Nette dame, duistere fantasie

Tatiana de Rosnay ('Haar naam was Sarah') buigt zich over het leven van de Engelse romanschrijfster Daphne du Maurier

Was Daphne du Maurier, schepper van 'The Birds' en 'Rebecca', een belangrijk schrijfster? Beide beroemde verhalen werden niet op eigen kracht klassiek maar vooral dankzij de films die Alfred Hitchcock maakte.

De meningen over Du Mauriers literair belang zijn altijd verdeeld geweest: "Een grote dame van de populaire literatuur" noemde de Franse krant Le Figaro haar toen zij in 1989 overleed, en The Times beschouwde haar als een "inventief schrijfster van melodrama's". Daar staat tegenover dat The Independent haar beste boek, de roman 'Rebecca', omschreef als "een diepgravende en boeiende studie naar obsessies, seksuele dominantie en identiteit".

Maar of Du Maurier's werk nu gedateerd is of niet, een beschrijving van haar leven als onafhankelijke vrouw in conformistische hogere Britse kringen, is voor de lezer van nu bijzonder de moeite waard. Dat boek is er nu, van de hand van Tatiana de Rosnay, zelf ook beroemd als auteur van boeken die een groot publiek vonden ('Haar naam was Sarah'), al trok menig criticus een zuinig mondje. De Rosnay's moeder komt uit een Engels diplomatengezin, haar vader is een vooraanstaand Frans wetenschapper en surfpionier. De schrijfster is dus zeer vertrouwd met de twee culturen die zo vormendwaren voor Daphne du Maurier, die zij haar lievelingsschrijfster noemt. Dat de aandacht voor Du Mauriers boeken is getaand, acht De Rosnay niet terecht. Met deze zeer persoonlijk getoonzette biografie wil zij dat rechtzetten.

Du Maurier legde, zo maakt Tatiana de Rosnay duidelijk, een geheel eigen virtuositeit aan de dag in het vinden van een tussenweg tussen onafhankelijkheid en aanpassing. Het is een plezier om te lezen met hoeveel intelligentie zij zich weliswaar voortreffelijk wist te gedragen, maar tegelijk probleemloos gebruikmaakte van de ruimte die ze had en zich wist te veroveren om lak te hebben aan maatschappelijke conventies.

Daphne werd geboren in een zeer welgesteld, artistiek milieu. Ze was de mooie, wat introverte en jongensachtige lievelingsdochter van een begenadigd acteur, Gerald du Maurier, die op grond van zijn carrière door de koning in de adelstand werd verheven, maar daarnaast een schuinsmarcherende flierefluiter was. Zijn vrouw had haar toneelcarrière opgegeven toen ze met hem trouwde. Onder de buitenechtelijke escapades en het gestaag toenemend alcoholisme van haar vader leed Daphne in stilte, evenals onder zijn neiging het leven van zijn dochter te willen beheersen.

Rond haar achttiende kreeg Daphne een lesbische relatie met een docente van de Franse kostschool waar haar ouders haar naartoe stuurden. De Rosnay beschrijft hun enkele jaren durende amoureuze betrekkingen discreet: 'Ze volgt je met haar katachtige ogen [...] ze wacht op het moment dat je naar ze toe gaat.'

Later trouwde ze met een tien jaar oudere officier. Diens werk voerde de jonge echtgenoten voor een paar jaar naar Alexandrië - maar het leven in Egypte ging goeddeels aan haar voorbij. Haar hart, realiseerde ze zich in die jaren sterker dan ooit, trok naar Engeland, naar Cornwall, waar ze haar beste boeken situeerde. Jarenlang huurde ze daar het huis Menabilly dat haar eerder inspireerde tot 'Rebecca'.

Haar man bekleedde inmiddels hoge functies aan het Britse hof. Maar oorlogstrauma's kwelden hem, hij raakte aan de drank, zoals eerder Daphne's vader, vervreemdde van zijn vrouw en kreeg een minnares. Het autorijden, dat Daphne aan hem had kunnen overlaten, moest ze weer oppakken. De laatste vijftien jaar van haar leven verplaatste ze zich in een Dafje door het Zuid-Engelse landschap.

Deze biografie "leest als een roman", zo laat de uitgever weten, en dat is niet alleen waar, het geeft ook enigszins aan welke bezwaren je tegen het boek kunt inbrengen. Toegegeven, lezers van Tatiana de Rosnay en Daphne du Maurier zullen misschien niet zitten te wachten op een biografie waarin elk citaat in een gedegen notenapparaat is verantwoord. Maar Tatiana de Rosnay is wel erg zuinig met haar bronvermeldingen. Dat is jammer, want ze heeft haar onderwerp grondig bestudeerd en en had haar betoog meer gezag kunnen geven.

De grootste verdienste van het boek is dat het de lezer zin geeft om zich zelf een oordeel te vormen over het werk van Daphne du Maurier. Als schrijfster wist ze haar publiek bij de lurven te grijpen. De beroemde eerste zin van Rebecca trekt de lezer nog steeds onweerstaanbaar het verhaal in: "Vannacht droomde ik dat ik weer naar Manderley ging." Wie leest er na zo'n opening niet verder?

Tatiana de Rosnay: Manderley voor altijd Vert. Noor Koch. Ambo/Anthos; 464 blz. euro 21,90

Du Maurier & Hitchcock

Echt dol was Daphne du Maurier (1907-1989) niet op Alfred Hitchcock, de man die haar werk beroemd(er) maakte, maar die - zoals Tatiana de Rosnay in haar biografie ook opmerkt - verzuimde haar krediet te geven. Tevreden was ze wel over zijn verfilming van 'Rebecca'. Ze genoot van Judith Andersons vertolking van Mrs. Danvers en was blij dat Hitchcock trouw bleef aan haar roman, een spookverhaal, en afzag van zijn eerste plan om ook de voorgeschiedenis in beeld te brengen. Minder blij was ze met 'The Birds', dat in de filmversie ook zeer afwijkt van haar oorspronkelijke korte verhaal. Dat speelt zich niet in de buurt van San Francisco af maar aan de kust van Cornwall, en het vertelperspectief ligt niet bij een mondaine dame maar bij een oorlogsveteraan die tijdens een ijzig koude herfst het gedrag van de vogels ziet veranderen: "Wat hij eerst voor de witte koppen van de golven aanzag waren meeuwen. Honderden, duizenden, tienduizenden [...] de koppen in de wind, als een machtige vloot voor anker, wachtend op het tij." Ruim een halve eeuw na dato is dat korte verhaal van Du Maurier onverminderd geheimzinnig en krachtig. Hetzelfde geldt overigens voor haar door Nicolaas Roeg in 1973 verfilmde verhaal 'Don't Look Now' over het om de dood van hun dochtertje rouwende echtpaar in Venetië.

Deze drie beroemde films waren niet de enige verfilmingen van Du Mauriers werk. Hitchcock verfilmde eerder 'Jamaica Inn' en ook 'My Cousin Rachel' werd verfilmd. De belangstelling voor Du Mauriers werk was tanende maar lijkt dezer dagen wat te herleven. In 2014 verscheen bij uitgeverij Schokland de Nederlandse vertaling van 'The Glassblowers' (De Glasblazers), Du Mauriers historische roman over de geschiedenis van haar Franse 'adellijke' familie ten tijde van de Franse Revolutie. (JR)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden