Dankzij dat netwerk treedt deze zondagochtend de bekende mondharmonica-speelster Hermine Deurloo op. Een feestelijke dienst, want er wordt een kind gedoopt: een telg uit de bekende baggersfamilie Van Oord. De schriftlezing gaat over de beproeving van Abraham uit Genesis 22: 'God zei tot Abraham: Neem je zoon Isaac, ga naar het land Moria en doe hem daar opgaan ten brandoffer'. Voorwaar, geen gemakkelijke tekst bij een doop.

Maar dan openbaart Van Nieuwpoort zich als theologisch exegeet: oude verhalen, met een literair oog gelezen, nieuwe betekenis geven voor gelovigen en 'ongelovigen'. Die beproeving, preekt hij, moet je lezen als vervolg op het gebod aan Abraham om zijn land te verlaten. In beide gevallen gaat het om hetzelfde: leren loslaten, zowel verleden als toekomst. "Als we werkelijk mens willen worden, moeten we vertrouwen op wat we niet in de hand hebben. Dat geldt ook voor de dopeling. De doop symboliseert dat hij is weggehaald bij al die machten die hem tot slaaf maken van het geplande."

In de dienst legt Van Nieuwpoort met ironie de Bloemendaalse mores onder het fileermes: "Het netwerken begint hier al als kleuter. Je moet bij de goede hockeyclub, wat niet meevalt zoals u weet, en daarna, net als je vader studeren in Leiden. En dan word je, net als je vader, advocaat. In zo'n mooi, duur kantoor met een lease-auto voor de deur. En dan zeg je op netwerkborrels dat je bij De Brauw werkt. Bij De Brauw? Geweldig. Maar wat wil je nu eigenlijk echt?"

'Ik preek tegen mezelf'

Bij het koffiedrinken in de kerktuin verdringen de gelovigen zich om de doopouders te feliciteren. Het was bomvol in de kerk.

Na afloop mijmert Van Nieuwpoort dat rijken het evangelie misschien nog meer nodig hebben dan armen. "Ik preek ook tegen mezelf. Ik kan zo opgaan in mijn werk dat ik andere fundamentele dingen soms vergeet. Zo ligt er al twee weken een rouwkaart op mijn bureau van iemand uit mijn vorige gemeente. Lul, denk ik dan! Dáár gaan mijn preken dus over. Dat wij als bevoorrechten gestoord moeten worden in onze voorspoedige leventjes . Succes is prachtig, maar je moet geen slaaf worden van de gevestigde orde. Blijf solidair met de armen, en blijf openstaan voor het ongewisse."

Tegelijkertijd vindt Van Nieuwpoort het ook heel aardig dat de katholieke acteur Bastiaan Ragas (floepte vanochtend op het laatste moment binnen) en zijn hervormde vrouw Tooske (oud-'Popstars'-presentatrice) geregeld onder zijn gehoor zitten. En dat Tooske met Kerst voorleest voor de kinderen. "Natuurlijk. Ik heb hun kinderen gedoopt. En als ze zeggen dat ze veel inspiratie halen uit de kerkdiensten alhier, vind ik dat uiteraard heel prettig."

Willem Pekelder

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden