Net zo'n illusie als de wereld

De kunstwerken van Patrick Hughes maken je duizelig. Dat is precies wat de Brit wil, hij schept illusies. 'In mijn hoofd zijn ze realiteit.'

Een blonde vrouw showt haar shirt met surrealistische print aan de Britse kunstenaar Patrick Hughes (74). "Speciaal voor jou", grapt ze terwijl ze eraan frunnikt. "Je aanbidt me met je hele lichaam", zegt hij. De vrouw giechelt. Hughes' schilderijen hebben inderdaad wel iets weg van de T-shirtprint. Ze desoriënteren alleen meer.

Hughes - paarse blouse, roze stropdas, Nikes onder zijn grijze pak - zit achter een tafeltje voor zijn kunstwerken in Panorama Mesdag. De tentoonstelling 'Bewegende Ruimte' is net open, hij is er voor de mensen die een handtekening of wat uitleg willen.

Zijn schilderijen noemt hij liefkozend 'illusies voor het hele lichaam'. Ze bewegen namelijk als je erlangs loopt. Dat doen ze natuurlijk niet echt, maar dat denken je ogen.

Hughes bereikt dat door zijn schilderijen driedimensionaal te maken en het perspectief te manipuleren. De Brit is de uitvinder van wat hij zelf het reverspective noemt. Omkering van het bekende perspectief betekent dat. Hughes speelt met de horizon en husselt verschillende gezichtspunten door elkaar. Dat zorgt ervoor dat het de bezoeker duizelt. Het is zijn handelsmerk geworden en heeft hem een toonaangevende Britse schilder gemaakt.

Terwijl hij tussendoor boekjes van bezoekers signeert, vertelt hij hoe het omgekeerde perspectief hem voor het eerst overkwam. Als kind in de oorlog moest hij schuilen in de trapkast van zijn opa en oma. "De Duitsers bombardeerden ons dorp. Als ik dan wakker lag, zag ik de trap steeds andersom."

Dat beeld fascineerde Hughes zo dat hij omgekeerd perspectief in bijna ieder schilderij terug laat komen. Hij wil dat mensen zich ervan bewust worden dat hun eigen ogen kunnen bedriegen. Achter dat idee ligt een diepere twijfel aan de wereld, vertelt hij. Het resultaat van vele jaren zelfstudie naar perceptie.

"Alleen doordat onze ogen bewegen construeren we een beeld. Ik weet niet zeker of er wel een journalist tegenover me zit en of ik hier zelf ben. Als ik langer dan zeven seconden mijn ogen stilhoud, zie ik geen journalist meer. Als je doorkrijgt hoe dat werkt, verandert je wereld. Dan is alles een illusie." Hughes leeft in dat relativisme. Het zorgt ervoor dat hij aan niets meer vast kan houden. "Zelfs mijn eigen vrouw is niet echt", grapt hij. "Maar gelukkig is de illusie realiteit in mijn hoofd."

Onaangepast
Hughes loopt naar het schilderij 'self-criticism'. Daar vertelt hij aan bezoekers dat dat relativisme hem een onaangepast persoon maakt. Het schilderij beeldt dat uit. Er staat een deur op die uit zijn scharnieren is gehaald en aan de andere kant van de kamer is gezet. "De deur verzet zich tegen zijn plek in de wereld. Hij past zich niet aan." Hughes zegt dat hij dat zelf ook niet echt kan. Hij probeert het, dat wel.

Bij het schilderij 'Playing Cards' houdt hij ook even stil. Hij is er niet echt tevreden mee, achteraf. "Ik houd niet eens van kaarten. Die staan er nu veel te veel op. Ik wilde een kaartenhuis verbeelden, omdat dat een onhoudbare illusie is."

Bij 'Seaside Reading' blijft hij langer staan. Want hij houdt van de boeken op het schilderij. Van de zee op de achtergrond. "Boeken veranderen je perceptie, figuurlijk dan. Met mijn schilderijen wil ik dat ook doen, alleen dan letterlijk. Daarom is het mooi dat die twee perspectieven samenkomen in een schilderij."

Er is nog een reden waarom Hughes bij 'Seaside Reading' blijft hangen. Hij voelt zich steeds meer verbonden met het werk nu hij ouder wordt. "Boeken zijn mensen en mensen zijn boeken. Ik ben bijna 75 en de jaren vliegen voorbij. Ik zie mijn leven steeds meer als een roman. Ik speel er de rol van oude wijze man.

"Er kwam vanmorgen een man langs mijn tafeltje. Hij had het schilderij met de kaarten gezien. Over twee maanden word ik vader, zei hij. Maar hij is gokverslaafd. Hij wil ervan af, maar dat lukt hem niet." Hughes schudt zijn hoofd. "Dat klinkt meer als een boek dan als werkelijkheid, toch?"

Het gefilosofeer van de Britse kunstenaar wordt onderbroken door een vrouw die zijn handtekening wil. Ze uit haar verbazing hoe de schilderijen haar verwarren. Hij legt zijn hand op haar schouder en zegt: "Come on, my dear. This world is an illusion."

'Bewegende Ruimte' is tot 7 september te zien in Panorama Mesdag in Den Haag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden